Nguyên nhân gây hạ huyết áp tư thế và cách xử trí an toàn

Hạ huyết áp tư thế xảy ra như thế nào?

Thông thường, khi đứng lên, cơ thể sẽ tự điều chỉnh để duy trì lượng máu lên não. Tim tăng nhịp nhẹ và mạch máu co lại để huyết áp không bị tụt. Tuy nhiên, nếu cơ chế này hoạt động kém, máu dồn xuống chân nhiều hơn, não tạm thời thiếu máu nuôi và xuất hiện triệu chứng chóng mặt, choáng váng.

Tình trạng này được gọi là hạ huyết áp tư thế khi huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng vài phút sau khi đứng.

Những nguyên nhân thường gặp

Mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi cơ thể thiếu nước do tiêu chảy, sốt cao, nôn ói, đổ mồ hôi nhiều hoặc uống quá ít nước, lượng máu lưu thông giảm khiến huyết áp dễ tụt khi thay đổi tư thế.

Người ăn uống kém, suy nhược hoặc nhịn ăn kéo dài cũng có nguy cơ cao.

Tác dụng phụ của thuốc

Nhiều loại thuốc có thể làm tụt huyết áp tư thế như thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc giãn mạch, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hoặc một số thuốc điều trị Parkinson.

Ở người lớn tuổi phải dùng nhiều thuốc cùng lúc, nguy cơ càng tăng cao.

Tuổi cao

Khi lớn tuổi, phản xạ điều hòa huyết áp của cơ thể hoạt động chậm hơn. Thành mạch máu kém đàn hồi, tim đáp ứng chậm nên người cao tuổi dễ bị choáng váng khi đứng dậy quá nhanh.

Ngoài ra, người lớn tuổi thường có thêm bệnh nền như tiểu đường, tim mạch hoặc thần kinh, làm nguy cơ nặng hơn.

Bệnh lý thần kinh và nội tiết

Một số bệnh ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự động có thể gây hạ huyết áp tư thế như bệnh Parkinson, tiểu đường lâu năm, suy thần kinh tự động hoặc tai biến mạch máu não.

Các rối loạn nội tiết như suy tuyến thượng thận, suy giáp hoặc hạ đường huyết cũng có thể liên quan.

Nằm lâu hoặc ít vận động

Người phải nằm lâu sau phẫu thuật, bệnh nặng hoặc ít vận động trong thời gian dài thường bị giảm trương lực mạch máu. Khi đứng dậy đột ngột, cơ thể chưa kịp thích nghi nên dễ tụt huyết áp.

Dấu hiệu cần chú ý

Người bị hạ huyết áp tư thế thường có các biểu hiện:

- Chóng mặt, choáng váng khi đứng lên

- Mờ mắt, tối sầm mặt

- Cảm giác bủn rủn chân tay

- Buồn nôn

- Tim đập nhanh

- Mất thăng bằng hoặc té ngã

- Nặng hơn có thể ngất xỉu

Triệu chứng thường xuất hiện trong vài phút đầu sau khi đổi tư thế và giảm dần khi ngồi hoặc nằm xuống.

Cách xử trí an toàn

Đổi tư thế từ từ

Không nên bật dậy quá nhanh khỏi giường hoặc ghế ngồi. Khi thức dậy, nên ngồi trên mép giường vài phút, cử động chân tay nhẹ rồi mới đứng lên.

Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả, đặc biệt ở người cao tuổi.

Uống đủ nước

Cần duy trì đủ lượng nước mỗi ngày, nhất là khi thời tiết nóng hoặc đang bệnh. Người có chống chỉ định uống nhiều nước do suy tim hoặc suy thận cần hỏi ý kiến bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Ăn uống đầy đủ

Không nên bỏ bữa hoặc nhịn ăn kéo dài. Chế độ ăn thiếu dinh dưỡng có thể khiến cơ thể suy nhược và dễ tụt huyết áp hơn.

Một số trường hợp bác sĩ có thể khuyến cáo tăng nhẹ lượng muối trong khẩu phần, nhưng cần cân nhắc nếu người bệnh có tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận.

Kiểm tra lại thuốc đang dùng

Nếu tình trạng xuất hiện sau khi dùng thuốc mới hoặc tăng liều thuốc huyết áp, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh phù hợp. Không tự ý ngưng thuốc.

Mang vớ áp lực nếu cần

Ở một số người, vớ áp lực giúp hạn chế máu ứ ở chân và giảm triệu chứng choáng váng khi đứng.

Tập vận động nhẹ nhàng

Đi bộ, co duỗi chân tay và vận động phù hợp giúp cải thiện tuần hoàn máu và tăng khả năng thích nghi của cơ thể với thay đổi tư thế.

Tóm lại, người bệnh nên đi khám nếu tình trạng hạ huyết áp tư thế xảy ra thường xuyên, gây té ngã, ngất xỉu hoặc kèm theo đau ngực, khó thở, tim đập bất thường. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý tim mạch, thần kinh hoặc rối loạn nội tiết cần được điều trị.

Hạ huyết áp tư thế không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống và làm tăng nguy cơ chấn thương do té ngã, đặc biệt ở người cao tuổi. Việc phát hiện nguyên nhân và xử trí đúng cách sẽ giúp kiểm soát tình trạng này an toàn, hiệu quả.