Nếu không có lạt, dùng dây gì cột bánh tét, giò chả an toàn hơn dây nilon?

Dây nilon không được thiết kế để nấu ăn

Phần lớn dây nilon dùng buộc giò chả, bánh chưng hiện nay được làm từ nhựa tổng hợp (polyethylene, polypropylene hoặc nylon công nghiệp). Những vật liệu này được sản xuất để đóng gói, buộc, cố định, chứ không phải nhựa thực phẩm chịu nhiệt cao.

Khi tiếp xúc với nước sôi trong thời gian ngắn, dây có thể chưa biến dạng rõ rệt. Nhưng khi luộc nhiều giờ, đặc biệt là bánh chưng, bánh tét (8-12 tiếng, thậm chí lâu hơn), nhựa bắt đầu chịu nhiệt, áp suất và môi trường ẩm kéo dài. Trong điều kiện đó, nguy cơ giải phóng vi nhựa và một số phụ gia nhựa là điều đã được cảnh báo trong nhiều nghiên cứu an toàn thực phẩm.

Vì sao không gây ngộ độc cấp tính nhưng vẫn đáng lo?

Điểm nguy hiểm của việc dùng dây nilon luộc thực phẩm nằm ở chỗ: Không gây độc tức thì, nhưng có thể tích lũy rủi ro lâu dài.

Các chất có thể thôi nhiễm từ nhựa khi đun nóng không đủ liều để gây nôn ói, đau bụng ngay. Tuy nhiên, nếu ăn lặp đi lặp lại qua nhiều năm, cơ thể có nguy cơ tiếp xúc với:

• Vi nhựa: những mảnh nhựa cực nhỏ có thể đi vào thực phẩm, theo đường tiêu hóa vào cơ thể.
• Phụ gia nhựa (chất làm mềm, ổn định, tạo màu): một số chất trong nhóm này bị nghi ngờ có thể ảnh hưởng nội tiết, gây rối loạn chuyển hóa.
• Sản phẩm phân hủy của nhựa khi đun nóng: mức độ tùy loại nhựa và điều kiện đun nấu.
  
  

Nguy cơ này không dễ nhận biết bằng cảm giác hay vị giác, nên thường bị bỏ qua.

Luộc càng lâu, nguy cơ càng tăng

Thời gian là yếu tố then chốt.

- Giò chả thường luộc 1-2 giờ.

- Bánh chưng, bánh tét có thể luộc liên tục 10-12 giờ, thậm chí hơn.

Thời gian tiếp xúc càng dài, khả năng thôi nhiễm vi nhựa và hóa chất càng cao, đặc biệt ở những đoạn dây tiếp xúc trực tiếp với nước sôi và hơi nóng.

Nếu không có lạt truyền thống, dùng gì an toàn hơn dây nilon?

Truyền thống, giò chả và bánh chưng được buộc bằng lạt tre, lạt giang, dây lá chuối. Đây là vật liệu nguồn gốc thực vật, chịu nhiệt tốt, không sinh chất lạ khi đun lâu. Tuy nhiên, ngày nay các loại lạt này ngày càng khan hiếm, khó chuẩn bị, khó đồng đều, đặc biệt với sản xuất số lượng lớn, khiến dây nilon trở thành lựa chọn “tiện tay”.

Trong bối cảnh hiện nay, nếu không thể dùng lạt tre, vẫn có những phương án an toàn hơn dây nilon thông thường:

1. Dây cotton 100% (dây sợi bông)

Đây là lựa chọn được khuyến cáo cao nhất trong các giải pháp thay thế. Dây cotton không nhuộm màu, không tẩm hóa chất, có thể chịu nhiệt khi luộc và không giải phóng nhựa. Nhiều nơi trên thế giới dùng dây cotton buộc thịt, xúc xích, thực phẩm nấu chậm.

2. Dây gai, dây đay tự nhiên

Nếu đảm bảo là sợi thực vật nguyên chất, không xử lý hóa chất chống mốc hay nhuộm màu, dây gai và dây đay có thể sử dụng. Tuy nhiên cần chọn nguồn rõ ràng, tránh dây công nghiệp trộn sợi tổng hợp.

3. Lạt tre/lạt giang xử lý sẵn

Hiện nay đã có một số cơ sở cung cấp lạt tre đã sơ chế, tiệt trùng, tiện dụng hơn trước. Đây vẫn là phương án gần với truyền thống và an toàn nhất.

Người tiêu dùng cần làm gì?

Với người mua giò chả, bánh chưng bánh tét:

• Ưu tiên sản phẩm buộc bằng lạt tre, dây tự nhiên
• Nếu thấy dây nilon, có thể tháo bỏ ngay sau khi mua, không nên tiếp tục hâm nóng cả dây
• Không hâm đi hâm lại thực phẩm còn nguyên dây nhựa
  
  

Với người tự làm tại nhà:

• Chuẩn bị dây buộc an toàn từ đầu
• Đừng vì tiện lợi mà đánh đổi sức khỏe lâu dài
  
  

Dây nilon buộc giò chả, bánh chưng không gây ngộ độc cấp tính, nhưng không đồng nghĩa là an toàn tuyệt đối. Nguy cơ nằm ở sự tiếp xúc lặp lại, âm thầm và lâu dài với vi nhựa và phụ gia nhựa khi đun nấu kéo dài. Trong khi đó, những lựa chọn an toàn hơn như lạt tre, dây cotton, dây sợi tự nhiên hoàn toàn khả thi.

Giữ hương vị Tết không chỉ là giữ cách nấu, mà còn là giữ sự an tâm cho sức khỏe - cho mình và cho cả những người thân yêu.