Những tiến bộ trong chẩn đoán, điều trị và phẫu thuật gù vẹo cột sống

1. Kết hợp lâm sàng và cận lâm sàng để chẩn đoán vẹo cột sống

Để chẩn đoán vẹo cột sống, thông thường người bệnh sẽ được thăm khám như thế nào và đâu là các cận lâm sàng cần thực hiện, thưa BS?

TS.BS Phan Trọng Hậu - Phó Viện trưởng Viện Chấn thương - Chỉnh hình, Chủ nhiệm khoa Phẫu thuật Chấn thương Chỉnh hình Cột sống, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Hà Nội trả lời: Có rất nhiều phương pháp phát hiện vẹo cột sống. Tuy nhiên, vấn đề thăm khám trên lâm sàng và sàng lọc tại học đường là điều quan trọng. Bởi vì, phải chẩn đoán sớm, phát hiện sớm, tìm ra các biểu hiện để chỉ định lâm sàng chuyên sâu, từ đó, chẩn đoán các nguyên nhân và mức độ vẹo cột sống. Đó là những điều quan trọng với người bệnh.

Ngoài khám lâm sàng, các phương pháp cận lâm sàng thường được áp dụng là chụp X-quang cột sống, cho biết sơ bộ vị trí, mức độ và nguyên nhân. Đối với những trường hợp đặc biệt, cần xét nghiệm cận lâm sàng sâu hơn như chụp cộng hưởng từ, điện thần kinh cơ và một số các biện pháp khác.

Để thực hiện các cận lâm sàng trên, bệnh nhân cần được thăm khám, từ đó, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp xét nghiệm đặc biệt để phát hiện nguyên nhân gây vẹo cột sống và điều trị.

2. Độ tuổi phẫu thuật gù vẹo cột sống tối ưu nhất

Theo BS, điều trị gù vẹo cột sống ở độ tuổi nào sẽ mang lại hiệu quả tối ưu, an toàn cho bệnh nhân ạ? Vì sao phát hiện và điều trị càng sớm càng tốt, nếu chần chừ người bệnh có thể đối diện với những biến cố nào?

TS.BS Phan Trọng Hậu trả lời: Việc phát hiện sớm, điều trị sớm, giúp mang lại kết quả tốt. Tuy nhiên, mỗi loại vẹo cột sống sẽ có chỉ định phẫu thuật tại một độ tuổi phù hợp. Ví dụ, vẹo cột sống bẩm sinh, thông thường được điều trị từ rất sớm, thậm trí trước 6 tuổi (2-3 tuổi), tùy theo trình độ của bác sĩ, cơ sở điều trị và tình trạng biến dạng của người bệnh.

Đối với những vấn đề vẹo cột sống thường gặp như: vẹo cột sống vô căn, vẹo cột sống không rõ nguyên nhân, độ tuổi can thiệp thường từ 12-14 tuổi đối với bé gái và từ 14-16 tuổi đối với bé trai.

3. Những tiến bộ vượt bậc trong phẫu thuật điều trị gù vẹo cột sống

Hiện nay, y học có những giải pháp tiến bộ nào để điều trị gù vẹo cột sống, thưa BS?

TS.BS.CK2 Võ Quang Đình Nam - Chủ Tịch Liên chi Hội Chỉnh Hình Nhi TPHCM, Trưởng khoa Chỉnh hình Nhi, bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình, TPHCM trả lời: Đối với phương pháp điều trị, phẫu thuật cột sống là một thử thách lớn. Vì vậy, hiện nay, ngoài những phương pháp kinh điển, có một số phương pháp định vị bằng thông tin từ CT hay máy chụp X-quang hiện đại như O-ARM, lấy hình ảnh CT từ máy O-ARM giúp đặt dụng cụ, hỗ trợ phương pháp phẫu thuật hiệu quả và an toàn hơn.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là phải phát hiện sớm gù vẹo cột sống và có phương pháp điều trị. Theo dõi hợp lý để bé tránh phẫu thuật là mong ước của ngành Y tế.

4. Điều trị bảo tồn để hạn chế tối đa tiến triển biến dạng của cột sống

Nhờ BS đề cập thêm về ưu và nhược điểm của mỗi phương pháp (đeo đai chỉnh cột sống, vật lý trị liệu, phẫu thuật…)? Gù vẹo cột sống mức độ tuổi nào, độ tuổi nào sẽ phù hợp với từng phương pháp điều trị nói trên, thưa BS?

TS.BS Phan Trọng Hậu trả lời: Mục đích của y học là áp dụng những phương pháp duy trì bảo tồn để giảm tỷ lệ bệnh nhân phải can thiệp phẫu thuật. Còn về vấn đề chỉnh cột sống, được ưu tiên tuyệt đối về phương pháp phẫu thuật. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển của trẻ, cần cố gắng áp dụng các phương pháp điều trị bảo tồn để hạn chế tối đa tiến triển biến dạng của cột sống, tránh các phẫu thuật đối với trẻ, đến một mức độ cong vẹo nhất định sẽ chỉ định phẫu thuật.

Việc điều trị bảo tồn cho trẻ em là mức độ phát hiện sớm, can thiệp sớm bằng các phương pháp như: điều trị vật lý, đeo đai, chỉnh hình,… đó là những phương pháp có hiệu quả.

5. Hai vấn đề cần cân nhắc trước khi quyết định phẫu thuật

Riêng về phẫu thuật điều trị gù vẹo cột sống thường được chỉ định trong những trường hợp nào, thưa BS? Phương pháp phẫu thuật có bị giới hạn bởi độ tuổi hoặc các yếu tố khác?

TS.BS.CK2 Võ Quang Đình Nam trả lời: Cột sống trẻ em không phải cột sống của người lớn thu nhỏ, đây là cột sống đang tiến triển về kích thước và giúp cơ thể lớn lên. Trong cột sống có ống sống, tủy sống giúp vận động của tứ chi và cơ thể, cụ thể có sự đồng bộ giữa tủy sống và cột sống.

Vì vậy, tất cả các phương pháp phẫu thuật ở trẻ em cần cân nhắc hai vấn đề: thứ nhất là lứa tuổi, cần áp dụng phương pháp nào để cột sống không ngắn lại. Bởi vì, nếu cột sống ngắn, chân dài sẽ ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ.

Thứ hai, không ảnh hưởng đến vấn đề phát triển tủy sống bên trong. Bởi vì, bệnh nhân từ 5 tuổi trở lên, ống sống đã đạt đến 80%, khi phẫu thuật sẽ không gây ảnh hưởng tới tủy. Hiện nay, có rất nhiều phương pháp phẫu thuật, các dụng cụ, thiết bị giúp nắn chỉnh cột sống, đạt đến mức độ thẩm mỹ tối đa. Tuy nhiên, khi cột sống cong, việc nắn chỉnh thẳng tối đa có nguy cơ gây ảnh hưởng đến thần kinh.

Hiện nay, đã có những loại máy theo dõi quá trình điện sinh lý trong lúc mổ, giúp cuộc mổ an toàn.

6. Quy trình từ khi thăm khám, chẩn đoán đến điều trị gù vẹo cột sống

Cụ thể hơn, phẫu thuật gù vẹo cột sống sẽ diễn ra như thế nào, kể từ khi người bệnh thăm khám, có chỉ định đến lúc được xuất viện ạ?

TS.BS Phan Trọng Hậu trả lời: Bắt đầu từ thời điểm bệnh nhân đến bệnh viện thăm khám, bệnh nhân gù vẹo cột sống sẽ được các bác sĩ áp dụng biện pháp cận lâm sàng, khám lâm sàng để phát hiện các tổn thương thần kinh nếu có kèm theo, để tìm ra nguyên nhân gây cong vẹo cột sống. Nếu không có bất thường, bác sĩ sẽ chụp phim X-quang để đánh giá mức độ biến dạng, phát hiện bất thường của những bộ phận khác trong cơ thể. Bởi vì, gù vẹo cột sống có thể kết hợp với rất nhiều dị dạng như ở thận, tim,…

Để thực hiện những biện pháp này, bác sĩ phải thăm khám các biến đổi bất thường, dị dạng bẩm sinh kèm theo bệnh vẹo cột sống để lường trước những khó khăn. Thông báo cho bệnh nhân về những biến dạng bất thường, lưu ý cho quá trình tiếp theo.

Sau khi bệnh nhân được chẩn đoán lâm sàng, cận lâm sàng đầy đủ, bệnh nhân được bác sĩ hoạch định kế hoạch mổ, khu vực mổ, phương pháp nắn chỉnh, kết/ghép xương,… tất cả đều được các bác sĩ hoạch định trước cuộc mổ, khi bắt đầu, chỉ thực hiện những kế hoạch vạch ra từ trước.

- Phẫu thuật có chấm dứt hoàn toàn tình trạng vẹo cột sống? Khả năng thành công, mức độ an toàn của phẫu thuật ra sao, thưa BS?

TS.BS Phan Trọng Hậu trả lời: Hiện nay, tỷ lệ thành công của phẫu thuật điều trị gù vẹo cột sống khá cao, đặc biệt, nếu bệnh nhân chẩn đoán sớm, phát hiện sớm, điều trị, can thiệp sớm, mức độ an toàn đạt hiệu quả tốt.

Tỷ lệ tai biến, biến chứng phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân gù vẹo cột sống. Thông thường, vẹo cột sống vô căn, tỷ lệ tai biến, biến chứng thấp hơn gù vẹo bẩm sinh. Bởi vì, gù vẹo cột sống bẩm sinh là những thay đổi về cấu trúc, đòi hỏi can thiệp lớn vào cột sống, liên quan nhiều đến rễ thần kinh, tủy.

- Nhờ BS chia sẻ về một (hoặc vài) trường hợp được thực hiện phẫu thuật vẹo cột sống đã trao lại cuộc sống mới cho bệnh nhi? 

TS.BS Phan Trọng Hậu trả lời: Không nhiều người có được niềm vui như các bác sĩ phẫu thuật. Bởi vì, khi gặp những bệnh nhi bị biến dạng cột sống, gây lo lắng cho bố mẹ, cho gia đình, sau điều trị, mang lại kết quả tốt, gia đình vui vẻ, bệnh nhi có những thay đổi về nhận thức xã hội, nghề nghiệp và thay đổi cả thói quen, lối sống, tư duy.

Chính những bệnh nhân phẫu thuật thành công, khi phản hồi lại với bác sĩ, đã đem lại niềm vui, hạnh phúc ngược lại với các bác sĩ phẫu thuật khi gặp trường hợp này. Theo quan điểm của các bác sĩ, đó là những món quà cuộc sống khi làm nghề.

Trân trọng cảm ơn TS.BS Phan Trọng Hậu và TS.BS.CK2 Võ Quang Đình Nam cùng Medtronic Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện chương trình nhân dịp tháng 6 hàng năm là tháng quốc tế nâng cao nhận thức về bệnh gù vẹo cột sống.