Lời xin lỗi “chuẩn” góp phần giải quyết sự cố y khoa

TS.BS Trương Hồng Sơn - Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, Viện Trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam cho rằng, sự cố y khoa là điều khó tránh khỏi đối với hệ thống y tế ở bất kỳ quốc gia nào, kể cả những nơi có nền y học tiên tiến.

Chỉ riêng với Mỹ, nếu năm 1999 có 98.000 ca tử vong vì sự cố y khoa, xếp hàng thứ 6 trong số các nguyên nhân tử vong tại quốc gia này. Chỉ 14 năm sau đó, con số này đã tăng lên 210.000 - 440.000 và trong 3 năm tiếp theo, sự cố y khoa là nguyên nhân gây tử vong hàng thứ 3 tại Mỹ.

Với 25 năm trong ngành Y, ngoài công tác về chuyên môn, TS.BS Trương Hồng Sơn đã chủ trì và tham gia 36 đề tài nghiên cứu về y khoa và dinh dưỡng với nhiều bài báo đăng tải trên các tạp chí khoa học.

Ở Việt Nam, mặc dù không có số liệu thống kê cụ thể, tuy nhiên nếu so sánh tương đương về điều kiện y tế, dân số… với Mỹ thì nước ta có 60 trường hợp tử vong mỗi ngày do sự cố y khoa. Và cũng như những quốc gia khác, sự cố y khoa có 30% là lỗi của cá nhân, 70% là lỗi của hệ thống.

TS Hồng Sơn nhìn nhận, khi sự cố y khoa không mong muốn xảy ra, đó là nỗi đau kép của cả người bệnh và nhân viên y tế, đặc biệt đối với người bệnh phải gánh chịu hậu quả về mặt sức khỏe, thậm chí tử vong.

Nếu các sự cố y khoa không được ghi nhận và không được tìm hiểu nguyên nhân thì những sự cố này sẽ tiếp tục xảy ra, gây thiệt hại về sức khỏe và tính mạng cho người bệnh. Do vậy, theo góc nhìn của TS Hồng Sơn một sự cố y khoa cần được công khai, phân tích để từ đó rút kinh nghiệm nhằm hạn chế lỗi lặp lại. Cần thay đổi tư duy báo cáo sợ bị trừng phạt thành báo cáo để được giải quyết, báo cáo để được bảo vệ, khuyến khích nhân viên y tế chủ động báo cáo sự cố tự nguyện từ những việc nhỏ nhất.

Buổi tập huấn với chủ đề "Giáo dục y đức, y nghiệp và những kinh nghiệm trong phòng chống, điều trị COVID-19 tại Việt Nam" diễn ra tại TPHCM quy tụ 300 học viên cùng các chuyên gia danh tiếng của ngành y

Khi sự cố y khoa xảy ra, đa số người bệnh và gia đình bức xúc chủ yếu do thái độ ứng xử hơn là do chuyên môn kỹ thuật. Chính việc công khai sai sót sẽ giảm thiểu việc kiện tụng, vì suy cho cùng bệnh nhân hay gia đình chỉ mong muốn biết được các thông tin điều gì đã xảy ra, lý do, hậu quả và cách sửa chữa như thế nào…

Do đó, tập thể có vai trò chính trong giải quyết sự cố y khoa. Chính những người có kinh nghiệm, được kính trọng và được người khác lắng nghe sẽ giúp các bác sĩ khác trình bày về sự cố y khoa và điều tra về sự cố đó. Ngoài ra, các bệnh viện cần có kỹ năng, thái độ ứng xử với người bệnh, không né tránh trách nhiệm, không đổ lỗi khi có sự cố y khoa xảy ra, tạo môi trường, văn hóa ứng xử phù hợp với người mắc lỗi.

Vậy, làm thế nào để nói “xin lỗi” một cách hiệu quả? TS Hồng Sơn gợi ý một lời xin lỗi với bệnh nhân và người nhà nên có các nội dung sau:

1. Miêu tả chi tiết về tình huống
2. Thừa nhận những tổn thương hay thiệt hại đã xảy ra
3. Công nhận trách nhiệm của bản thân và đơn vị trong sai sót
4. Chịu trách nhiệm cho những việc đã làm
5. Tuyên bố hối tiếc về những sai lầm đã gây ra
6. Mong nhận được sự tha thứ
7. Hứa không lặp lại sai lầm
8. Chấp nhận bồi thường hoặc hỗ trợ cần thiết

Và đây là một trong những mẫu câu xin lỗi đã nhận được nhiều sự đồng thuận: “Kết quả điều trị của bạn không tốt. Chúng tôi xin lỗi bạn. Chúng tôi sẽ hết sức cố gắng giúp đỡ bạn trong khi tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra. Nếu đó là lỗi của chúng tôi, chúng tôi sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm về tài chính và chuyên môn. Chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để đảm bảo rằng điều này sẽ không lặp lại”.

Ngoài cương vị Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, Viện Trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, TS.BS Trương Hồng Sơn còn là giảng viên của Trường Đại học Y dược Thái Bình và là một chuyên gia về truyền thông giáo dục sức khỏe trên các kênh truyền hình.

Sự cố y khoa cũng thường trở thành tâm điểm chú ý của báo chí và dư luận. TS.BS Trương Hồng Sơn nhấn mạnh khi khủng hoảng truyền thông xảy ra, các bệnh viện phải giữ quyền phát ngôn của mình. Bởi vì, nếu đại diện của bệnh viện từ chối phát biểu, các phóng viên sẽ tìm đến các nguồn tin khác, bởi nhiệm vụ của họ là phải có tin bài để phục vụ cộng đồng. Bệnh viện nên cử ra một người đại diện để phát ngôn với báo chí (tránh nhiều người trả lời cùng lúc) để thông tin đưa ra có tính thống nhất.

Song song đó, các bệnh viện cũng nên tăng cường truyền thông cho đơn vị mình, chăm sóc các kênh website, fanpage facebook… khi có thành tích, thành tựu, những ca bệnh điều trị tốt thì nên công bố. Nhờ đó, khi sự cố y khoa xảy ra, chính những tin bài về thành tựu trước đây sẽ góp phần để cộng đồng có cái nhìn toàn diện hơn về bệnh viện.

Hỗ trợ cán bộ, nhân viên y tế cũng là vấn đề thiết yếu cần thực hiện khi sự cố y khoa xảy ra. Sau bệnh nhân thì nhân viên y tế chính là “nạn nhân thứ 2” của sự cố, bởi họ đứng trước nhiều nguy cơ và cần được hỗ trợ, bảo vệ. Phản ứng của bác sĩ khi đứng trước sự cố y khoa sẽ là:

- Lo lắng về danh tiếng của bản thân

- Một số người bị mất ngủ

- Mất tự tin trong công việc

- Giảm yêu nghề và yêu công việc

- Lo lắng về khả năng xảy ra sai sót trong tương lai

- Những bác sĩ giỏi có thể bỏ việc sớm khi có liên quan đến một sự cố y khoa có thể phòng tránh được

Do đó, đồng nghiệp, tập thể, lãnh đạo đơn vị có vai trò rất lớn trong việc hỗ trợ nhân viên y tế vượt qua sự cố.

Củng cố công tác an ninh của bệnh viện cũng giúp giảm thiểu sự cố xảy ra, hoặc giúp giải quyết vụ việc tốt hơn. Chẳng hạn, ở các “điểm nóng” thường xảy ra sự cố như khoa sản, khoa cấp cứu, khoa hồi sức tích cực, khoa tâm thần… các bệnh viện nên trang bị camera thu tiếng, cửa ra vào nên có máy phát hiện kim loại; mỗi người phải xuất trình giấy tờ tùy thân khi ra vào bệnh viện…

TS Hồng Sơn cũng nhấn mạnh, khi sự cố y khoa xảy ra, để giải quyết thỏa đáng quyền lợi của các bên có liên quan, bên cạnh việc cần phải có hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng thì sự nhìn nhận khách quan của dư luận xã hội, sự cảm thông của bệnh nhân, người nhà bệnh nhân đối với nghề nghiệp có tính rủi ro cao của ngành y tế cũng đóng vai trò rất quan trọng.