Hotline 24/7
08983-08983

Ô nhiễm không khí trong nhà: Đường thở của trẻ chịu đựng những gì?

Đóng kín cửa nhưng mạt bụi, khói thuốc và khói bếp vẫn âm thầm tấn công đường hô hấp non nớt của con. Theo BS.CK2 Lâm Hoàng Yến (Bệnh viện Nhân dân 115), niêm mạc chỉ cần phù nề 1 mm đã làm hẹp 75% đường thở, khiến trẻ đối mặt với nguy cơ thiếu oxy mạn tính và viêm hô hấp tái diễn.

1. Đường thở nhỏ, hàng rào bảo vệ yếu khiến trẻ dễ tổn thương trước ô nhiễm

Thưa BS, những năm gần đây, ô nhiễm không khí và bụi mịn được xem là một trong những nguy cơ môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe trẻ em.

- Vì sao trẻ nhỏ lại được xem là nhóm dễ bị tổn thương hơn người lớn trước các tác nhân trong không khí? Đường thở của trẻ có những đặc điểm gì khiến nguy cơ này càng đáng lưu ý?

BS.CK2 Lâm Hoàng Yến trả lời: Ô nhiễm môi trường là vấn đề toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cảnh báo đây là một trong những nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Trong đó, trẻ nhỏ là đối tượng dễ bị tổn thương hơn.

Trẻ dưới 3 tuổi chủ yếu sống trong nhà, ít ra ngoài như cha mẹ phải đi làm. Tuy nhiên, trong nhà vẫn có nhiều tác nhân gây kích ứng đường hô hấp. Đầu tiên là mạt bụi nhà, những sinh vật rất nhỏ, mắt thường không nhìn thấy, sống ẩn sâu trong ga, nệm, giường và quần áo của trẻ. Bên cạnh đó là bụi mịn từ bên ngoài vẫn có thể lọt vào dù đóng kín cửa, khói thuốc lá, lông thú và khói từ gian bếp gia đình.

Trẻ dễ bị tổn thương trước những tác nhân này do đường thở chưa phát triển đầy đủ, hoàn thiện như người lớn, với năm đặc điểm đáng lưu ý.

Thứ nhất, đường thở của trẻ rất nhỏ và hẹp. Chỉ cần tác nhân gây bệnh xâm nhập khiến niêm mạc mũi phù nề thêm 1 mm, khẩu kính đường thở của trẻ đã có thể giảm đến 75%, trong khi ở người lớn, mức giảm chỉ khoảng 25%. Đường thở vốn đã hẹp lại càng hẹp hơn khi phù nề, dễ gây tắc nghẽn, khiến trẻ thở không đủ.

Có thể hình dung một ngôi nhà rộng 4 m, nếu đặt vật dụng chiếm 2 m thì vẫn còn 2 m để di chuyển. Nhưng với ngôi nhà chỉ rộng 2 m, đặt vật dụng chiếm hết 2 m sẽ không còn lối đi. Đường thở nhỏ hẹp của trẻ cũng tương tự.

Thứ hai, niêm mạc mũi của trẻ chưa hoàn thiện, rất mỏng manh. Có trẻ chỉ chạy chơi một chút, mạch máu giãn ra đã chảy máu cam. Có trường hợp sáng ngủ dậy, cha mẹ phát hiện máu đọng ở hai bên cánh mũi dù trẻ không làm gì.

Hệ thống mạch máu và niêm mạc còn mỏng manh khiến tác nhân gây bệnh dễ xâm nhập. Đồng thời, hệ thống lông chuyển có nhiệm vụ thanh thải chưa hoạt động mạnh như ở người lớn. Tác nhân gây bệnh vừa dễ bám vào, vừa không được lọc, thanh thải tốt nên càng dễ xâm nhập niêm mạc mũi.

Khi niêm mạc không còn nguyên vẹn, hàng rào bảo vệ cũng bị phá vỡ, giống như một bức tường đã nứt. Tác nhân gây bệnh có thể xâm nhập thẳng vào máu và gây bệnh, khiến trẻ dễ mắc bệnh hơn người lớn.

Thứ ba, sụn thanh quản và khí quản của trẻ còn mềm, dễ xẹp. Trẻ chỉ cần khóc một chút cũng có thể khàn tiếng và khó thở thanh quản.

Thứ tư, diện tích trao đổi khí của các phế nang còn thấp, chưa đủ diện tích để trao đổi oxy, khiến khả năng cung cấp oxy của phổi còn hạn chế.

Thứ năm, cơ hô hấp của trẻ còn yếu, chưa thể tạo động tác thở mạnh, làm lồng ngực nở rộng như người lớn.

Trong khi đó, nhu cầu oxy của trẻ cao, trẻ thở nhiều hơn người lớn nhưng các cấu trúc hô hấp chưa phát triển kịp. Tác nhân gây bệnh cũng dễ xâm nhập, phá vỡ hàng rào phòng thủ đầu tiên là niêm mạc mũi họng. Vì vậy, trước ô nhiễm môi trường và các tác nhân gây bệnh, trẻ nhỏ dễ chịu tác động nhiều hơn, nặng nề hơn người lớn.

2. Mạt bụi, khói thuốc và khói bếp là nguồn ô nhiễm ngay trong nhà

Bên cạnh bụi mịn ngoài trời, trẻ còn tiếp xúc với rất nhiều tác nhân ngay trong nhà như mạt bụi, lông thú cưng, nấm mốc, khói thuốc lá, khói và dầu mỡ từ nấu ăn...

- Theo BS, những tác nhân nào đang phổ biến nhất hiện nay và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đường thở của trẻ?

- Phụ huynh thường bỏ qua những nguồn ô nhiễm nào trong chính ngôi nhà của mình?

BS.CK2 Lâm Hoàng Yến trả lời: Ngôi nhà luôn được mong muốn là một môi trường xanh, sạch và ấm áp. Tuy nhiên, ô nhiễm môi trường vẫn ảnh hưởng đến không gian trong nhà, nơi tồn tại nhiều tác nhân có thể tác động trực tiếp đến đường thở của trẻ.

Mạt bụi nhà là tác nhân thường gặp nhất. Mắt thường không thể nhìn thấy mạt bụi, chúng cũng không có mùi để nhận biết. Mạt bụi sống ở những nơi có con người, nhờ các mảnh biểu bì bong ra từ da. Khi tiêu hóa những mảnh biểu bì này, chúng thải ra chất có chứa protein gây dị ứng đường hô hấp. Theo các thống kê trên thế giới và tại Việt Nam, khoảng 50-70% trường hợp dị ứng đường hô hấp là do mạt bụi nhà.

Khói thuốc lá là nguồn ô nhiễm dễ bị bỏ qua. Nhiều người cha cho rằng chỉ hút thuốc bên ngoài, không hút ở nhà thì không ảnh hưởng đến con. Thực tế, khói thuốc vẫn bám dai dẳng trên quần áo, ga, mền, màn cửa, không tự phát tán hết và tiếp tục là tác nhân gây kích ứng đường hô hấp của trẻ.

Bụi mịn ngoài trời vẫn có thể len lỏi vào nhà. Khi mức độ ô nhiễm bụi mịn bên ngoài tăng cao, không gian trong nhà cũng bị ảnh hưởng. Đóng kín cửa không ngăn được hoàn toàn bụi mịn; ngược lại, đóng quá kín còn khiến không khí tù đọng, phát sinh nấm mốc.

Bên cạnh đó, vi khuẩn và virus luôn tồn tại trong môi trường sống.

Thú cưng cũng có thể là nguồn gây dị ứng. Một số trẻ dị ứng với lông chó, mèo hoặc protein trong nước bọt của chó.

Hoạt động nấu ăn hằng ngày tạo ra khói bếp, đặc biệt khi sử dụng than, củi. Ngay cả bếp gas, vốn thường được cho là an toàn, cũng có thể tạo ra các khí như CO, CO₂ và SO₂. Đây là những tác nhân tưởng như không có nhưng thực tế vẫn tồn tại trong chính không gian sống của gia đình.

3. Ô nhiễm không khí góp phần gia tăng bệnh hô hấp ở trẻ

Thời gian gần đây, số trẻ mắc viêm mũi dị ứng, viêm phế quản hoặc khò khè tái đi tái lại dường như có xu hướng gia tăng.

- Dưới góc độ chuyên môn, BS có ghi nhận xu hướng này trong thực hành lâm sàng hay không?

- Chất lượng không khí hiện nay đang đóng vai trò như thế nào trong bức tranh bệnh lý hô hấp ở trẻ em?

BS.CK2 Lâm Hoàng Yến trả lời: Tình trạng gia tăng các bệnh lý đường hô hấp, cụ thể là dị ứng đường hô hấp, được ghi nhận trên toàn thế giới, không riêng Việt Nam. Theo nhiều thống kê, số trường hợp đã tăng gấp đôi so với hai thập niên trước.

Môi trường không khí đóng vai trò rất quan trọng trong xu hướng này, bởi không khí hít vào có thể mang theo những tác nhân gây viêm nhiễm và kích ứng đường hô hấp.

Bụi mịn có thể len lỏi, xuyên qua hàng rào niêm mạc bảo vệ của mũi, gây kích thích, thậm chí đi vào mao mạch, tạo phản ứng viêm mạn tính và làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp.

Đường hô hấp cần khỏe mạnh để bảo đảm sức khỏe. Khi niêm mạc không còn toàn vẹn, hàng rào bảo vệ bị tổn thương, cùng với không khí ô nhiễm, nhiều tác nhân khác có thể tiếp tục xâm nhập.

Đại dịch COVID-19 là một ví dụ về virus xâm nhập đường hô hấp. Sau virus có thể là vi khuẩn, gây viêm mũi xoang cấp, viêm họng do vi khuẩn và những biến chứng nguy hiểm cho trẻ. Khi tiếp tục đi xuống đường hô hấp dưới, các tác nhân này có thể gây viêm phổi, suy hô hấp.

Vì vậy, chất lượng không khí hít vào giữ vai trò rất quan trọng đối với sự khỏe mạnh của đường hô hấp.

4. Trẻ viêm hô hấp tái diễn, ngủ ngáy và dễ mệt cần được khám

Không phải trẻ nào tiếp xúc với bụi mịn hay các tác nhân dị ứng cũng biểu hiện ngay bằng bệnh lý rõ ràng.

- Những dấu hiệu nào cho thấy đường thở của trẻ đang bị kích thích hoặc chịu ảnh hưởng từ môi trường sống? Khi nào phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ạ?

BS.CK2 Lâm Hoàng Yến trả lời: Có bốn nhóm dấu hiệu cha mẹ cần lưu ý để nhận biết đường thở của trẻ đang bị ảnh hưởng.

Thứ nhất là viêm nhiễm đường hô hấp tái đi tái lại trên sáu lần mỗi năm, mỗi đợt kéo dài trên hai tuần. Đây là những mốc về số lần mắc bệnh và thời gian kéo dài cần chú ý, cho thấy trẻ bị kích ứng nhiều, cơ thể không thể bù trừ được.

Mỗi đợt bệnh, trẻ có thể sốt, đau họng, mệt mỏi, biếng ăn, không muốn chơi, li bì, không chạy nhảy được, kèm nghẹt mũi, khó thở, khò khè.

Thứ hai là ngủ ngáy, thậm chí ngưng thở khi ngủ. Đường hô hấp trên, từ mũi, họng đến amidan, có thể bị tắc nghẽn do viêm nhiễm gây phù nề, sưng. Khi viêm nhiễm kéo dài, VA và amidan phì đại cũng làm hẹp đường thở, khiến trẻ ngủ ngáy.

Ngưng thở khi ngủ là vấn đề rất quan trọng vì có thể khiến lượng oxy cung cấp cho não không đầy đủ. Cha mẹ cần chú ý những trẻ ngủ lăn lộn, đầu hôm nằm ở góc giường nhưng sáng dậy đã ở cuối giường, đồng thời theo dõi xem trẻ có ngủ ngáy, ngưng thở hay không.

Những trẻ này thường uể oải vào buổi sáng, không hào hứng đi học. Ở trường, trẻ có thể biểu hiện tăng động, giảm chú ý. Giấc ngủ không tốt cũng khiến trẻ lờ đờ, không nhanh nhẹn, hoạt bát như những trẻ khác.

Thứ ba là dễ mệt khi chơi, chạy nhảy, không lanh lẹ hoặc không theo kịp các bạn.

Thứ tư là chậm phát triển cả về thể chất lẫn tâm sinh lý, chẳng hạn nhẹ cân, thiếu sự mau lẹ so với trẻ cùng tuổi. Khi đó, cần lưu ý khả năng trẻ thiếu oxy mạn tính do đường thở bị tắc nghẽn.

Khi nhận thấy những dấu hiệu này, cha mẹ cần đưa trẻ đến khám chuyên khoa tai mũi họng hoặc hô hấp.

>>> Đọc thêm phần 2: Chăm lau dọn, hút bụi mỗi ngày, vì sao không khí trong nhà vẫn ô nhiễm?

>>> Đọc thêm phần 3: Lưu ý bảo vệ hệ hô hấp cho trẻ khi nhà nuôi thú cưng, thiết kế bếp mở

Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Lâm Hoàng Yến và LG Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.

Thông tin biên tập

Tác giả

Minh Anh (ghi) - AloBacsi.vn
Ngày đăng: 17:12, 30/10/2026Cập nhật: 17:28, 30/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X