Nang tuyến tùng là gì? Khi nào cần theo dõi, khi nào phải điều trị?

Nang tuyến tùng là gì?

Tuyến tùng là một tuyến nội tiết nhỏ, nằm sâu ở trung tâm não, giữa hai bán cầu đại não. Tuyến này có vai trò quan trọng trong việc tiết hormone melatonin, giúp điều hòa nhịp sinh học ngày - đêm, giấc ngủ và một phần ảnh hưởng đến tâm trạng.

Nang tuyến tùng là tình trạng trong tuyến tùng xuất hiện một túi chứa dịch, thường có kích thước nhỏ (vài milimet đến dưới 1-2 cm). Phần lớn các nang này là lành tính, không phải ung thư và không xâm lấn mô não xung quanh.

Ngày nay, nhờ kỹ thuật chụp cộng hưởng từ (MRI) ngày càng phổ biến, nang tuyến tùng được phát hiện nhiều hơn, kể cả ở những người hoàn toàn không có triệu chứng.

Nguyên nhân hình thành nang tuyến tùng

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác gây nang tuyến tùng vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, y văn ghi nhận một số giả thuyết thường được nhắc đến:

• Tắc nghẽn ống dẫn dịch của tuyến tùng: Khi dịch tiết không thoát ra được, lâu dần có thể tạo thành nang.
• Thoái hóa hoặc biến đổi cấu trúc tuyến tùng theo thời gian.
• Yếu tố bẩm sinh: Một số người có nang từ nhỏ nhưng không được phát hiện.
• Rối loạn vi tuần hoàn hoặc viêm nhẹ tại tuyến tùng (ít gặp).
  
  

Điều quan trọng là nang tuyến tùng không liên quan đến lối sống, ăn uống hay căng thẳng, và cũng không phải do “suy nghĩ nhiều” như nhiều người lo lắng.

Triệu chứng: Khi nào nang tuyến tùng gây vấn đề?

Đa số người có nang tuyến tùng không có bất kỳ triệu chứng nào. Nang được phát hiện tình cờ khi chụp MRI vì lý do khác như đau đầu, chóng mặt, rối loạn giấc ngủ.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đặc biệt khi nang to dần hoặc chèn ép cấu trúc lân cận, người bệnh có thể gặp:

• Đau đầu kéo dài, cảm giác nặng đầu, đau âm ỉ
• Chóng mặt, buồn nôn
• Rối loạn giấc ngủ (khó ngủ, ngủ không sâu)
• Rối loạn thị giác: nhìn mờ, nhìn đôi (hiếm gặp)
• Rối loạn thăng bằng
• Trong trường hợp rất hiếm: tăng áp lực nội sọ, đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều
  
  

Cần lưu ý: đau đầu không đồng nghĩa chắc chắn do nang tuyến tùng. Nhiều người đau đầu do stress, thiếu ngủ, migraine… nhưng lại “đổ lỗi” cho nang khi thấy kết quả MRI.

Nang tuyến tùng có nguy hiểm không?

Phần lớn nang tuyến tùng là lành tính, tiến triển chậm và ổn định nhiều năm. Nhiều nghiên cứu cho thấy đa số nang không tăng kích thước hoặc chỉ thay đổi rất ít theo thời gian.

Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ cần can thiệp, thường rơi vào các trường hợp:

• Nang kích thước lớn
• Nang gây triệu chứng rõ rệt, ảnh hưởng sinh hoạt
• Có dấu hiệu chèn ép hoặc biến chứng
• Nang tuyến tùng không phải ung thư, và rất hiếm khi chuyển dạng ác tính.
  
  

Điều trị nang tuyến tùng như thế nào?

1. Theo dõi định kỳ (phổ biến nhất)

Với đa số trường hợp: Không triệu chứng, nang nhỏ, hình ảnh điển hình, bác sĩ thường khuyên chỉ cần theo dõi, tái khám và chụp MRI định kỳ (6-12 tháng hoặc theo chỉ định). Người bệnh vẫn sinh hoạt, làm việc bình thường.

2. Điều trị triệu chứng

Nếu người bệnh có: Đau đầu, rối loạn giấc ngủ, lo âu do bệnh lý, bác sĩ có thể điều trị giảm triệu chứng, kết hợp tư vấn tâm lý để tránh lo lắng quá mức.

3. Phẫu thuật (rất hiếm)

Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi: Nang lớn, tăng nhanh, gây chèn ép, tăng áp lực nội sọ, triệu chứng nặng, không đáp ứng điều trị bảo tồn. Đây là quyết định rất thận trọng, do vị trí tuyến tùng nằm sâu trong não.

Người bệnh cần lưu ý gì?

• Không hoảng sợ khi thấy kết quả “nang tuyến tùng”
• Tuân thủ lịch theo dõi của bác sĩ
• Đi khám ngay nếu xuất hiện đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều, rối loạn thị giác
• Không tự ý dùng thuốc hoặc tìm cách “tiêu nang” theo lời truyền miệng.