Mùa mưa ẩm: Vì sao "ăn chín uống sôi" vẫn nhập viện vì ngộ độc?

1. Mùa mưa ẩm: Vi khuẩn đường ruột tồn tại lâu hơn, nguy cơ bệnh tiêu hóa tăng cao

Thưa BS, theo dự báo năm 2026, ENSO có thể chuyển pha, làm gia tăng các đợt mưa lớn cục bộ, gây ngập úng tại nhiều đô thị.

- Trong điều kiện sau mưa ngập, khi độ ẩm không khí tăng cao và môi trường trong nhà bị ảnh hưởng, hệ tiêu hóa của chúng ta có thể chịu những tác động như thế nào?

- Những thay đổi về vi sinh, độ ẩm, nguồn nước và bề mặt sinh hoạt sau ngập có thể tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh phát triển ra sao?

- Theo BS, trong mùa mưa ẩm, những nguy cơ nào đối với hệ tiêu hóa mà người dân thường dễ bỏ qua?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - Trưởng khoa Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Giảng viên Đại học Y Dược TPHCM và Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch trả lời: Khi nói đến mùa mưa ngập và những ảnh hưởng đối với hệ tiêu hóa, điều đầu tiên phải nhắc đến là môi trường trở nên "dơ" (ô nhiễm) hơn theo đúng nghĩa đen.

Sau khi nước từ cống rãnh, hệ thống thoát nước tràn lên rồi rút đi, dù nhìn bề ngoài có vẻ sạch nhưng thực tế vẫn để lại rất nhiều vi trùng, virus và vi nấm. Trong đó, đáng lưu ý nhất là nhóm vi khuẩn đường ruột (enterobacteria). Đây là những tác nhân lây truyền theo đường phân - miệng, tức từ bàn tay bẩn hoặc môi trường bên ngoài đi vào cơ thể.

Mùa mưa ẩm và ngập úng tạo điều kiện để các vi khuẩn này tồn tại lâu hơn. Bản thân vi khuẩn cũng cần thức ăn để sống. Vì vậy, trên các thực phẩm được chế biến nhưng không bảo quản tốt hoặc để ngoài môi trường, chúng có thể tồn tại lâu hơn. Trên các bề mặt khác như bàn tay, mặt bàn, quần áo hay mặt đất, thời gian tồn tại thường ngắn hơn vì không có nhiều dinh dưỡng, nhưng chúng vẫn là nguồn lây nhiễm.

Điều này có thể hình dung giống như một người bị đưa vào sa mạc, người đó vẫn có thể tồn tại trong một khoảng thời gian nhưng rồi cũng sẽ kiệt sức. Vi khuẩn trên các bề mặt bên ngoài cũng tương tự như vậy. Tuy nhiên, khi thời tiết trở nên nóng ẩm, độ ẩm cao lại vô tình "trợ giúp" cho chúng tồn tại lâu hơn. Nếu bình thường trên bề mặt khô, vi khuẩn chỉ sống được vài giờ thì trong điều kiện ẩm ướt, thời gian đó có thể kéo dài thêm vài giờ nữa. Nguy cơ lây nhiễm vì thế cũng tăng lên.

Đặc biệt, trong mùa mưa gió nóng ẩm, độ ẩm trong không khí luôn ở mức cao và thường đọng lại trên nhiều bề mặt. Đôi khi chúng ta không nhìn thấy bằng mắt thường, thậm chí phải sờ vào mới cảm nhận được, nhưng độ ẩm vẫn hiện diện và tạo điều kiện cho vi khuẩn tồn tại.

Không chỉ vậy, thức ăn sau khi nấu chín nếu được để ngoài môi trường có độ ẩm cao cũng sẽ bị oxy hóa và phân hủy nhanh hơn bình thường. Ví dụ một món ăn được nấu xong rồi bày ra ngoài để chuẩn bị dùng hoặc chuẩn bị cúng, trong điều kiện nóng ẩm sẽ dễ bị ảnh hưởng hơn so với thời tiết khô ráo.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là sự lắng đọng của vi khuẩn trong không khí. Trong điều kiện độ ẩm thấp, các hạt chứa vi khuẩn có xu hướng khuếch tán lên cao hơn. Ngược lại, trong môi trường độ ẩm cao, chúng dễ lắng xuống các bề mặt thấp như thức ăn, mặt bàn, quần áo, tủ kệ và các vật dụng sinh hoạt.

Việt Nam là quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm. Trong điều kiện như vậy, những vi khuẩn đang tồn tại trong môi trường dễ lắng đọng xuống phía dưới và bám vào thức ăn, mặt bàn, quần áo hoặc các vật dụng xung quanh. Điều đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý đường tiêu hóa.

Ăn chín, uống sôi và rửa tay sạch là hoàn toàn đúng, nhưng chưa đủ. Vấn đề là chúng ta thường quên những nguy cơ tồn tại trong môi trường xung quanh.

Trên thực tế, không ai có thể rửa tay liên tục trong suốt cả ngày. Chúng ta có thể vừa ăn xong, vừa cầm bút, lấy áo khoác hoặc chạm vào nhiều vật dụng khác rồi tiếp tục ăn mà quên mất việc rửa tay. Trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, đặc biệt là mùa mưa bão, nguy cơ từ những tiếp xúc tưởng chừng rất bình thường này sẽ tăng lên.

Nhiều người thường nghĩ độ ẩm chỉ liên quan đến cảm cúm, sổ mũi hay các bệnh lý hô hấp. Tuy nhiên, điều dễ bị bỏ qua là các vi khuẩn, vi nấm, đặc biệt là nhóm vi khuẩn đường ruột, cũng tồn tại lâu hơn và dễ bám lên quần áo, vật dụng sinh hoạt trong môi trường ẩm ướt.

Khi vô tình tiếp xúc với những bề mặt này rồi cầm thức ăn hoặc đưa tay lên miệng, các tác nhân gây bệnh có thể theo đường phân - miệng đi vào cơ thể. Đây là một nguy cơ tiềm ẩn gây bệnh đường tiêu hóa mà nhiều người thường quên mất trong mùa mưa.

2. Ăn chín uống sôi chưa đủ nếu chủ quan trong mùa mưa ẩm

Nhiều người cho rằng phòng bệnh đường ruột mùa mưa chỉ cần "ăn sạch, uống sôi". Tuy nhiên, trong điều kiện ẩm ướt sau mưa, thậm chí là ngập vào nhà, các vi khuẩn như Escherichia coli (E. coli) lại sinh sôi rất mạnh trên sàn nhà, mặt bếp.

- Nhờ BS có thể giải thích rõ hơn về cơ chế lây nhiễm chéo trong những tình huống này? Và vì sao con đường lây nhiễm này lại dễ bị chúng ta bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Ăn chín, uống sôi, rửa sạch là những nguyên tắc phòng bệnh đường tiêu hóa đã trở nên rất quen thuộc với nhiều người dân Việt Nam. Đây là một tín hiệu tích cực cho thấy các hoạt động truyền thông sức khỏe đã góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng bệnh, đặc biệt là các bệnh lý đường tiêu hóa.

Trong mùa mưa bão và thời tiết nóng ẩm, việc duy trì các nguyên tắc này vẫn rất cần thiết. Tuy nhiên, trên thực tế không phải lúc nào chúng ta cũng có thể thực hiện một cách hoàn hảo và liên tục.

E.coli là một loại vi khuẩn sống trong đường ruột và có khả năng gây bệnh. Tuy nhiên, trong thực tế còn có nhiều loại vi khuẩn khác có đặc điểm tương tự E.coli. Vì vậy, trong các quy chuẩn về chất lượng nước sinh hoạt và nước uống, người ta không nhất thiết phải định danh từng loại vi khuẩn riêng lẻ mà thường kiểm soát nhóm coliform.

Có thể hình dung điều này giống như một dòng họ. Ví dụ trong họ Nguyễn sẽ có rất nhiều người khác nhau như Nguyễn Văn A, Nguyễn Văn B hay Nguyễn Văn C. Dù là những người khác nhau nhưng vẫn thuộc cùng một họ. Nhóm coliform cũng tương tự như vậy, bao gồm nhiều loại vi khuẩn khác nhau như E.coli, Shigella, Salmonella... cùng thuộc một nhóm có những đặc điểm tương đồng. Vì vậy, các quy chuẩn về nước quy định nhóm vi khuẩn này phải nằm dưới một ngưỡng nhất định nhằm đảm bảo an toàn cho việc ăn uống và sinh hoạt.

Trong mùa mưa ẩm, độ ẩm trên sàn nhà, quần áo phơi, mặt bàn, chén đũa hay các bề mặt sinh hoạt thường cao hơn bình thường. Chính độ ẩm này tạo điều kiện để các vi khuẩn thuộc nhóm coliform tồn tại lâu hơn trên môi trường bên ngoài.

Vi khuẩn gây bệnh không thể tồn tại mãi mãi trong không khí hay trên các bề mặt. Khi gặp điều kiện nóng, khô và có ánh nắng mặt trời, chúng sẽ dần bị tiêu diệt. Có thể hình dung điều này giống như một người bị đưa vào sa mạc. Người đó vẫn có thể sống sót trong một khoảng thời gian nhưng không thể tồn tại lâu dài.

Ngược lại, khi môi trường có độ ẩm cao, vi khuẩn lại được "trợ giúp" để tồn tại lâu hơn. Điều này giống như một người đang ở giữa sa mạc nhưng được tiếp thêm nước và một ít thức ăn nên có thể cầm cự thêm một thời gian nữa. Vi khuẩn trên các bề mặt cũng như vậy. Nếu trong điều kiện bình thường chúng chỉ tồn tại được khoảng hai đến ba giờ thì khi độ ẩm tăng cao, thời gian này có thể kéo dài lên bốn đến năm giờ. Chính khoảng thời gian tồn tại lâu hơn đó làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm.

Đó là lý do vì sao những nguy cơ lây nhiễm trong mùa mưa ẩm thường đến từ những tình huống rất đời thường mà chúng ta khó tránh hoàn toàn. Không ai có thể rửa tay liên tục trong suốt cả ngày.

Ví dụ khi nhận đồ ăn từ shipper, chúng ta nhớ rửa tay rất đàng hoàng, nhớ hâm nóng thức ăn rồi mới sử dụng. Sau đó quay lại bàn làm việc, tiếp tục nói chuyện, cầm bút, cầm điện thoại hoặc xử lý công việc khác. Lúc đó không phải ai cũng nhớ đi rửa tay lại trước khi tiếp xúc với thức ăn.

Trong điều kiện mùa khô, độ ẩm thấp, những sơ suất nhỏ như vậy thường ít gây ảnh hưởng và nguy cơ mắc bệnh không cao. Tuy nhiên, khi thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao hoặc có ngập úng thì nguy cơ lại tăng lên dù hành động của chúng ta hoàn toàn giống nhau. Đây chính là những con đường lây nhiễm rất âm thầm mà nhiều người không để ý.

Điều tương tự cũng xảy ra trong quá trình chế biến thực phẩm. Nhiều gia đình thường đặt rau sống, thịt cá và các nguyên liệu khác trên mặt bàn bếp. Trong điều kiện độ ẩm cao, lượng vi khuẩn tồn tại trên những bề mặt này cũng có thể cao hơn bình thường.

Với các món rau sống hoặc các món chỉ được xử lý sơ qua như rau nhúng giấm, việc nhúng qua giấm không có nghĩa là tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn. Trong điều kiện thời tiết bình thường, không có mưa bão hay ngập úng, sau khi rửa sạch, lượng vi khuẩn còn sót lại thường rất thấp nên khó gây bệnh.

Tuy nhiên, trong mùa mưa ẩm, nếu vẫn áp dụng cách sơ chế như cũ thì đôi khi vẫn có thể còn sót lại một lượng vi khuẩn lớn hơn bình thường. Khi đó, lượng vi khuẩn còn lại có thể đủ để gây bệnh dù cách xử lý thực phẩm không hề thay đổi.

Đặc biệt, một số vi khuẩn như Salmonella hay các chủng E.coli gây bệnh thường xuất hiện trong thịt, nhất là thịt gia cầm, cũng như các sản phẩm từ trứng và sữa.

Một ví dụ rất quen thuộc là món trứng chiên. Đây là món ăn hầu như gia đình nào cũng sử dụng. Nhiều khi trứng được chiên xong nhưng ăn không hết, để ngoài môi trường trong một khoảng thời gian rồi tiếp tục sử dụng mà quên hâm nóng hoặc chiên lại. Trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, cách bảo quản như vậy có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, đặc biệt là các vi khuẩn như Salmonella. Nguy cơ tương tự cũng có thể gặp ở các sản phẩm từ sữa hoặc phô mai.

Điều đáng lưu ý là thực phẩm có thể hoàn toàn sạch ở thời điểm chế biến. Tuy nhiên, trong quá trình bày biện, để ngoài môi trường hoặc qua nhiều lần cầm nắm, độ ẩm cao cùng với sự lắng đọng của vi khuẩn trong không khí có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Vi khuẩn trong không khí không phải lúc nào cũng gây bệnh, nhưng trong môi trường độ ẩm cao, chúng dễ lắng đọng xuống các bề mặt hơn và làm tăng mật độ vi khuẩn trên thực phẩm.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cứ mùa nóng ẩm là ở đâu cũng đầy vi khuẩn gây bệnh hay chỉ cần tiếp xúc là chắc chắn mắc bệnh. Nguy cơ chỉ tăng lên so với bình thường chứ không phải chắc chắn sẽ xảy ra.

Vì vậy, không nên quá hoang mang hay nhìn đâu cũng thấy vi khuẩn. Điều quan trọng là hiểu rằng thời tiết nóng ẩm không chỉ ảnh hưởng đến đường hô hấp mà còn có những tác động nhất định đến hệ tiêu hóa. Chỉ cần chú ý hơn một chút trong việc chế biến, bảo quản thực phẩm và giữ gìn vệ sinh cá nhân là đã có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh trong mùa mưa bão.

3. Vì sao cùng là ngộ độc thực phẩm nhưng có người phải nhập viện?

Khi hệ tiêu hóa bị tấn công bởi các vi khuẩn như E.coli thông qua những con đường lây nhiễm “vô hình” này, người bệnh có thể gặp phải những biểu hiện nào?

- Những biến chứng nào có thể xảy ra nếu không được xử lý kịp thời? Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có hệ miễn dịch yếu sẽ chịu ảnh hưởng như thế nào so với người khỏe mạnh?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Nếu vô tình nhiễm các vi khuẩn đường ruột, mức độ bệnh sẽ phụ thuộc vào loại vi khuẩn và độc lực của chúng.

Với những chủng có độc lực thấp, biểu hiện thường chỉ là tiêu chảy cấp đơn giản, tương tự tình trạng nhiều người gặp phải khi đi du lịch, thay đổi môi trường ăn uống hoặc bị ngộ độc thực phẩm thông thường. Người bệnh có thể chỉ bị nôn ói hoặc tiêu chảy ở mức độ nhẹ.

Tuy nhiên, nếu nhiễm phải những chủng có độc lực cao hơn, chẳng hạn như một số chủng Salmonella, tình trạng ngộ độc thực phẩm có thể nghiêm trọng hơn. Những vi khuẩn này có thể gây tổn thương ruột non nhiều hơn, khiến tiêu chảy và nôn ói diễn tiến nặng hơn, thậm chí phải nhập viện điều trị.

Nguy hiểm hơn, một số vi khuẩn đường ruột hoặc các chủng Shigella có khả năng sinh ra độc tố mạnh. Khi đó, bệnh không chỉ dừng lại ở đường tiêu hóa mà còn có thể gây ra những biến chứng nặng nề hơn. Trong những trường hợp không may, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng huyết, dẫn đến suy thận, tổn thương nhiều cơ quan và thậm chí đe dọa tính mạng. Có những trường hợp khởi đầu chỉ từ một bữa ăn nhiễm khuẩn nhưng cuối cùng phải nằm viện điều trị trong thời gian dài.

Những nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý ở các đối tượng có sức đề kháng kém như người cao tuổi, người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận hoặc trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Đây là những nhóm dễ gặp biến chứng hơn khi mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.

Bên cạnh đó, thực phẩm không được bảo quản đúng cách trong điều kiện nóng ẩm còn làm tăng nguy cơ mắc một bệnh lý từng rất phổ biến trước đây là thương hàn. Tác nhân gây bệnh cũng thuộc nhóm vi khuẩn đường ruột và lây truyền qua đường ăn uống.

Hiện nay, nhờ điều kiện vệ sinh được cải thiện cùng với các biện pháp điều trị hiệu quả hơn, bệnh thương hàn ở Việt Nam đã giảm đáng kể và ít gặp các biến chứng nặng như trước đây. Tuy nhiên, nguy cơ này vẫn tồn tại nếu không chú ý đến vệ sinh ăn uống, không thực hiện ăn chín, uống sôi, rửa sạch hoặc chủ quan trong khâu chế biến và bảo quản thực phẩm.

Nhiều người thường chỉ quan tâm đến việc lựa chọn thực phẩm sạch hoặc nấu chín thực phẩm. Tuy nhiên, một thực phẩm sạch ở thời điểm mua về hoặc vừa nấu xong vẫn có thể trở thành nguồn lây bệnh nếu được bảo quản không đúng cách, để ngoài môi trường quá lâu hoặc tiếp xúc với môi trường nóng ẩm mà không được che đậy, bảo quản phù hợp.

Vì vậy, nguy cơ bệnh đường tiêu hóa không chỉ nằm ở khâu lựa chọn hay chế biến thực phẩm mà còn nằm ở cách bảo quản thực phẩm sau khi chế biến - một yếu tố rất dễ bị bỏ quên trong sinh hoạt hằng ngày.

4. Môi trường nóng ẩm ảnh hưởng ra sao đến hô hấp, da và tiêu hóa?

Bên cạnh ngập úng, những tháng mưa lớn kéo dài còn mang đến một vấn đề rất phổ biến: phơi quần áo trong nhà.

- Dưới góc độ y khoa, việc phơi đồ ẩm trong không gian kín có thể làm độ ẩm trong phòng tăng lên đến mức nào, và điều này ảnh hưởng ra sao đến hệ vi sinh trong môi trường sống?

- Liệu sự gia tăng độ ẩm này có tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển và gián tiếp làm tăng nguy cơ lây nhiễm vào cơ thể, đặc biệt qua đường tiêu hóa, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Độ ẩm không khí trong mùa mưa ở Việt Nam thường trên 70%, thậm chí có thời điểm lên tới 80-90%. Khi trời mưa kéo dài, cửa nhà thường phải đóng kín, khiến không gian sống trở nên bí hơn và độ ẩm trong nhà tăng cao, ngay cả khi không phơi quần áo trong nhà.

Môi trường nóng ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến hệ vi sinh. Trong đó, nhóm đáng lo ngại không hẳn là vi khuẩn mà là vi nấm. Có rất nhiều loại vi nấm với những tên khoa học khá phức tạp như Silu, Fusobacterium... Đây đều là những thuật ngữ nước ngoài khó dịch sang tiếng Việt. Nhóm vi nấm này thường liên quan đến các bệnh lý hô hấp, dị ứng, ngứa ngáy và nấm mốc.

Việc phơi quần áo trong nhà làm độ ẩm tăng cao hơn nữa. Cần phân biệt rõ vi khuẩn và vi nấm là hai nhóm hoàn toàn khác nhau. Cả hai đều không thể nhìn thấy bằng mắt thường mà phải quan sát dưới kính hiển vi. Vi khuẩn là tác nhân thường được nhắc đến nhiều hơn khi nói về bệnh nhiễm trùng. Trong khi đó, vi nấm giống với hiện tượng nấm mốc thường xuất hiện ở chân tường hoặc những khu vực ẩm thấp có rêu mốc phát triển. Vi khuẩn không tạo thành những mảng mốc như vậy, còn vi nấm thì có thể.

Trong môi trường nóng ẩm, vi khuẩn cũng phát triển nhiều hơn. Tuy nhiên, ảnh hưởng rõ rệt hơn vẫn đến từ hệ vi nấm. Đây là nguyên nhân làm gia tăng các bệnh lý hô hấp và dị ứng. Người mắc hen suyễn dễ lên cơn hen hơn. Những người có cơ địa dị ứng nhưng chưa từng bị hen cũng có nguy cơ khởi phát hen suyễn trong tương lai.

Đối với da, môi trường nóng ẩm làm tăng nguy cơ nấm da, hắc lào. Ngay cả khi chưa gây bệnh nấm rõ ràng, các thành phần từ vi nấm vẫn có thể gây kích ứng, ngứa ngáy và làm các bệnh như viêm da dị ứng, viêm da cơ địa trở nên khó chịu hơn.

Tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa không quá rõ rệt. Tuy nhiên, độ ẩm cao vẫn có thể ảnh hưởng gián tiếp đến hoạt động tiêu hóa. Tình trạng ngứa ngáy, ho dị ứng, môi trường bí bách và nóng ẩm kéo dài khiến hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả hơn, khả năng tiết dịch tiêu hóa giảm, từ đó làm giảm cảm giác ngon miệng.

Nhiều người có thể nhận thấy điều này trong những ngày thời tiết nóng ẩm. Dù đã gần trưa nhưng vẫn không thấy đói, đặc biệt khi làm việc trong môi trường không có máy lạnh hoặc máy hút ẩm. Độ ẩm 70-80% khiến hệ tiêu hóa hoạt động chậm chạp hơn bình thường. Trong khi đó, các vi khuẩn ngoài môi trường lại được độ ẩm hỗ trợ để tồn tại lâu hơn trên các bề mặt. Hệ tiêu hóa không được "trợ giúp", nhưng vi khuẩn thì được "trợ giúp".

Sự tương tác này làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa hoặc ngộ độc thực phẩm, ngay cả khi lượng vi khuẩn không nhiều. Vấn đề không nằm hoàn toàn ở vi khuẩn mà còn ở cách độ ẩm tác động lên toàn bộ sức khỏe cơ thể.

Cần nhìn rộng hơn ở góc độ sự tương tác giữa các yếu tố sức khỏe. Ví dụ, “trong cuộc sống hằng ngày, nhiều khi chỉ cần thấy người yêu buồn thì bản thân mình cũng không vui, dù người đó hoàn toàn không giận mình”. Tác động của độ ẩm đối với cơ thể cũng tương tự như vậy, không phải lúc nào cũng diễn ra trực tiếp mà có thể ảnh hưởng gián tiếp thông qua nhiều cơ chế khác nhau.

Độ ẩm cao, cảm giác ngứa ngáy, quần áo ẩm, môi trường bí bách hay nhiệt độ tăng cao đều có thể khiến hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả hơn. Chính sự suy giảm đó làm cơ thể dễ bị tác động hơn trước các tác nhân gây bệnh. Chỉ cần một lượng vi khuẩn rất nhỏ cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa trong những điều kiện bất lợi như vậy.

Đôi khi chỉ một tác động nhỏ cũng có thể kéo theo nhiều ảnh hưởng khác. Chẳng hạn, “trong một ngày làm việc mà giám đốc vừa gặp chuyện không vui từ gia đình, dù nhân viên không làm gì sai vẫn có thể cảm nhận được những ảnh hưởng gián tiếp”. Hệ tiêu hóa cũng vận hành theo cách tương tự: không phải lúc nào nguyên nhân cũng đến trực tiếp từ vi khuẩn, mà còn đến từ môi trường sống và trạng thái chung của cơ thể.

Ảnh hưởng trực tiếp và rõ rệt nhất của việc phơi quần áo trong nhà và sống trong môi trường độ ẩm cao vẫn là đối với hệ hô hấp và làn da. Nhiều trường hợp chưa cần mặc bộ quần áo vừa phơi trong nhà, chỉ cần sống trong không gian đóng kín, độ ẩm cao đã xuất hiện cảm giác ngứa ngáy, khó chịu hoặc các biểu hiện dị ứng.

5. Độ ẩm bao nhiêu là phù hợp để bảo vệ sức khỏe?

Như vậy, có thể thấy môi trường nồm ẩm trong nhà mùa mưa không chỉ liên quan đến một cơ quan riêng lẻ, mà tạo ra một “hệ sinh thái vi sinh” phức tạp, có thể ảnh hưởng đồng thời đến cả hệ tiêu hóa và làn da.

Theo BS, việc kiểm soát độ ẩm và chất lượng không khí trong nhà đóng vai trò quan trọng như thế nào trong việc: Hạn chế sự phát triển của vi khuẩn, nấm mốc và cắt đứt các con đường lây nhiễm chéo vào cơ thể, đặc biệt là qua đường tiêu hóa?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Nhiều người cho rằng môi trường càng khô thì càng ít nguy cơ bệnh tật, nhưng điều đó không hoàn toàn đúng. "Cái gì nhiều quá cũng mệt lắm, nên mới có phim Người giàu cũng khóc". Độ ẩm cũng vậy, quá cao không tốt nhưng quá thấp cũng không phải là điều kiện lý tưởng cho sức khỏe.

Điều quan trọng là duy trì độ ẩm ở mức hợp lý. Độ ẩm nên được kiểm soát dưới 70% để giảm bớt những bất lợi của môi trường nóng ẩm, nhưng cũng không nên xuống dưới 40%. Thông thường, mức 50-60% được xem là phù hợp nhất đối với sức khỏe.

Môi trường quá khô cũng có thể gây khó chịu cho cơ thể. Khi độ ẩm ở mức phù hợp, cơ thể có thể tiết mồ hôi tốt hơn, duy trì các hoạt động sinh lý tự nhiên thuận lợi hơn và giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Nhờ đó, cảm giác ăn uống cũng ngon miệng hơn.

Đối với vi khuẩn và vi nấm, việc duy trì độ ẩm hợp lý không có nghĩa là tiêu diệt hoàn toàn chúng. Mục tiêu là làm mất đi "quyền trợ giúp" mà môi trường nóng ẩm mang lại. Khi độ ẩm phù hợp và không khí thông thoáng hơn, vi khuẩn và vi nấm khó tồn tại lâu trong môi trường như trước.

Nói cách khác, chúng ta không diệt vi khuẩn hay vi nấm bằng cách điều chỉnh độ ẩm, mà đang cắt bớt những điều kiện thuận lợi giúp chúng tồn tại và phát triển. Khi mất đi "quyền trợ giúp" đó, thời gian tồn tại của chúng trong môi trường sẽ ngắn hơn, từ đó gián tiếp làm giảm nguy cơ gây bệnh.

Tuy nhiên, những nguyên tắc như ăn chín, uống sôi, rửa tay sạch, giữ môi trường sống sạch sẽ và tập luyện đều đặn vẫn là nền tảng quan trọng nhất để phòng bệnh. Việc kiểm soát độ ẩm chỉ đóng vai trò hỗ trợ bằng cách hạn chế điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và vi nấm phát triển.

Độ ẩm phù hợp còn giúp duy trì hệ vi sinh tự nhiên trên da, hỗ trợ quá trình tiết mồ hôi và tạo cảm giác dễ chịu hơn về mặt tinh thần. Các cơ quan trong cơ thể cũng hoạt động "mượt" hơn, thay vì vận hành theo kiểu "lọc cọc lọc cọc" khi phải thích nghi với môi trường quá khô hoặc quá ẩm.

Đối với hệ tiêu hóa, việc tiết nước bọt thuận lợi hơn giúp cảm giác ăn uống ngon miệng hơn, quá trình tiêu hóa diễn ra hiệu quả hơn và nguy cơ rối loạn tiêu hóa cũng giảm bớt. Tinh thần thoải mái hơn cũng góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể, trong đó có sức khỏe đường tiêu hóa.

>>> Đọc thêm phần 2: Chuyên gia tiết lộ tuyệt chiêu cắt đuôi vi khuẩn, nấm mốc mùa mưa ẩm

Trân trọng cảm ơn ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương và LG Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.