Mệt mỏi kéo dài, tụt huyết áp: coi chừng suy tuyến yên

Tuyến yên là một tuyến nội tiết rất nhỏ, nằm sâu trong não, nhưng lại giữ vai trò vô cùng quan trọng. Tuyến này điều khiển hoạt động của nhiều tuyến khác trong cơ thể như tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục, hormone tăng trưởng và hormone chống bài niệu. Vì vậy, tuyến yên thường được ví như “nhạc trưởng” của hệ nội tiết. Khi tuyến yên suy yếu, hàng loạt chức năng trong cơ thể có thể rối loạn theo, dù ban đầu không dễ nhận ra.

Suy tuyến yên là bệnh hiếm, ước tính chỉ khoảng 30-50 người trên một triệu dân mỗi năm. Tuy nhiên, điều đáng lo là bệnh thường được chẩn đoán muộn. Nguyên nhân là các triệu chứng tiến triển chậm, không đặc hiệu, dễ bị nhầm với mệt mỏi kéo dài, stress, suy nhược cơ thể hoặc rối loạn tâm lý. Trong khi đó, nếu không được điều trị, suy tuyến yên có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như suy thượng thận cấp, hạ đường huyết nặng, rối loạn điện giải, tụt huyết áp, rối loạn ý thức và thậm chí đe dọa tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.

Một dạng suy tuyến yên đặc biệt cần lưu ý là hội chứng Sheehan, thường gặp ở phụ nữ sau sinh bị băng huyết nặng hoặc tụt huyết áp. Trong thai kỳ, tuyến yên to lên để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Nếu người mẹ mất máu nhiều khi sinh, tuyến yên có thể bị thiếu máu nuôi dưỡng và tổn thương. Những dấu hiệu gợi ý gồm không có sữa hoặc mất sữa sớm, mệt mỏi kéo dài, sụt cân, mất kinh hoặc kinh nguyệt không đều, sợ lạnh, da nhợt nhạt, giảm ham muốn tình dục. Do dễ bị xem là “mệt sau sinh”, nhiều phụ nữ chỉ phát hiện bệnh sau nhiều năm, khi đã xuất hiện biến chứng nặng.

Trên thực tế, suy tuyến yên có thể gặp ở cả nam, nữ và trẻ em. Người bệnh thường than mệt mỏi dai dẳng, chóng mặt, tụt huyết áp, dễ ngất. Một số trường hợp có biểu hiện run tay, vã mồ hôi, lú lẫn do hạ đường huyết. Phụ nữ có thể rối loạn kinh nguyệt hoặc vô sinh; nam giới giảm râu tóc, giảm ham muốn tình dục. Ở trẻ em, bệnh có thể khiến chậm lớn, thấp hơn so với bạn bè cùng tuổi. Các dấu hiệu này không ồ ạt nhưng kéo dài, âm thầm bào mòn sức khỏe và chất lượng sống.

Nguyên nhân suy tuyến yên khá đa dạng, bao gồm u tuyến yên, phẫu thuật hoặc xạ trị vùng não, chấn thương sọ não, băng huyết sau sinh, các bệnh viêm - nhiễm trùng sọ não, bệnh lý tự miễn hoặc dị tật bẩm sinh vùng não - tuyến yên.

Việc chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp xét nghiệm máu để đánh giá nồng độ hormone, đôi khi cần các xét nghiệm chuyên sâu. Suy tuyến yên không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh được bổ sung hormone đầy đủ và đúng cách. Điều quan trọng là uống thuốc đều đặn, không tự ý ngưng thuốc, tái khám đúng hẹn và điều chỉnh liều theo hướng dẫn bác sĩ khi bị sốt, nhiễm trùng hoặc phải phẫu thuật.

Các chuyên gia khuyến cáo, mệt mỏi kéo dài không phải lúc nào cũng “do stress”. Lắng nghe cơ thể và đi khám chuyên khoa nội tiết sớm có thể giúp phát hiện kịp thời suy tuyến yên - căn bệnh âm thầm nhưng không hề “nhẹ”, để tránh những hậu quả đáng tiếc về sau.