Ngân hàng sữa mẹ: Nền tảng an toàn phía sau những ca sơ sinh vượt nguy kịch

1. Ba yếu tố cốt lõi tạo nên chuẩn an toàn của Ngân hàng sữa mẹ, Bệnh viện hùng Vương

Ngân hàng Sữa mẹ BV Hùng Vương hiện có quy mô lớn nhất cả nước. Theo BS, những yếu tố cốt lõi nào về nhân lực, quy trình và công nghệ giúp đảm bảo mỗi giọt sữa đến tay trẻ đều đạt chuẩn y khoa?

ThS.BS Phạm Hoàng Thiên Thanh - Trưởng Đơn vị Ngân hàng sữa mẹ, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Ngân hàng sữa mẹ Bệnh viện Hùng Vương hiện là ngân hàng sữa mẹ trẻ nhất nhưng có quy mô lớn nhất Việt Nam, với diện tích hơn 300 m² và công suất thanh trùng hơn 62 lít sữa mỗi ngày.

Để mỗi giọt sữa đến tay trẻ sử dụng đều đạt chuẩn y khoa, ngân hàng sữa mẹ đặt trên ba yếu tố cốt lõi. Trước hết là yếu tố con người. Đây cũng là điều đơn vị tự hào nhất, với đội ngũ nhân viên y tế không chỉ giỏi chuyên môn, kỹ thuật mà còn tận tâm đồng hành cùng các bà mẹ trong suốt quá trình hiến tặng sữa.

Yếu tố thứ hai là quy trình chặt chẽ. Ngay từ giai đoạn sàng lọc bà mẹ, vận chuyển sữa, lưu trữ sữa, đến quy trình thanh trùng đạt chuẩn quốc tế và phân phối cho trẻ sử dụng, tất cả đều tạo nên một vòng tròn an toàn khép kín.

Yếu tố thứ ba là trang thiết bị. Ngân hàng sữa mẹ hiện có hai máy thanh trùng hiện đại với công suất hơn 60 lít mỗi ngày, cùng hệ thống dây chuyền lạnh hiện đại giúp lưu trữ sữa ở nhiệt độ tối ưu và ổn định. Đặc biệt, quy trình kiểm soát vi sinh được thực hiện độc lập bởi khoa Xét nghiệm, nhằm bảo đảm an toàn sinh học cho từng lô sữa trước khi đưa vào sử dụng.

2. Ngân hàng sữa mẹ tạo bước ngoặt giúp giảm biến chứng, tăng cơ hội sống cho trẻ

So với giai đoạn trước khi có Ngân hàng Sữa mẹ, việc điều trị và chăm sóc trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc bệnh lý tại BV Hùng Vương hiện nay đã có những thay đổi căn bản nào, thưa BS?

TS.BS Phan Thị Hằng - Phó Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Khi chưa có ngân hàng sữa mẹ, việc nuôi dưỡng trẻ sơ sinh, đặc biệt tại khu chăm sóc tích cực, còn rất nhiều hạn chế. Nguồn sữa cho trẻ gần như phụ thuộc hoàn toàn vào lượng sữa mẹ gửi lên cho con. Nếu không có sữa mẹ, trẻ buộc phải sử dụng sữa công thức.

Sự ra đời của ngân hàng sữa mẹ đã giúp bệnh viện chủ động hơn trong việc cung ứng nguồn sữa phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Nhờ đó, trẻ không còn phải chờ đến khi mẹ gửi sữa lên mới có sữa để bú. Đây là một thay đổi rất lớn trong thực hành chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh.

Do từng phụ thuộc nhiều vào sữa công thức và nguồn sữa mẹ tự thân, không ít trẻ phải dùng sữa công thức, kéo theo tỷ lệ viêm ruột hoại tử ở mức khá cao. Nghiên cứu năm 2023 cho thấy tỷ lệ trẻ bị viêm ruột hoại tử lên đến 8%. Sau khi có ngân hàng sữa mẹ, tỷ lệ này giảm xuống còn 3%, cho thấy hiệu quả thay đổi rất rõ rệt.

Bên cạnh đó, ở nhóm trẻ cực non, non tháng điều trị tại khu chăm sóc tích cực và mắc bệnh phổi mạn phụ thuộc oxy, tỷ lệ này trước đây lên đến hơn 50%. Sau khi triển khai rộng rãi chương trình nuôi con bằng sữa mẹ, tỷ lệ này giảm xuống dưới 10%. Mức giảm từ hơn 50% xuống dưới 10% cho thấy hiệu quả rất ấn tượng, góp phần cứu sống thêm nhiều trẻ.

Kết quả này cũng phù hợp với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về việc cho trẻ da kề da sớm và bú mẹ trong vòng 1 giờ đầu sau sinh, qua đó tận dụng thời gian vàng để tăng cơ hội sống cho trẻ. Đây là một minh chứng rất rõ cho giá trị của việc nuôi con bằng sữa mẹ trong chăm sóc sơ sinh.

Cùng với đó, thời gian nằm viện của trẻ cũng được rút ngắn hơn so với trước. Trẻ không phải nằm tại khu chăm sóc tích cực hoặc khoa nhi quá lâu, đồng thời giảm thời gian phải cách ly. Đặc biệt, tại khoa sơ sinh, mô hình da kề da hiện đã được triển khai ngay cả với những trẻ nặng phải thở máy, cần hỗ trợ hô hấp. Việc được nằm da kề da với mẹ không chỉ giúp tăng khả năng giữ ấm từ cơ thể mẹ mà còn hỗ trợ nuôi dưỡng trẻ bằng chính nguồn sữa của mẹ. Đây là một tín hiệu rất tích cực trong chăm sóc trẻ sơ sinh nặng.

3. Sữa mẹ thanh trùng trở thành “liều thuốc chữa lành” cho cả mẹ và con

Là người trực tiếp theo dõi các ca bệnh, BS có thể chia sẻ một hoặc hai trường hợp điển hình mà nguồn sữa từ Ngân hàng Sữa mẹ thực sự trở thành “điểm tựa” giúp các em bé vượt qua giai đoạn nguy kịch?

ThS.BS Phạm Hoàng Thiên Thanh trả lời: Một trường hợp để lại nhiều ấn tượng là một sản phụ sinh con non ở tuần thai thứ 30. Khi vào thăm con đang nằm trong lồng ấp, cũng như nhiều bà mẹ khác, chị rất lo lắng và sợ hãi khi nhìn thấy con phải thở máy, gắn đầy dây nhợ trên người. Điều đặc biệt là chính người mẹ này cũng từng là một đứa trẻ sinh non, lớn lên trong bệnh tật, thường xuyên đau ốm và có thể trạng yếu. Vì vậy, khi nhìn con trong tình trạng như vậy, chị mang cảm giác tội lỗi rất nặng nề. Chị cho rằng bản thân không đủ khỏe mạnh để sinh ra một đứa con khỏe mạnh, để rồi con lại tiếp tục sinh non, yếu ớt như chính mình. Ngay cả việc thực hiện thiên chức cơ bản nhất là cho con những giọt sữa đầu đời, chị cũng cảm thấy mình không làm được.

Áp lực tâm lý, nỗi lo cho con cùng với cơ thể vốn yếu, chưa hồi phục sau sinh đã khiến người mẹ rơi vào tình trạng mất sữa hoàn toàn. Dù đã được tư vấn tại khoa, chị vẫn tìm đến tận ngân hàng sữa mẹ để hỏi về sữa mẹ thanh trùng và mong có cách để con mình được bú sữa mẹ. Khi đó, chị được trấn an rằng ngân hàng sữa mẹ và cả cộng đồng sẽ cùng chung tay chăm lo cho em bé trong giai đoạn này.

Sau khoảng hai tuần trở về nhà, khi dần giải tỏa được tâm lý, bớt cảm giác tội lỗi, đồng thời ăn uống, nghỉ ngơi và hút sữa theo hướng dẫn của nhân viên y tế, chị đã có sữa trở lại để gửi vào cho con sử dụng tại khoa hồi sức. Hơn một tháng sau, cả hai mẹ con khỏe mạnh và được xuất viện. Đến nay, chị vẫn giữ liên lạc với ngân hàng sữa mẹ và chia sẻ lời cảm ơn vì nguồn sữa mẹ thanh trùng không chỉ giúp con vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn trở thành “liều thuốc chữa lành” cho tâm lý và những ám ảnh tuổi thơ của chính chị.

4. Ngân hàng sữa mẹ giúp Bệnh viện Hùng Vương giữ vững chuẩn xuất sắc

BV Hùng Vương là bệnh viện đầu tiên tại TPHCM đạt chứng nhận thực hành nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc từ năm 2019, trước cả thời điểm Ngân hàng Sữa mẹ đi vào hoạt động. Như vậy, với sự trợ lực từ Ngân hàng Sữa mẹ đã giúp củng cố hệ sinh thái nuôi con bằng sữa mẹ cũng như việc thực hành tại bệnh viện ra sao ạ?

TS.BS Phan Thị Hằng trả lời: Để đạt tiêu chuẩn bệnh viện nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc, Bệnh viện Hùng Vương phải triển khai đồng bộ nhiều hoạt động, trong đó có việc cho mẹ và bé thực hiện da kề da ngay sau sinh, kể cả sau mổ lấy thai, với tỷ lệ thực hiện phải ở mức cao ngay từ đầu. Giai đoạn đầu triển khai, công việc này không hề dễ dàng vì đội ngũ chuyên môn còn phải tập trung cho đỡ sinh và chăm sóc mẹ con sau sinh, trong khi việc hướng dẫn cho bú, điều chỉnh vị trí của bé, đầu bé, tư thế của bé và tư thế của mẹ cũng đòi hỏi nhân lực và sự theo dõi sát sao. Tuy nhiên, khi nghiên cứu về bộ tiêu chuẩn này, Ban giám đốc nhận thấy đây là một hướng đi rất tốt và cần phải phấn đấu thực hiện.

Thực tế, Bệnh viện Hùng Vương đã được Tổ chức Y tế Thế giới công nhận danh hiệu Baby Friendly từ năm 1995. Về sau, danh hiệu này không còn được sử dụng mà thay bằng danh hiệu bệnh viện nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc. Để đạt được tiêu chuẩn mới, bệnh viện đã phải nỗ lực rất nhiều. Trong giai đoạn đầu, việc bảo đảm 100% trẻ sinh ra được da kề da ngay từ những giây phút đầu đời là một thách thức không nhỏ. Từ năm 2019, bệnh viện đã dành thêm nhân sự để triển khai và duy trì hoạt động này.

Sự ra đời của ngân hàng sữa mẹ đã giúp việc duy trì mô hình bệnh viện nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc trở nên bền vững và ổn định hơn. Một trong những tiêu chuẩn quan trọng là phải bảo đảm tỷ lệ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ. Để làm được điều đó, cần hạn chế tối đa tình trạng gia đình mang sữa công thức vào và lén cho trẻ bú - điều mà trước đây vẫn xảy ra vì nhân viên y tế không thể lúc nào cũng có mặt để kiểm soát. Khi đó, tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ chủ yếu phản ánh trên giám sát, trong khi thực tế vẫn có trường hợp trẻ được cho bú sữa công thức, khiến việc thực hiện tiêu chuẩn chưa thật sự trọn vẹn, thậm chí mang tính đối phó.

Khi có ngân hàng sữa mẹ, người bệnh và người nhà được tư vấn kỹ hơn, đồng thời trong những trường hợp mẹ thiếu sữa hoặc gặp khó khăn trong việc cho con bú, trẻ có thể được cung cấp sữa mẹ thanh trùng kịp thời. Nhờ vậy, việc sử dụng sữa công thức giảm dần, đồng thời làm tăng tỷ lệ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu, đây là nỗ lực rất lớn. Nếu không có ngân hàng sữa mẹ, việc xây dựng mô hình bệnh viện nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc sẽ khó đạt được đúng tiêu chuẩn như mong muốn một cách thực chất.

Trước đây, bệnh viện chủ yếu dừng ở mức khuyến khích các bà mẹ cho con bú. Còn việc người nhà lén cho trẻ dùng sữa công thức thì rất khó kiểm soát. Khi có ngân hàng sữa mẹ, trẻ sinh ra tại Bệnh viện Hùng Vương được bảo đảm tiếp cận sữa mẹ; trong trường hợp mẹ chưa có sữa thì đã có sữa mẹ thanh trùng thay thế. Nhờ đó, bệnh viện duy trì tốt hơn các tiêu chí như bú mẹ sớm, hạn chế tối đa sữa công thức và xây dựng hệ thống hỗ trợ mẹ toàn diện.

Để làm được điều này, bệnh viện đã triển khai một đội ngũ chuyên trách về nuôi con bằng sữa mẹ. Ngay từ khi sản phụ bước vào phòng sinh, đội ngũ này đã bắt đầu tư vấn, hướng dẫn cụ thể về những việc sẽ diễn ra sau sinh, từ đặt em bé lên ngực mẹ, lau sạch đầu vú đến tư thế bú đúng. Việc hướng dẫn được thực hiện từ trước khi sinh để người mẹ hình dung rõ và chuẩn bị tâm lý. Những nội dung này thực tế đã được tư vấn từ giai đoạn mang thai, nhưng khi vào phòng sinh sẽ tiếp tục được nhắc lại. Ngay sau khi em bé chào đời, đội ngũ hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ có mặt tại chỗ và đồng hành với người mẹ cho đến khi trẻ bú được. Cùng với ngân hàng sữa mẹ, sự đầu tư về nhân lực đã giúp mô hình bệnh viện nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc được duy trì ổn định, bền vững và mang tính thực chất hơn, qua đó hỗ trợ trẻ hiệu quả hơn.

>>> Đọc thêm phần 1:  Trẻ sơ sinh hưởng lợi gì từ nguồn sữa thanh trùng của ngân hàng sữa mẹ?

>>> Đọc thêm phần 3: Ngân hàng Sữa mẹ Bệnh viện Hùng Vương: vun đắp cộng đồng nuôi con bằng sữa mẹ bền vững

Trân trọng chảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam và Bệnh viện Hùng Vương đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.