Nghịch lý: Uống nước ngọt chứa đường ăn kiêng vẫn tăng nguy cơ đái tháo đường type 2

Một nghiên cứu cho thấy: uống một lon nước ngọt chứa đường ăn kiêng mỗi ngày có thể làm tăng đến 38% nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2, trong khi con số này ở nước ngọt chứa đường thật lại là 23%. Nhiều người cảm thấy nghịch lý: tại sao sản phẩm “không đường” lại còn nguy hại hơn cả nước ngọt có đường?

Nghiên cứu lớn được thực hiện tại Úc, bởi nhóm tác giả đến từ Đại học Monash, RMIT University, và Cancer Council Victoria.

Nghiên cứu phân tích dữ liệu từ Melbourne Collaborative Cohort Study (Health 2020), theo dõi hơn 36.000 người Úc trong độ tuổi từ 40-69, và thu thập dữ liệu theo dõi trong gần 14 năm.

Kết quả cho thấy:

Uống 1 lon nước ngọt chứa chất làm ngọt nhân tạo mỗi ngày tăng đáng kể nguy cơ mắc tiểu đường type 2 đến 38%, so với người hiếm khi dùng loại đồ uống này.
Điều bất ngờ hơn là mức tăng nguy cơ ở nhóm uống nước ngọt có đường thật chỉ là 23%.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Diabetes & Metabolism vào năm 2025; thông tin cũng đã được trình bày trên trang chính thức của Đại học Monash và nhiều trang thông tấn y khoa quốc tế.

Thực tế, câu chuyện không hề đơn giản, và để hiểu rõ chúng ta cần nhìn vào cơ chế tác động của cả đường và chất tạo ngọt nhân tạo lên cơ thể.

Nước ngọt chứa đường - “thủ phạm” quen thuộc

Đường trong nước ngọt (thường là đường sucrose hoặc siro bắp giàu fructose) từ lâu đã được xác định là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tiểu đường type 2. Khi uống một lon nước ngọt, lượng đường sẽ nhanh chóng hấp thu vào máu, khiến đường huyết tăng cao đột ngột.

Tuyến tụy buộc phải tiết insulin nhiều hơn để đưa đường vào tế bào. Nếu tình trạng này lặp lại liên tục, cơ thể dần mất đi khả năng đáp ứng insulin, gây kháng insulin - cơ chế nền tảng của tiểu đường type 2.

Ngoài ra, đường trong nước ngọt cung cấp năng lượng rỗng, dễ dẫn đến tăng cân và béo phì - yếu tố nguy cơ khác của bệnh. Do vậy, việc uống nước ngọt có đường mỗi ngày tăng 23% nguy cơ mắc tiểu đường là con số hoàn toàn dễ hiểu.

Đường hay đường ăn kiêng: Vì sao lon nước ngọt nào cũng tăng nguy cơ tiểu đường?

Đường ăn kiêng - lựa chọn tưởng chừng “an toàn”

Trước những lo ngại về đường, các hãng đồ uống tung ra nước ngọt “diet” hoặc “zero” với cam kết không đường, ít calo, sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo như aspartame, sucralose, saccharin hoặc chất tạo ngọt tự nhiên như stevia. Người tiêu dùng tin rằng đây là lựa chọn tốt hơn cho cân nặng và đường huyết.

Thế nhưng, nghiên cứu cho thấy nguy cơ mắc tiểu đường khi uống nước ngọt ăn kiêng lại cao hơn. Điều này xuất phát từ một số cơ chế phức tạp mà y học hiện đại mới dần làm sáng tỏ:

Tác động đến hệ vi sinh đường ruột

Chất tạo ngọt nhân tạo có thể làm thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột. Một số nghiên cứu trên động vật và người ghi nhận, sự mất cân bằng hệ vi sinh này có thể thúc đẩy tình trạng kháng insulin, gây rối loạn chuyển hóa glucose.

Ảo giác vị giác - hiệu ứng “đánh lừa”

Khi uống nước ngọt ăn kiêng, vị ngọt nhân tạo kích hoạt não bộ giống như đường thật. Tuy nhiên, cơ thể lại không nhận được năng lượng tương ứng, dẫn đến cảm giác thèm ăn nhiều hơn sau đó. Điều này có thể khiến người uống vô tình ăn nhiều hơn, tăng cân và tăng nguy cơ tiểu đường.

Ảnh hưởng đến cảm nhận insulin

Một số bằng chứng cho thấy chất tạo ngọt nhân tạo có thể khiến cơ thể giảm khả năng nhận biết insulin, gây ra tình trạng tương tự như khi nạp đường thật, nhưng theo cách “ngầm” và khó kiểm soát hơn.

Yếu tố hành vi và tâm lý

Người tin rằng “đã uống nước ngọt ăn kiêng thì an toàn” thường có xu hướng cho phép bản thân ăn uống thoải mái hơn, vô tình tạo ra tổng năng lượng dư thừa và làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Vì sao con số 38% cao hơn 23%?

Thoạt nhìn, việc nước ngọt ăn kiêng làm tăng nguy cơ nhiều hơn cả nước ngọt có đường thật sự gây sốc. Nhưng cần lưu ý:

Đây là nghiên cứu dịch tễ, dựa trên quan sát thói quen của nhiều người trong thời gian dài. Kết quả chỉ cho thấy mối liên quan, chưa khẳng định hoàn toàn là nguyên nhân - hệ quả.

Người thường xuyên uống nước ngọt ăn kiêng có thể đã có sẵn nguy cơ tiểu đường (thừa cân, béo phì, ít vận động…) và họ chọn nước ngọt ăn kiêng như một biện pháp “giảm hại”. Do đó, nhóm này vốn đã có rủi ro cao hơn so với người bình thường.

Ngoài ra, chất lượng chế độ ăn tổng thể và lối sống (hút thuốc, uống rượu, ngủ ít, căng thẳng) cũng góp phần làm sai lệch kết quả.

Vì thế, chúng ta không nên hiểu nhầm rằng nước ngọt ăn kiêng độc hại hơn nước ngọt có đường, mà nên hiểu rằng cả hai đều không có lợi nếu dùng hằng ngày.

Lời khuyên cho người tiêu dùng

Từ những bằng chứng trên, có thể rút ra một số điểm quan trọng:
Hạn chế tối đa cả nước ngọt có đường và nước ngọt ăn kiêng.
Nếu bắt buộc chọn, nước ngọt ăn kiêng có thể là giải pháp tạm thời trong giai đoạn chuyển đổi, nhưng không nên xem đó là giải pháp lâu dài.
Uống nước lọc, trà thảo mộc, nước trái cây tươi ít đường vẫn là lựa chọn an toàn nhất.
Kết hợp chế độ ăn lành mạnh với vận động thể chất thường xuyên để giảm nguy cơ tiểu đường type 2.

Kết luận

Sự “nghịch lý” giữa nước ngọt có đường và nước ngọt ăn kiêng thực chất phản ánh một điều: không có con đường tắt nào để thoát khỏi nguy cơ bệnh chuyển hóa. Dù đường hay đường ăn kiêng, khi cơ thể bị tác động liên tục bởi vị ngọt nhân tạo, hệ thống điều hòa năng lượng và đường huyết đều bị rối loạn.

Thay vì tìm kiếm loại nước ngọt “ít hại hơn”, điều quan trọng là giảm thói quen uống nước ngọt mỗi ngày, xây dựng lối sống cân bằng và chọn những thực phẩm tự nhiên nhất có thể.