Nắng nóng “đánh thức” rối loạn tâm thần, phải làm sao?

1. Uống nhiều bia khi trời nóng có thể làm mất nước nặng hơn

Trong thời tiết nắng nóng, nhiều người có xu hướng sử dụng rượu bia hoặc các chất kích thích nhiều hơn với tâm lý “giải nhiệt”. Vậy thói quen này có thể làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần hoặc dẫn đến các hành vi nguy hiểm như thế nào?

BS Nguyễn Trung Nguyên - Chuyên gia Tâm lý thần kinh trả lời: Nhiều người cho rằng trong thời tiết nắng nóng chỉ cần uống nhiều nước là đủ, thậm chí xem bia như một dạng nước để giải khát. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa đúng hoàn toàn.

Khi trời nóng, cơ thể mất nước qua quá trình tiết mồ hôi. Việc mất nước này không chỉ làm thất thoát nước mà còn mất cả các chất điện giải. Vì vậy, nếu chỉ bổ sung nước đơn thuần thì đúng nhưng vẫn chưa đủ.

Bên cạnh đó, cách uống nước cũng rất quan trọng. Nhiều người quá khát nên uống một lúc thật nhiều nước, nhưng điều này không hiệu quả bằng việc uống từng ngụm nhỏ nhiều lần trong ngày để cơ thể hấp thu từ từ.

Đối với rượu bia hay nước ngọt, đây không phải là lựa chọn phù hợp để giải khát trong mùa nắng nóng. Khi uống nhiều bia rượu, cơ thể sẽ đi tiểu nhiều hơn do tác dụng lợi tiểu. Trong khi đó, cơ thể vốn đã mất nước và rối loạn điện giải do thời tiết nóng bức, việc sử dụng nhiều bia rượu càng làm tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn.

Mất nước và rối loạn điện giải là những vấn đề rất nguy hiểm vì ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh và sức khỏe toàn thân, không chỉ riêng sức khỏe tinh thần.

Ngoài ra, việc sử dụng quá nhiều rượu bia trong giai đoạn này còn làm tăng nguy cơ xuất hiện các cơn loạn thần hoặc sảng do rượu. Vì vậy, xem bia rượu là thức uống giải khát phù hợp trong mùa nóng là một quan niệm sai lầm.

Trong mùa nắng nóng, cách giải khát phù hợp nhất vẫn là bổ sung nước lọc, nước trái cây, nước dừa hoặc các loại nước có bổ sung điện giải để giúp cơ thể bù nước hiệu quả hơn.

2. Người bệnh tâm thần dễ thu mình, mất ngủ hơn trong mùa nắng nóng

Thưa bác sĩ, ngay cả người khỏe mạnh cũng có thể cảm thấy bức bối, khó chịu khi liên tục di chuyển giữa môi trường nóng và lạnh trong thời tiết nắng nóng cực đoan. Vậy đối với những người đã được chẩn đoán mắc rối loạn tâm thần hoặc có yếu tố nguy cơ, gia đình và người bệnh cần chú ý những dấu hiệu nào để phát hiện sớm tình trạng trở nặng và can thiệp kịp thời?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Ở những người đang điều trị các rối loạn tâm lý - tâm thần, dấu hiệu thường gặp trong mùa nắng nóng là giấc ngủ trở nên khó khăn hơn, cảm giác lo lắng nhiều hơn hoặc buồn chán nhiều hơn dù vẫn đang tuân thủ điều trị bằng thuốc hay trị liệu tâm lý.

Với những người có nhận thức được sự thay đổi này, họ có thể chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị để được điều chỉnh phù hợp. Tuy nhiên, có một nhóm người bệnh không nhận ra tình trạng của mình. Nhiều người có xu hướng giấu bệnh vì sợ bị kỳ thị, sợ người khác biết hoặc đôi khi không ý thức được bệnh đang trở nên nghiêm trọng hơn.

Trong những trường hợp này, vai trò của người thân và những người xung quanh rất quan trọng. Nếu trước đây người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường, thường xuyên trò chuyện, đi lại, giao tiếp với mọi người nhưng gần đây lại có xu hướng ở trong nhà nhiều hơn, ít tiếp xúc với người khác hơn thì cần đặc biệt lưu ý.

Nhiều người có thể lấy lý do “trời nóng nên không muốn ra ngoài”, nhưng điều đáng chú ý là các mối quan hệ xung quanh họ cũng bắt đầu giảm dần. Người bệnh có xu hướng tránh né, không muốn trò chuyện với ai, thậm chí cả người thân.

Bên cạnh đó, giấc ngủ cũng thay đổi rõ rệt như khó ngủ, trằn trọc, ngủ rất trễ nhưng lại thức dậy rất sớm. Người bệnh có thể cho rằng mình vẫn bình thường, nhưng với những người xung quanh, đây là những thay đổi bất thường rất rõ.

Vì vậy, khi nhận thấy người bệnh có những biểu hiện khác với trước đây, người nhà nên chủ động trao đổi với bác sĩ đang điều trị hoặc động viên người bệnh tái khám thường xuyên hơn trong giai đoạn nắng nóng để được theo dõi kịp thời. Nếu chủ quan, khi tình trạng trở nên nặng hơn, việc hỗ trợ và điều trị sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

3. Người bệnh tâm thần cần bổ sung nước, điện giải đầy đủ trong mùa nóng

Thưa bác sĩ, trong giai đoạn nắng nóng kéo dài, những người đã được chẩn đoán mắc bệnh tâm thần và đang sử dụng thuốc điều trị cần lưu ý những vấn đề gì để hạn chế nguy cơ bệnh trở nặng hoặc gặp các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Đối với những người đang dùng thuốc và điều trị các rối loạn tâm lý - tâm thần, trong mùa nắng nóng cần đặc biệt chú ý bổ sung nước và điện giải đầy đủ. Không chỉ riêng người bệnh mà tất cả mọi người đều cần duy trì việc này để giúp cơ thể cân bằng, tránh tình trạng mất nước và rối loạn điện giải do thời tiết nóng kéo dài.

Bên cạnh đó, người bệnh cần duy trì chế độ ăn uống và vận động đều đặn để giữ sức khỏe thể chất ổn định. Tuy nhiên, việc tập thể dục cần được thực hiện trong điều kiện thời tiết phù hợp, chẳng hạn vào sáng sớm hoặc chiều tối khi nhiệt độ dịu hơn.

Việc vận động không đồng nghĩa với tập luyện giữa thời điểm nắng gắt. Có trường hợp người bệnh hiểu rằng bác sĩ khuyên tập thể dục nên đi ra ngoài chạy bộ vào giữa trưa nắng, điều này hoàn toàn không phù hợp và có thể gây ảnh hưởng ngược đến sức khỏe.

Ngoài việc duy trì ăn uống, vận động hợp lý, người bệnh cũng cần tuân thủ điều trị và chủ động trao đổi với bác sĩ khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường. Ngay cả khi chính người bệnh chưa cảm nhận rõ sự thay đổi nhưng người thân nhận thấy có biểu hiện khác thường thì cũng nên sớm trao đổi với bác sĩ điều trị để được hỗ trợ kịp thời.

4. Nắng nóng khiến con người dễ cáu gắt và mất kiểm soát cảm xúc hơn

Thưa bác sĩ, thời tiết nắng nóng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn dễ khiến con người trở nên căng thẳng, cáu gắt và khó kiểm soát cảm xúc hơn trong sinh hoạt hằng ngày. Vậy ở góc độ chuyên môn, bác sĩ có lời khuyên nào dành cho cộng đồng để giữ cân bằng tâm lý, kiểm soát cảm xúc và bảo vệ sức khỏe tinh thần trong giai đoạn nắng nóng cực đoan hiện nay?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Trong mùa nắng nóng, điều quan trọng nhất là bổ sung đủ nước và điện giải. Tuy nhiên, không chỉ uống đủ mà còn cần uống đúng cách. Nước nên được chia đều trong ngày thay vì uống một lúc quá nhiều.

Đặc biệt với những người thường xuyên làm việc ngoài trời, việc bổ sung nước cần thực hiện liên tục. Thay vì uống một lúc thật nhiều, nên uống từng ngụm nhỏ, uống chậm để cơ thể hấp thu tốt hơn.

Khi di chuyển từ môi trường rất nóng vào nơi có nhiệt độ lạnh, cần có khoảng thời gian thích nghi, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột vì điều này có thể gây ảnh hưởng nguy hiểm đến sức khỏe.

Với những người làm việc ngoài trời như tài xế công nghệ, lao động ngoài đường hoặc làm nông dưới thời tiết nắng gắt, ngoài bổ sung nước và điện giải còn cần chú ý chế độ ăn uống, tăng cường dinh dưỡng, đặc biệt là trái cây để nâng cao sức đề kháng.

Không nên đợi đến khi khát mới uống nước vì lúc đó cơ thể đã rơi vào tình trạng thiếu nước. Những người làm việc ngoài trời nên tập thói quen uống nước từng ít một, khoảng 15 - 20 phút bổ sung một lần, dù có cảm thấy khát hay không. Điều này giúp cơ thể tránh rơi vào tình trạng mất nước kéo dài.

Bên cạnh những ảnh hưởng về thể chất, thời tiết nắng nóng còn tác động đến cơ chế sinh học thần kinh, khiến con người dễ nóng nảy, cáu gắt và khó kiểm soát cảm xúc hơn. Dù chưa đến mức trở thành rối loạn tâm lý nghiêm trọng, những thay đổi này vẫn có thể khiến các va chạm trong cuộc sống hằng ngày dễ xảy ra hơn.

Vì vậy, trong giai đoạn nắng nóng, mỗi người cần học cách kiềm chế cảm xúc và thông cảm với nhau nhiều hơn. Đôi khi những ánh mắt khó chịu, sự nóng nảy hay va chạm ngoài đường không hoàn toàn xuất phát từ cố ý mà chịu ảnh hưởng bởi thời tiết khắc nghiệt. Một thái độ nhẹ nhàng hay một nụ cười đúng lúc cũng có thể giúp cộng đồng trở nên dễ chịu hơn trong những ngày nắng nóng kéo dài.

>>> Đọc thêm phần 1: Nắng nóng “đốt cháy” cả thể chất lẫn cảm xúc