Người trẻ “cháy sạch pin” vì luôn trong trạng thái trực tuyến

Ở tuổi 25, thay vì tận hưởng một nhịp sống năng động và tự do khi trở thành freelancer (người làm công việc tự do), anh Đ.T.H. lại rơi vào vòng xoáy mệt mỏi. Vẻ ngoài gầy gò, gương mặt hốc hác, anh đến bệnh viện trong tình trạng mất ngủ kéo dài, luôn uể oải và bực bội.

Khi chiếc điện thoại thành “sợi dây vô hình”

Chiếc điện thoại, công cụ kết nối khách hàng cũng như mạng xã hội trở thành “sợi dây vô hình” trói chặt anh vào trạng thái trực tuyến gần như 24/7.

Đêm muộn, anh vẫn giật mình tỉnh giấc bởi chuông báo tin nhắn công việc hay thói quen kiểm tra mạng xã hội. Sự háo hức ngày nào khi rời bỏ công việc văn phòng dần nhường chỗ cho chán nản, kiệt sức và cảm giác cô lập.

Tại bệnh viện, anh H. được bác sĩ chẩn đoán mắc hội chứng burnout (mã Z73.0) và bắt đầu phác đồ điều trị gồm trị liệu tâm lý kết hợp thuốc hỗ trợ giấc ngủ. Sau 5 tháng, anh dần thiết lập lại được giờ giấc sinh hoạt phù hợp với nhịp sinh học tự nhiên, ngủ sâu giấc hơn, đồng thời tập giảm thời gian dùng điện thoại, thay bằng hoạt động thể thao và giải trí lành mạnh.

Hiện anh đang tiếp tục được theo dõi, duy trì trị liệu tâm lý và giảm dần liều thuốc để hồi phục hoàn toàn.

Câu chuyện của anh H. không phải cá biệt. Theo BS Nguyên Phi Yến - khoa Tâm thể, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, ngày càng có nhiều trường hợp tương tự, chủ yếu là người trẻ ở độ tuổi 20-30.

Đêm muộn, anh vẫn giật mình tỉnh giấc bởi chuông báo tin nhắn công việc hay thói quen kiểm tra mạng xã hội. Sự háo hức ngày nào khi rời bỏ công việc văn phòng dần nhường chỗ cho chán nản, kiệt sức và cảm giác cô lập.

BS Nguyên Phi Yến cho biết, nhiều người trẻ tưởng rằng mình đang làm chủ công việc và thời gian, nhưng thực tế lại bị công nghệ, email và điện thoại cuốn vào guồng quay trực tuyến liên tục. Khi áp lực tích tụ, họ dần rơi vào trạng thái kiệt sức cả thể chất lẫn tinh thần, hay còn gọi là burnout.

Trực tuyến liên tục bào mòn sức khỏe

Theo BS Nguyên Phi Yến, nhiều bệnh nhân trẻ đến khám đều mô tả có một điểm chung là điện thoại lúc nào cũng kè kè bên cạnh. Họ kiểm tra điện thoại bất kể ngày đêm, nhiều khi bật dậy giữa đêm chỉ vì chuông báo rung.

BS Nguyên Phi Yến phân tích, điện thoại thông minh tạo cho người dùng cảm giác lúc nào cũng phải sẵn sàng, khiến não bộ không được nghỉ ngơi, nhịp sinh học bị đảo lộn. Hệ quả là mất ngủ, lo âu và kiệt sức - một vòng xoáy nguy hiểm mà không ít bạn trẻ đang mắc phải.

Về mặt sinh lý, việc não bộ liên tục phản ứng với thông báo khiến nó rơi vào trạng thái quá tải, còn gọi là brain drain - suy giảm nhận thức do smartphone.

Người trẻ vì thế khó tập trung, trí nhớ suy giảm, hiệu suất làm việc đi xuống, dẫn đến mệt mỏi thần kinh. Nếu tình trạng kéo dài, não bộ mất cân bằng, nguy cơ căng thẳng mãn tính và rối loạn hệ thần kinh giao cảm gia tăng.

Theo BS Nguyên Phi Yến, ảnh hưởng rõ nhất là giấc ngủ. Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế sản xuất melatonin - hormone điều hòa giấc ngủ, khiến người dùng khó vào giấc, ngủ chập chờn hoặc bị ngắt quãng.

Không chỉ vậy, trạng thái luôn trực tuyến còn tạo ra áp lực phải phản hồi ngay lập tức. Người trẻ dần tin rằng mình phải sẵn sàng bất cứ lúc nào để tránh bỏ lỡ thông tin. Sự cảnh giác kéo dài này khiến tinh thần mệt mỏi, hiệu suất giảm sút và nguy cơ burnout tăng cao, đặc biệt ở môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Những tín hiệu cảnh báo không thể xem nhẹ

BS Nguyên Phi Yến cho biết, burnout không xuất hiện đột ngột mà diễn tiến dần qua nhiều giai đoạn. Ở giai đoạn sớm, người trẻ có thể nhận thấy bản thân lo âu, dễ cáu gắt, thậm chí bồn chồn nếu không kiểm tra điện thoại.

Họ thường xuyên mất ngủ, đau đầu, mệt mỏi kéo dài, khó tập trung, giảm hiệu suất công việc hoặc học tập. Nhiều người né tránh giao tiếp trực tiếp và dần phụ thuộc vào kết nối trực tuyến.

Khi các dấu hiệu này bị bỏ qua, burnout sẽ trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh có thể rơi vào trầm cảm, rối loạn lo âu, mất hứng thú với công việc và cuộc sống.

Về mặt thể chất, tình trạng thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc bệnh.

Bác sĩ cảnh báo rằng nếu không được can thiệp kịp thời, burnout có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như xuất hiện ý nghĩ tự hại, rối loạn nhân cách hoặc suy giảm nhận thức vĩnh viễn, trong khi nhiều người trẻ thường chủ quan nghĩ mình chỉ tạm mệt nên không tìm kiếm hỗ trợ y tế.

Lối ra nào cho người trẻ thời công nghệ?

Để điều trị burnout, các bác sĩ thường kết hợp nhiều biện pháp: thuốc hỗ trợ giấc ngủ (nếu cần), trị liệu tâm lý cá nhân, liệu pháp nhận thức, hành vi (CBT), kỹ thuật thư giãn và chánh niệm.

BS Nguyên Phi Yến cho biết, liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) giúp người bệnh nhận diện những suy nghĩ tiêu cực, chẳng hạn như việc luôn cho rằng mình phải trực tuyến, từ đó thay thế bằng thói quen lành mạnh và học cách đặt ranh giới rõ ràng giữa công việc và nghỉ ngơi.

Người bệnh được khuyến khích thiết lập giờ offline cố định, chẳng hạn không kiểm tra email sau 22h, duy trì lịch ngủ - thức đều đặn, ưu tiên vận động và giao tiếp ngoài đời thực. Trị liệu nhóm cũng hữu ích khi bệnh nhân được chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau.

Theo BS Nguyên Phi Yến, burnout không thể chữa khỏi chỉ bằng vài ngày nghỉ ngơi. Đây là tổn thương cả thể chất lẫn tinh thần, cần được nhìn nhận nghiêm túc và điều trị bài bản. Bác sĩ nhấn mạnh khi cảm thấy kiệt sức, người trẻ cần chủ động tìm đến sự hỗ trợ của bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý, bởi sức khỏe tinh thần cũng quan trọng không kém sức khỏe thể chất.