3 khu vực trong nhà cần ưu tiên cải tạo để phòng tránh té ngã cho người bệnh sau đột quỵ

1. Sắp xếp không gian sống phù hợp giúp người bệnh sau đột quỵ phòng tránh té ngã và tai nạn sinh hoạt

Trước tiên, nhờ TS giải thích vì sao việc bố trí, sắp xếp và cải tạo không gian sống được xem là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng cho người bệnh sau đột quỵ?

TS Lê Khánh Điền - Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện An Bình trả lời: Chúng ta hãy hình dung, ngay cả với một người bình thường, chưa nói đến người bệnh đột quỵ, việc sắp xếp không gian sống trong gia đình cũng rất quan trọng, đặc biệt khi trong nhà có trẻ em, người lớn tuổi hoặc người đang suy yếu sức khỏe do một bệnh lý nào đó.

Việc bố trí nhà cửa hợp lý trước hết nhằm phòng ngừa té ngã, đồng thời hạn chế những tai nạn sinh hoạt mà đôi khi chúng ta không lường trước được.

Tôi lấy một ví dụ rất thường gặp trong nhiều gia đình. Chúng ta thường đặt bàn thờ ở vị trí cao, vì vậy khi muốn thắp hương hoặc thực hiện những công việc liên quan, người lớn tuổi hay người vừa khỏi bệnh phải sử dụng bục để bước lên.

Khi còn khỏe mạnh, chúng ta có thể thực hiện việc này một cách bình thường. Tuy nhiên, khi sức khỏe suy yếu, cũng với công việc quen thuộc ấy, người bệnh có thể bất ngờ mất thăng bằng, choáng váng hoặc chóng mặt rồi té ngã. Khi đó, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Bởi té ngã là một nguy cơ đối với tất cả mọi người, không chỉ riêng người bệnh, trẻ em hay người lớn tuổi.

Một ví dụ khác là khu vực nhà bếp. Có những trường hợp nồi nước hoặc vật dụng nấu ăn vẫn còn nóng, trong khi người bệnh sức khỏe chưa hồi phục nhưng vẫn cố gắng bưng bê. Những tình huống như vậy cũng tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn.

Chính vì thế, chúng ta cần cân nhắc kỹ lưỡng khi thiết kế và sắp xếp không gian sinh hoạt, từ phòng khách, phòng ngủ đến khu vực bếp, làm sao để môi trường sống thích nghi tốt nhất với tình trạng sức khỏe và khả năng sinh hoạt của người bệnh hoặc người lớn tuổi.

Mục tiêu là phòng tránh những nguy cơ có thể xảy ra trong sinh hoạt hằng ngày, kể cả những tình huống mà trước đó chúng ta chưa từng nghĩ đến.

Dĩ nhiên, không ai có thể phòng tránh được tất cả tai nạn. Tuy nhiên, càng hạn chế được nhiều nguy cơ thì càng tốt cho sự an toàn của người bệnh và các thành viên trong gia đình.

2. Ba khu vực cần ưu tiên cải tạo cho người bệnh sau đột quỵ

Vậy đối với người bệnh sau đột quỵ bị yếu liệt một bên, những khu vực nào trong ngôi nhà cần được ưu tiên điều chỉnh trước để giảm nguy cơ té ngã và giúp người bệnh tự tin hơn khi sinh hoạt tại nhà, thưa TS?

TS Lê Khánh Điền trả lời: Chúng ta cần ưu tiên những nơi người bệnh thường xuyên sinh hoạt. Theo kinh nghiệm của tôi, khu vực đầu tiên cần quan tâm chính là phòng nghỉ, phòng ngủ của người bệnh.

Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO) cũng đã đưa ra những hướng dẫn, khuyến cáo chính thức về vấn đề này. Đây là một phần trong nguyên tắc phòng ngừa của y khoa hiện đại, tức là chủ động phòng tránh trước khi sự cố xảy ra.

Đôi khi, chỉ một thay đổi rất nhỏ trong sinh hoạt cũng có thể giúp người bệnh tránh được một nguy cơ rất lớn.

1. Phòng ngủ cần có giường và ghế phù hợp với khả năng vận động của người bệnh

Trong quá trình đến thăm một số gia đình có người bệnh sau đột quỵ, tôi nhận thấy có những trường hợp do không gian nhà chật chội nên người bệnh phải nằm trên giường bố bị lún xuống.

Chúng ta có thể hình dung, khi nằm trên một chiếc giường bị lún, người bệnh sẽ rất khó đứng dậy. Trong lúc cố gắng xoay xở để đứng lên, họ có thể mất thăng bằng và té ngã.

Vì vậy, ngay tại nơi người bệnh thường xuyên nghỉ ngơi, việc bố trí giường ngủ rất quan trọng. Đặc biệt, chiều cao của giường phải phù hợp với người bệnh.

Tương tự, khi người bệnh di chuyển từ giường sang ghế ngồi, chiếc ghế cũng cần có chiều cao phù hợp.

Có một nguyên tắc rất đơn giản để xác định chiều cao của giường hoặc ghế có phù hợp hay không. Đó là khi người bệnh ngồi trên giường hoặc ghế, hai bàn chân phải đặt được trên sàn nhà, đồng thời góc giữa cẳng chân và đùi xấp xỉ 90 độ. Tư thế này sẽ giúp người bệnh dễ dàng đứng lên hơn.

Điều thứ hai cần lưu ý là giường và ghế không được quá lún. Bởi khi bề mặt ngồi bị lún xuống, góc giữa cẳng chân và đùi sẽ nhỏ hơn 90 độ, khiến người bệnh khó tạo lực để đứng lên.

Một vấn đề khác mà tôi thường gặp và cũng thường xuyên khuyên các gia đình là không nên sử dụng ghế nhựa cho người lớn tuổi hoặc người bệnh sau đột quỵ.

Ghế nhựa phù hợp hơn với người khỏe mạnh. Đối với người bệnh, cần sử dụng những chiếc ghế chắc chắn, bởi ghế nhựa dễ trơn trượt, chân ghế đôi khi có thể bị cong hoặc oằn xuống, khiến người bệnh hay người lớn tuổi té ngã.

Do đó, theo kinh nghiệm của tôi cũng như những tài liệu hướng dẫn hiện nay của các tổ chức trên thế giới và Bộ Y tế, phòng ngủ, phòng nghỉ là khu vực cần được ưu tiên đầu tiên.

2. Nhà vệ sinh và phòng tắm có nguy cơ té ngã rất cao

Sau phòng ngủ, chúng ta cần quan tâm đến khu vực nhà vệ sinh và phòng tắm, bởi đây là những nơi người bệnh phải sử dụng thường xuyên.

Theo các thống kê, phòng vệ sinh và phòng tắm là những khu vực có tỷ lệ té ngã gần như cao nhất. Nguyên nhân là sàn nhà thường xuyên bị ướt, dễ trơn trượt. Bên cạnh đó, nếu không có vị trí bám hoặc điểm tựa chắc chắn, nguy cơ té ngã sẽ càng tăng lên.

Vì vậy, đây là khu vực thứ hai mà gia đình cần ưu tiên điều chỉnh để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

3. Cầu thang cần có vị trí bám phù hợp với bên tay còn khỏe

Khu vực thứ ba cần đặc biệt chú ý là cầu thang. Đối với người bệnh sau đột quỵ, nhất là những người còn yếu liệt một bên cơ thể, cầu thang là nơi rất dễ xảy ra trơn trượt và té ngã.

Chúng ta có thể thấy nhiều ngôi nhà chỉ thiết kế tay vịn cầu thang ở một bên. Điều này có thể gây khó khăn cho người bệnh, bởi khi đi lên họ có thể có chỗ bám, nhưng khi đi xuống lại không có vị trí bám phù hợp, hoặc ngược lại.

Ví dụ, một ngôi nhà có tay vịn cầu thang ở phía bên trái khi đi lên. Trong khi đó, người bệnh lại bị yếu liệt bên trái, còn bên phải là bên khỏe. Như vậy, khi bước lên cầu thang, phía tay phải của người bệnh không có tay vịn để bám. Điều này khiến việc di chuyển trở nên khó khăn và làm tăng nguy cơ té ngã.

Đó là một tình huống rất đơn giản nhưng cho thấy việc bố trí tay vịn cầu thang cần phù hợp với tình trạng yếu liệt và khả năng vận động của từng người bệnh.

Những khu vực khác trong nhà và ngoài sân cũng cần được kiểm tra

Ngoài 3 khu vực kể trên, chúng ta cũng cần quan tâm đến toàn bộ không gian sinh hoạt trong gia đình, bởi nguy cơ té ngã có thể xuất hiện ở bất cứ đâu.

Chẳng hạn, nhiều ngôi nhà có bậc tam cấp ở lối đi từ trong nhà ra sân. Đây cũng có thể là vị trí trơn trượt, khiến người bệnh dễ mất thăng bằng và té ngã.

Như vậy, nếu tóm tắt những khu vực cần ưu tiên điều chỉnh, tôi cho rằng đầu tiên là phòng ngủ, phòng nghỉ; thứ hai là nhà vệ sinh, phòng tắm; thứ ba là cầu thang; và cuối cùng là những khu vực sinh hoạt khác trong nhà, kể cả ngoài sân.

Thực tế, nơi nào cũng có thể tiềm ẩn nguy cơ té ngã. Tuy nhiên, chúng ta nên ưu tiên những khu vực mà người bệnh thường xuyên ở và hoạt động nhiều nhất để điều chỉnh trước.

>>> Đọc thêm Phần 2: Nhà hiện đại, tiện nghi chưa chắc an toàn với người sau đột quỵ