Giao mùa ẩm lạnh: Vì sao tháng 2-3 là thời điểm hệ hô hấp dễ “tổn thương”?

Cơ chế nào khiến giao mùa dễ phát sinh bệnh hô hấp?

Niêm mạc đường thở đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ tự nhiên, giúp lọc bụi, vi sinh vật và giữ ẩm không khí trước khi vào phổi. Khi nhiệt độ thay đổi đột ngột, đặc biệt là chuyển từ môi trường lạnh sang nóng hoặc ngược lại, hệ thống lông chuyển trong niêm mạc hoạt động kém hiệu quả. Lớp nhầy bảo vệ có thể bị đặc lại hoặc khô đi, làm giảm khả năng “quét sạch” tác nhân gây bệnh.

Bên cạnh đó, độ ẩm cao trong giai đoạn này tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV) và nhiều chủng virus đường hô hấp tồn tại lâu hơn trong môi trường. Điều này lý giải vì sao các triệu chứng như ho, sổ mũi, viêm họng, khò khè thường xuất hiện nhiều vào thời điểm chuyển mùa.

Không chỉ trẻ nhỏ, người trưởng thành cũng có thể gặp tình trạng viêm mũi dị ứng, viêm xoang tái phát hoặc cơn hen bùng phát khi thời tiết thay đổi nhanh.

Những dấu hiệu không nên xem nhẹ

Phần lớn các bệnh lý hô hấp giao mùa khởi phát âm thầm. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy hơi rát họng, hắt hơi, chảy mũi nhẹ hoặc mệt mỏi thoáng qua. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các biểu hiện sau, cần theo dõi sát:

• Ho kéo dài trên 3-5 ngày

• Sốt cao trên 38,5°C

• Thở nhanh, thở khò khè

• Đau ngực khi hít sâu

• Mệt nhiều, ăn uống kém

Ở người có bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy tim hoặc đái tháo đường, những triệu chứng tưởng nhẹ có thể nhanh chóng tiến triển nặng nếu không kiểm soát tốt.

Vì sao hệ miễn dịch dễ “đuối sức” trong giai đoạn này?

Sau một giai đoạn sinh hoạt thay đổi, thức khuya, chế độ ăn mất cân bằng hoặc căng thẳng kéo dài, hệ miễn dịch có thể suy giảm tạm thời. Khi bước vào giai đoạn giao mùa, cơ thể phải thích nghi đồng thời với cả biến động môi trường và nhịp sinh hoạt mới, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Ngoài ra, việc sử dụng điều hòa nhiệt độ thường xuyên trong không gian kín, chênh lệch nhiệt độ lớn giữa trong nhà và ngoài trời cũng khiến đường thở bị kích thích liên tục.

Chủ động phòng bệnh: Không chỉ là giữ ấm

Phòng bệnh hô hấp trong giai đoạn tháng 2-3 không đơn thuần là mặc thêm áo ấm. Quan trọng hơn là tạo sự ổn định cho môi trường sống và tăng cường đề kháng tự nhiên.

Một số khuyến nghị bao gồm:

• Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột; điều chỉnh điều hòa ở mức 25-27°C

• Giữ ấm cổ, ngực và bàn chân vào sáng sớm, ban đêm

• Uống đủ nước để duy trì độ ẩm niêm mạc

• Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C

• Ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm

• Vệ sinh tay thường xuyên

Đối với người có bệnh nền hô hấp, cần tuân thủ thuốc điều trị duy trì và tái khám định kỳ nếu xuất hiện triệu chứng bất thường.

Khi nào cần thăm khám?

Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần trong thời gian ngắn hoặc kèm theo khó thở, đau ngực, sốt cao không đáp ứng thuốc hạ sốt thông thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá chính xác nguyên nhân. Việc phân biệt cảm lạnh thông thường với cúm, viêm phổi hoặc đợt cấp của bệnh mạn tính có ý nghĩa quan trọng trong điều trị.

Giao mùa là quy luật tự nhiên, nhưng cơ thể không phải lúc nào cũng thích nghi kịp với sự thay đổi đó. Chủ động chăm sóc hệ hô hấp và điều chỉnh lối sống trong giai đoạn tháng 2-3 chính là cách đơn giản nhất để phòng ngừa những rủi ro sức khỏe không mong muốn.