Hành trình miễn dịch trọn đời - Góc nhìn đa chiều về cơ hội và thách thức

Tại hội nghị GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, cho biết: “Khi dịch tễ học toàn cầu và trong nước có nhiều biến động, từ thay đổi mô hình bệnh tật theo độ tuổi và nhóm nguy cơ đến các thách thức đối với hệ thống y tế, cách tiếp cận dự phòng cần được đặt trong tổng thể chiến lược và dựa trên dữ liệu dịch tễ, bằng chứng khoa học cũng như kinh nghiệm quốc tế. Trong đó, định hướng "miễn dịch trọn đời" ngày càng được quan tâm như một khung tiếp cận theo vòng đời để nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng”.

Một nội dung được quan tâm tại hội nghị là do dự đối với các biện pháp dự phòng. Tỷ lệ dự phòng thấp ở người cao tuổi Việt Nam không phải chỉ do thiếu dịch vụ mà còn do những rào cản tâm lý, nhận thức và tiếp cận thông tin mà hệ thống y tế chưa giải quyết hiệu quả.

Khảo sát năm 2024 tại một điểm phòng ngừa ở Hà Nội chỉ ra rằng tỷ lệ người lớn đã phòng ngừa phế cầu chỉ đạt 11,5%. Còn theo khảo sát Bộ Y tế năm 2023, chưa đến 6% người cao tuổi phòng cúm hàng năm, phần lớn do tâm lý chủ quan và thiếu tư vấn y tế chủ động.

Vấn đề này cũng được Giáo sư Jana Shaw, Bác sĩ Y khoa (MD), Thạc sĩ Y tế Công cộng (MPH), Giáo sư Nhi khoa, Trường Y - Đại học Upstate, Syracuse, bang New York, Hoa Kỳ nêu ra tại hội nghị khi cho rằng việc do dự trong quyết định chủ động sử dụng vắc xin là một trong những nguyên nhân và rào cản chính dẫn đến tỉ lệ tiêm chủng thấp.

GS. Jana Shaw nhận định: “Sự do dự không nhất thiết đồng nghĩa với từ chối; trong nhiều trường hợp, đó là trạng thái phân vân hoặc trì hoãn, ngay cả khi dịch vụ đã sẵn có. Các yếu tố góp phần có thể bao gồm niềm tin cá nhân, nhận thức về nguy cơ mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng của bệnh, đánh giá về độ an toàn của biện pháp can thiệp, cũng như những rào cản liên quan đến khả năng tiếp cận và chi phí. Nhân viên y tế đóng vai trò then chốt thông qua việc lắng nghe với sự thấu cảm, truyền đạt rõ ràng về nguy cơ và lợi ích, đồng thời cung cấp tư vấn và hỗ trợ mang tính cá nhân hóa là những yếu tố góp phần xây dựng niềm tin và hỗ trợ người dân ra quyết định phù hợp”.

Chia sẻ góc nhìn từ Thái Lan, Giáo sư Sasisopin Kiertiburanakul, Bác sĩ Y khoa (MD), Thạc sĩ Khoa học Y học (MHS), Khoa Y, Bệnh viện Ramathibodi, Đại học Mahidol, Bangkok, Thái Lan, cho biết các dữ liệu thực tế tại nước này mang lại góc nhìn tham chiếu hữu ích cho khu vực, nhất là trong bối cảnh Việt Nam và Thái Lan có nhiều điểm tương đồng về xu hướng già hóa dân số và gia tăng bệnh mạn tính: “Theo một nghiên cứu thực tế tại Thái Lan năm 2024 trên 825 bệnh nhân cho thấy phòng ngừa phế cầu đạt hiệu quả khoảng 73.3% trong phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp dưới ở người từ 60 tuổi trở lên, ngay cả khi phần lớn bệnh nhân có bệnh nền. Những kết quả này cung cấp thêm thông tin tham khảo hữu ích trong các thảo luận về người cao tuổi và nhóm nguy cơ”.

Các dữ liệu trên thế giới cho thấy miễn dịch chủ động liên quan đến khoảng 30 bệnh truyền nhiễm và giúp tránh khoảng 5 triệu ca tử vong mỗi năm. Qua đó, nhấn mạnh vai trò của đầu tư cho dự phòng trong việc cải thiện sức khỏe dân số.

Nếu ở người lớn tuổi, nguy cơ thường gắn với bệnh nền và lão hóa hệ miễn dịch, thì ở chiều ngược lại của vòng đời, trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ lại là nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân hô hấp thường gặp bởi hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ. Điều này tạo ra nhu cầu nhìn dự phòng theo “hành trình”, tức xem xét rủi ro và nhu cầu bảo vệ sức khỏe theo từng giai đoạn phát triển thay vì chỉ nhìn theo từng bệnh riêng lẻ.