Nắng nóng “đốt cháy” cả thể chất lẫn cảm xúc

1. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng sốc nhiệt và rối loạn cảm xúc

Thưa bác sĩ, thời gian gần đây TPHCM cũng như nhiều tỉnh thành trên cả nước đang trải qua đợt nắng nóng kéo dài và gay gắt. Dưới góc độ chuyên môn, điều gì khiến bác sĩ lo ngại nhất về tác động của thời tiết cực đoan này đối với sức khỏe tâm thần của người dân?

BS Nguyễn Trung Nguyên - Chuyên gia Tâm lý thần kinh trả lời: Trong thời tiết nắng nóng gay gắt như hiện nay, điều khiến các bác sĩ lo ngại nhất là sức khỏe thể chất của người dân, sau đó là sức khỏe tinh thần.

Về sức khỏe thể chất, trong điều kiện nắng nóng kéo dài, khoa cấp cứu tại các bệnh viện tiếp nhận khá nhiều trường hợp sốc nhiệt. Nhiều người di chuyển ngoài trời nắng rồi vào ngay môi trường máy lạnh với nhiệt độ thấp vì muốn được làm mát tức thì. Chính sự thay đổi nhiệt độ đột ngột này dẫn đến hiện tượng sốc nhiệt.

Bên cạnh đó, những người thường xuyên chạy xe hoặc làm việc ngoài trời dưới ánh nắng gay gắt cũng dễ gặp các vấn đề liên quan đến sốc nhiệt. Đây đều là những tình trạng nguy hiểm đối với sức khỏe thể chất.

Tuy nhiên, sức khỏe tinh thần cũng là yếu tố không thể bỏ quên trong mùa nắng nóng. Khi thời tiết quá nóng, cơ thể dễ mất nước, dẫn đến rối loạn điện giải. Cơ thể là một khối thống nhất nên những thay đổi sinh học không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động trực tiếp lên hệ thần kinh.

Những tác động này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy về sức khỏe tinh thần như dễ cáu gắt, nóng nảy hơn, khó kiểm soát cảm xúc hơn. Nghiêm trọng hơn, tình trạng mất ngủ cũng dễ xảy ra trong giai đoạn nắng nóng kéo dài.

2. Nắng nóng có thể khiến bệnh tâm thần dễ tái phát và trở nặng

Thưa bác sĩ, ngay cả những người khỏe mạnh đôi khi cũng có cảm giác khó chịu, căng thẳng hoặc dễ cáu gắt hơn trong những ngày nắng nóng kéo dài. Vậy đối với những người đã được chẩn đoán mắc các rối loạn tâm thần, thời tiết nắng nóng cực đoan có thể khiến các triệu chứng sẵn có trở nên trầm trọng hơn như thế nào?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Đối với những người bình thường, không có bệnh lý tâm thần hay tâm lý trước đó, nắng nóng được xem là yếu tố khởi phát khiến họ xuất hiện những thay đổi về cảm xúc và hành vi như dễ cáu gắt, khó chịu hoặc khó kiểm soát cảm xúc hơn.

Tuy nhiên, với những người đã được chẩn đoán và đang điều trị các rối loạn tâm thần, nắng nóng lại trở thành yếu tố thúc đẩy khiến bệnh dễ bước vào một đợt cấp mới trên nền bệnh lý sẵn có.

Ví dụ, ở những người đã được chẩn đoán rối loạn khí sắc như trầm cảm hoặc lo âu và vẫn đang điều trị, thời tiết nắng nóng dễ tác động khiến tình trạng của họ trở nên trầm trọng hơn. Sự lo lắng cũng có xu hướng bị khuếch đại trong giai đoạn này.

Đây là tình trạng rất nguy hiểm và người bệnh cần được hỗ trợ, theo dõi, đồng hành sát hơn trong quá trình điều trị.

3. Mất ngủ, lo âu, stress dễ bùng phát trong mùa nắng nóng

Cụ thể, trong các bệnh lý tâm thần hiện nay, những nhóm bệnh nào được xem là dễ bị ảnh hưởng nặng nề hơn khi thời tiết nắng nóng kéo dài ạ?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Không có một nhóm bệnh tâm thần nào được xem là nghiêm trọng hơn hẳn nhóm bệnh khác. Bởi trong sức khỏe tinh thần, bất kỳ rối loạn nào xảy ra cũng đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Nếu tách riêng một rối loạn nào đó và cho rằng đây là bệnh nặng còn những rối loạn khác thì nhẹ hơn, vô tình sẽ khiến nhiều người có tâm lý chủ quan, cho rằng tình trạng của mình “không sao đâu” và không cần chú ý nhiều. Điều cần nhấn mạnh là bất kỳ rối loạn nào liên quan đến sức khỏe tinh thần cũng đều làm suy giảm chất lượng sống.

Tuy nhiên, trong mùa nắng nóng, có một số vấn đề dễ bị ảnh hưởng rõ rệt hơn. Đầu tiên là tình trạng khó ngủ do thời tiết quá nóng. Khi mất ngủ kéo dài, người bệnh dễ xuất hiện các rối loạn giấc ngủ và từ đó kéo theo nhiều vấn đề thần kinh khác.

Bên cạnh đó, ở những người đã có yếu tố tiềm ẩn như stress, trầm cảm, lo âu, mùa nắng nóng dễ khiến các vấn đề này bộc phát mạnh hơn. Nắng nóng đóng vai trò là yếu tố thúc đẩy chứ không phải yếu tố tiên phát.

Ngay cả người bình thường khi di chuyển ngoài trời nắng cũng đã cảm thấy khó chịu do các cơ chế sinh học và thần kinh trong cơ thể bị tác động. Với những người đã có sự bất ổn hoặc hoạt động không ổn định về thần kinh, thời tiết nắng nóng càng dễ kích hoạt các triệu chứng rõ rệt hơn.

Vì vậy, các nhóm rối loạn lo âu, trầm cảm, stress - thường xuất hiện ở nhân viên văn phòng - hay các rối loạn giấc ngủ, mất ngủ là những vấn đề cần đặc biệt chú ý trong mùa nắng nóng. Đối với trẻ em, các vấn đề liên quan đến học tập và rối loạn học tập cũng có thể xuất hiện trong giai đoạn này. Đây đều là những tình trạng cần được quan tâm và hỗ trợ kịp thời.

4. Cáu gắt, mất ngủ kéo dài có thể là dấu hiệu rối loạn tâm lý tiềm ẩn

Với những người chưa được chẩn đoán mắc rối loạn tâm lý hay tâm thần nhưng thường xuyên có biểu hiện cáu gắt, căng thẳng hoặc mất ngủ, thời tiết nắng nóng kéo dài có thể kích hoạt và làm các vấn đề này trở nên nghiêm trọng hơn như thế nào?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Nhiều người thường xuyên có biểu hiện cáu gắt, lo lắng, buồn chán, ít muốn tiếp xúc với người khác, khó ngủ hoặc trằn trọc kéo dài nhưng chưa từng được chẩn đoán rối loạn tâm lý hay tâm thần. Điều này có thể do họ không đi khám nên tình trạng chưa được phát hiện kịp thời.

Thực tế, các rối loạn này vẫn âm thầm tồn tại nhưng chưa được nhận diện.

Trong mùa nắng nóng, các biểu hiện này có thể trở nên rõ rệt và nghiêm trọng hơn. Nếu tình trạng kéo dài từ 2 đến 4 tuần, người bệnh nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm lý - thần kinh để được hỗ trợ kịp thời.

Những rối loạn này hoàn toàn có thể được điều trị và cải thiện nếu được can thiệp sớm.

5. Nắng nóng làm gia tăng các đợt tái phát bệnh tâm thần

Trong thực tế thăm khám và điều trị, bác sĩ có thường gặp những trường hợp người bệnh xuất hiện triệu chứng tâm thần rầm rộ hơn hoặc tình trạng bệnh trở nên nặng hơn trong giai đoạn nắng nóng gay gắt kéo dài hay không ạ?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Trong những đợt nắng nóng gay gắt, số lượng bệnh nhân gặp các vấn đề về tâm lý - thần kinh thường tăng lên rõ rệt. Không chỉ số ca khám mới gia tăng, nhiều bệnh nhân đang điều trị các bệnh lý tâm thần mạn tính cũng dễ xuất hiện những đợt cấp hoặc tái phát bệnh.

Tình trạng này thường gặp ở các nhóm bệnh như tâm thần phân liệt, trầm cảm hoặc rối loạn lo âu đang điều trị bằng thuốc. Điều đó cho thấy yếu tố thời tiết có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tâm lý của người bệnh.

Với những bệnh nhân đang điều trị ổn định, thường sẽ không có quá nhiều vấn đề đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu trong giai đoạn nắng nóng người bệnh nhận thấy thuốc không còn đáp ứng tốt như trước, giấc ngủ trở nên khó khăn hơn dù vẫn dùng thuốc đều đặn, hoặc cảm giác buồn bã, chán nản, lo lắng tăng lên dù vẫn tuân thủ điều trị, người bệnh nên sớm quay lại tái khám.

Việc trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị sẽ giúp đánh giá đúng nguyên nhân, bởi sự đáp ứng thuốc kém đi trong giai đoạn này có thể liên quan đến tác động của thời tiết. Từ đó, bác sĩ sẽ có điều chỉnh phù hợp để giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nắng nóng một cách nhẹ nhàng hơn.

>>> Đọc thêm phần 2: Nắng nóng “đánh thức” rối loạn tâm thần, phải làm sao?