Điều trị ung thư dạ dày hiện nay: Cá thể hóa, ít xâm lấn và bảo tồn cuộc sống

1. ESD giúp điều trị ung thư dạ dày giai đoạn sớm mà không cần cắt dạ dày

Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, nhiều trường hợp ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể được điều trị triệt để mà không cần mổ mở, nhờ kỹ thuật cắt tách dưới niêm (ESD).

- Thưa BS, phương pháp ESD khác gì so với phẫu thuật truyền thống, và ở Việt Nam hiện nay, kỹ thuật này đang được triển khai ra sao, những ai có thể được chỉ định điều trị bằng cách ít xâm lấn này?

PGS.TS.BS Võ Duy Long - Phó Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Nhiều người cho rằng kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD) chỉ phổ biến tại Nhật Bản hay Hàn Quốc. Thực tế, đây là kỹ thuật đã được triển khai rộng rãi trên thế giới và hiện nay cũng được thực hiện thường quy tại Việt Nam. Thậm chí, nhiều bệnh viện tuyến tỉnh đã có thể triển khai kỹ thuật này.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa ESD và phẫu thuật cắt dạ dày truyền thống nằm ở cách tiếp cận tổn thương.

Đối với phẫu thuật cắt dạ dày, dù thực hiện bằng mổ mở hay nội soi, bác sĩ vẫn phải đi vào ổ bụng, cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày chứa khối u, đồng thời nạo hạch để điều trị triệt để.

Trong khi đó, ESD không cần phẫu thuật vào ổ bụng. Bác sĩ đưa ống nội soi từ miệng xuống dạ dày, sau đó sử dụng các dụng cụ chuyên biệt đi qua kênh nội soi để cắt tách tổn thương.

Dạ dày gồm nhiều lớp như lớp niêm mạc, lớp dưới niêm mạc, lớp cơ và lớp thanh mạc. Với kỹ thuật ESD, bác sĩ chỉ cắt tách phần niêm mạc và dưới niêm mạc chứa tổn thương ung thư, lấy trọn tổn thương theo một khối mà không cần cắt bỏ dạ dày.

Tuy nhiên, phương pháp này không áp dụng cho tất cả trường hợp ung thư dạ dày.

ESD chỉ được chỉ định cho những trường hợp ung thư dạ dày giai đoạn rất sớm, khi tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc, chưa có bằng chứng di căn hạch và chưa có di căn xa trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT scan. Vì không thực hiện nạo hạch nên việc lựa chọn người bệnh phải được đánh giá rất kỹ.

Điều này cũng cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của việc tầm soát và chẩn đoán sớm. Chỉ khi phát hiện bệnh ở giai đoạn rất sớm mới có cơ hội áp dụng những phương pháp điều trị ít xâm lấn như ESD.

Ưu điểm lớn nhất của kỹ thuật này là bảo tồn được toàn bộ dạ dày. Người bệnh không phải cắt bỏ dạ dày nên khả năng ăn uống, hấp thu dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống sau điều trị gần như được duy trì như trước khi mắc bệnh.

Đây là kết quả mà bất kỳ bác sĩ nào cũng mong muốn đạt được khi điều trị ung thư dạ dày, bởi nếu phát hiện bệnh đủ sớm và điều trị bằng ESD, người bệnh vừa được điều trị triệt để vừa bảo tồn được chức năng của dạ dày.

2. Bảo tồn dạ dày giúp cải thiện chất lượng sống sau điều trị ung thư

Bên cạnh mục tiêu loại bỏ khối u triệt để, phẫu thuật ngày nay còn hướng tới việc bảo tồn tối đa chức năng tiêu hóa, giúp người bệnh ăn uống, sinh hoạt bình thường hơn sau mổ. Thưa BS, những trường hợp nào có thể bảo tồn một phần dạ dày, và việc này có làm tăng nguy cơ tái phát không?

PGS.TS.BS Võ Duy Long trả lời: Bảo tồn chức năng tiêu hóa là vấn đề đang được quan tâm và nghiên cứu rất nhiều hiện nay.

Khi điều trị ung thư, người bệnh có thể phải cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ cơ quan bị bệnh. Đối với ung thư dạ dày, điều mà các bác sĩ luôn quan tâm không chỉ là loại bỏ khối u mà còn là chất lượng cuộc sống của người bệnh sau phẫu thuật. Người bệnh có ăn uống trở lại được hay không, tình trạng dinh dưỡng có được đảm bảo hay không và có thể quay lại công việc, sinh hoạt bình thường hay không.

Mục tiêu điều trị không chỉ là giúp người bệnh khỏi bệnh mà còn giúp họ trở lại cuộc sống bình thường và tiếp tục làm việc. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng sống sau điều trị luôn là một trong những mục tiêu quan trọng.

Những năm gần đây, nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng như tại Việt Nam tập trung vào việc làm sao vừa đảm bảo điều trị ung thư triệt để, vừa bảo tồn tối đa phần dạ dày còn lại. Mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư và nạo hạch đầy đủ nhưng vẫn giữ lại được phần dạ dày cần thiết để người bệnh ăn uống tốt hơn, hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, hồi phục nhanh hơn và hạn chế tình trạng sụt cân sau mổ.

Từ đó, khái niệm phẫu thuật bảo tồn chức năng dạ dày được phát triển và ứng dụng ngày càng nhiều hơn.

Thông thường, phương pháp này được cân nhắc ở những trường hợp ung thư dạ dày giai đoạn sớm hoặc ung thư còn khu trú tại chỗ, chưa có bằng chứng di căn. Khi đó, bác sĩ có thể cắt bỏ phần dạ dày chứa khối u, giữ lại phần dạ dày còn lành và tái lập lưu thông tiêu hóa để người bệnh có thể ăn uống trở lại.

Về nguy cơ tái phát, đây vẫn là vấn đề đang tiếp tục được nghiên cứu. Vì vậy, việc lựa chọn người bệnh để áp dụng phẫu thuật bảo tồn chức năng phải được thực hiện rất chặt chẽ.

Những trường hợp chưa có di căn, chưa có xâm lấn rộng sẽ được cân nhắc bảo tồn tối đa phần dạ dày còn lại nhằm hỗ trợ dinh dưỡng, cải thiện quá trình hồi phục và nâng cao chất lượng sống sau điều trị.

3. Dinh dưỡng tốt là điều kiện quan trọng để phẫu thuật ung thư dạ dày an toàn

Để một ca phẫu thuật ung thư dạ dày đạt kết quả tốt, chuẩn bị thể lực và dinh dưỡng trước mổ đóng vai trò thế nào? Và sau phẫu thuật, người bệnh cần lưu ý gì để hồi phục nhanh, tránh biến chứng và tái phát?

PGS.TS.BS Võ Duy Long trả lời: Vai trò của thể trạng và dinh dưỡng rất quan trọng, không chỉ đối với người bệnh ung thư dạ dày mà với tất cả các bệnh lý cần điều trị. Muốn đạt được kết quả điều trị tốt, người bệnh cần có tình trạng dinh dưỡng và thể trạng tốt.

Riêng đối với phẫu thuật, yếu tố này càng trở nên quan trọng hơn.

Một người bệnh suy dinh dưỡng hoặc thiếu đạm sẽ có nguy cơ gặp biến chứng cao sau mổ. Trong phẫu thuật ung thư dạ dày, sau khi cắt bỏ tổn thương, bác sĩ phải tái lập lưu thông tiêu hóa bằng cách nối các đoạn của đường tiêu hóa lại với nhau. Nếu dinh dưỡng không đảm bảo, miệng nối có thể chậm lành hoặc bục miệng nối, dẫn đến nhiễm trùng và nhiều biến chứng nguy hiểm.

Vì vậy, đối với ung thư dạ dày, vấn đề dinh dưỡng luôn được đặt lên hàng đầu. Người bệnh cần có thể trạng và tình trạng dinh dưỡng tốt trước khi phẫu thuật.

Trong những trường hợp người bệnh sụt cân nhiều hoặc dinh dưỡng không đảm bảo, bác sĩ sẽ tiến hành hỗ trợ dinh dưỡng trước mổ bằng nhiều cách khác nhau, từ tăng cường ăn uống đến bổ sung dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch nhằm đảm bảo lượng đạm và năng lượng cần thiết trước khi tiến hành phẫu thuật.

Bên cạnh dinh dưỡng, các bệnh lý đi kèm cũng cần được kiểm soát tốt. Những người bệnh mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi, bệnh gan, bệnh lý huyết học hoặc các bệnh lý khác đều cần được điều trị ổn định trước khi phẫu thuật để đảm bảo cuộc mổ diễn ra an toàn.

Do đó, quá trình chuẩn bị trước phẫu thuật luôn được thực hiện rất kỹ, từ đánh giá thể trạng, dinh dưỡng đến kiểm soát các bệnh lý nền.

Sau phẫu thuật, mục tiêu quan trọng nhất là giúp người bệnh sớm phục hồi dinh dưỡng và thể trạng.

Người bệnh vẫn được khuyến khích ăn uống bình thường và không cần kiêng khem quá mức. Về nguyên tắc, ăn uống càng tốt thì khả năng hồi phục càng cao.

Tuy nhiên, sau khi cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày, khả năng chứa thức ăn sẽ giảm đáng kể. Nếu trước đây người bệnh có thể ăn một bữa với lượng thức ăn lớn thì sau mổ chỉ có thể ăn từng lượng nhỏ hơn.

Vì vậy, thay vì duy trì 3 bữa chính như trước, người bệnh nên chia nhỏ thành 6-8 bữa, thậm chí nhiều hơn trong ngày để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng cho quá trình hồi phục. Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong chăm sóc dinh dưỡng sau phẫu thuật ung thư dạ dày.

4. Điều trị ung thư dạ dày ngày càng được cá thể hóa cho từng người bệnh

Với sự phát triển của y học chính xác, mỗi người bệnh sẽ có chiến lược điều trị riêng. Thưa BS, trong tương lai, phẫu thuật ung thư dạ dày sẽ còn tiến bộ như thế nào, và xu hướng cá thể hóa điều trị mang lại hy vọng gì cho người bệnh Việt Nam?

PGS.TS.BS Võ Duy Long trả lời: Xu hướng hiện nay trong điều trị ung thư dạ dày là điều trị đa mô thức và cá thể hóa cho từng người bệnh.

Điều này có nghĩa là không còn một công thức điều trị chung áp dụng cho tất cả mọi người. Mỗi người bệnh sẽ có chiến lược điều trị riêng dựa trên đặc điểm của khối u, giai đoạn bệnh, thể trạng và các bệnh lý đi kèm.

Sự phát triển của sinh học phân tử đã góp phần thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng này. Chẳng hạn, ở những người bệnh có các dấu ấn sinh học hoặc marker phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị miễn dịch hoặc điều trị trúng đích. Ngược lại, nếu không có các dấu ấn này thì những loại thuốc đó sẽ không mang lại hiệu quả tương tự.

Ngay cả trong phẫu thuật, việc cá thể hóa cũng ngày càng rõ nét. Hai người bệnh có thể cùng mắc ung thư dạ dày ở một giai đoạn tương tự nhau nhưng lựa chọn điều trị vẫn có thể khác nhau. Ví dụ, một người có thể trạng tốt có thể được phẫu thuật nội soi, trong khi người khác mắc bệnh phổi mạn tính hoặc suy tim có thể không phù hợp với phương pháp này và cần được lựa chọn một cách tiếp cận khác an toàn hơn.

Bên cạnh đó, nhiều kỹ thuật hiện đại cũng đang được ứng dụng để nâng cao độ chính xác trong điều trị. Chẳng hạn, các chất chỉ thị màu như ICG có thể hỗ trợ xác định những nhóm hạch nghi ngờ di căn để bác sĩ phẫu thuật xử lý chính xác hơn. Đồng thời, các tiến bộ trong lĩnh vực sinh học phân tử tiếp tục mở ra thêm nhiều lựa chọn điều trị mới cho người bệnh.

Nhờ sự phát triển của y học chính xác, kỹ thuật phẫu thuật, công nghệ và các phương pháp điều trị hiện đại, mỗi người bệnh ngày càng được xây dựng một phác đồ điều trị riêng phù hợp với đặc điểm của mình.

Trong tương lai, khi có thêm nhiều thuốc mới và các phương pháp điều trị mới ra đời, việc lựa chọn đúng phương pháp cho đúng người bệnh sẽ ngày càng chính xác hơn, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và mang lại nhiều cơ hội hơn cho người bệnh ung thư dạ dày.

>>> Đọc thêm phần 1: Phẫu thuật ung thư dạ dày nay đã khác xưa thế nào?