Dự phòng tim mạch sớm: Thay đổi cách tiếp cận để đi trước một bước

Thuốc ức chế SGLT2: Vượt ra ngoài giới hạn kiểm soát đường huyết

TS.BS Nguyễn Văn Sĩ - Phó Trưởng khoa Tim mạch 1, Bệnh viện Nguyễn Trãi nhấn mạnh rằng rối loạn chuyển hóa là gốc rễ của đa số bệnh lý tim mạch, đặc biệt ở người có đái tháo đường. Đây không chỉ là bệnh nội tiết mà được xem như tương đương bệnh mạch vành về mức độ nguy cơ biến cố. Do đó, việc can thiệp sớm vào "vòng xoắn tim mạch - thận - chuyển hóa" là ưu tiên chiến lược hàng đầu.

Thực trạng tại Việt Nam cho thấy tính cấp thiết của chiến lược này. Tính đến năm 2022, Việt Nam có khoảng 8 triệu bệnh nhân đái tháo đường và đáng báo động hơn, 55% bệnh nhân đái tháo đường type 2 đã xuất hiện biến chứng khi được chẩn đoán. Những con số này nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp can thiệp sớm và toàn diện, không chỉ để kiểm soát bệnh mà còn để ngăn chặn các tổn thương không thể hồi phục trên tim và thận.

Thuốc ức chế SGLT2, với ví dụ điển hình là Empagliflozin, đã chứng minh được hiệu quả vượt trội ngoài tác dụng hạ đường huyết. Các lợi ích đa diện của nhóm thuốc này đã được khẳng định qua nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn.

Dựa trên các nghiên cứu mang tính bước ngoặt như EMPA-REG OUTCOME, SGLT2i đã cho thấy khả năng làm giảm đáng kể tử vong tim mạch, giảm tỷ lệ nhập viện vì suy tim, và giảm các biến cố tim mạch bất lợi chính (MACE). Nhóm thuốc này cũng được chứng minh có tác dụng làm chậm tiến triển bệnh thận mạn, một trong những biến chứng nặng nề và phổ biến nhất của đái tháo đường.

Ngoài các tác dụng trên, SGLT2i còn mang lại nhiều lợi ích quan trọng khác, bao gồm giảm cân (trung bình 2,5 kg), giảm huyết áp tâm thu (trung bình 5.2 mmHg), giảm acid uric và có tiềm năng cải thiện cho bệnh nhân gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD).

Với những bằng chứng mạnh mẽ này, việc thay đổi thực hành điều trị là cần thiết. Các hướng dẫn uy tín toàn cầu như ADA 2025, KDIGO 2024, và ADA-EASD 2022 đều đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ về việc sử dụng sớm SGLT2i. Các hướng dẫn này định vị SGLT2i là lựa chọn điều trị đầu tay cho bệnh nhân đái tháo đường type 2 có nguy cơ tim mạch cao, suy tim hoặc bệnh thận mạn, khẳng định vai trò của thuốc như một tác nhân bảo vệ nền tảng không thể thiếu.

Thuốc ức chế SGLT2 là một minh chứng rõ ràng cho một liệu pháp có lợi ích vượt xa mục đích ban đầu, một nguyên tắc cũng được áp dụng trong các chiến lược dự phòng cho các nhóm nguy cơ cao khác.

Vắc xin Zona bảo vệ toàn diện cho người lớn tuổi trước các biến chứng hệ thống

Vai trò của tiêm chủng trong y học dự phòng đang được nhìn nhận lại một cách sâu sắc. Vắc xin không chỉ để phòng ngừa bệnh truyền nhiễm mà còn là một trụ cột quan trọng trong chiến lược bảo vệ tim mạch. Bằng chứng cho thấy các biện pháp tiêm chủng thường quy, như vắc xin cúm, có thể mang lại mức độ cải thiện tỷ lệ tử vong tương đương với một trong "tứ trụ" điều trị suy tim kinh điển.

Quan điểm này khẳng định rằng tiêm chủng là một can thiệp y tế toàn diện, giúp giảm thiểu các biến chứng hệ thống và cải thiện tiên lượng cho các quần thể nguy cơ cao, đặc biệt là người lớn tuổi.

Bệnh zona gây ra bởi sự tái hoạt của virus Varicella Zoster (VZV), là virus gây bệnh thủy đậu trong lần nhiễm tiên phát. Dù nhiều người nghĩ rằng zona chỉ gây đau rát ngoài da, nhưng theo ông, hơn 10% trường hợp zona có thể gây biến chứng nặng, bao gồm cả biến cố tim mạch. Điều gây bất ngờ là trên 90% người trưởng thành đã có virus trong cơ thể mà không hề biết, và miễn dịch giảm theo tuổi khiến nguy cơ tái hoạt tăng cao.

Nghiên cứu quy mô lớn trên hàng triệu người cho thấy vắc xin zona giảm mạnh biến chứng và cải thiện đáng kể sức khỏe tim mạch. TS.BS Nguyễn Văn Sĩ khẳng định: “Vắc xin không chỉ phòng bệnh truyền nhiễm, mà còn là công cụ bảo vệ tim mạch hiệu quả đáng được đưa vào thực hành thường quy”.

Nguy cơ này tăng vọt theo tuổi tác do một quá trình gọi là "lão hóa miễn dịch". May mắn là vắc xin zona tái tổ hợp (RZV) đã ra đời như một giải pháp phòng ngừa cực kỳ hiệu quả, với những con số ấn tượng: Hiệu lực phòng ngừa bệnh zona lên đến 97,2% ở người từ 50 tuổi trở lên; giảm nguy cơ đau thần kinh sau zona (một biến chứng gây đau đớn kéo dài) đến 91,2%, giảm các biến chứng khác, bao gồm cả đột quỵ và các bệnh về mắt, đến 93.7%.

Dựa trên hiệu quả vượt trội này, đã có sự đồng thuận mạnh mẽ trên toàn cầu. Các tổ chức y tế hàng đầu như Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (US CDC) khuyến nghị tiêm RZV thường quy cho tất cả người lớn ≥ 50 tuổi, cũng như cho người lớn ≥19 tuổi đang hoặc có khả năng bị suy giảm miễn dịch.

Do đó, việc phòng ngừa bệnh zona không chỉ là để tránh một căn bệnh ngoài da đau đớn, mà còn là một chiến lược chủ động và thiết yếu để bảo vệ người lớn tuổi khỏi các biến chứng toàn thân và tim mạch nghiêm trọng.

Khép lại bài báo cáo, TS.BS Nguyễn Văn Sĩ gửi đến hội nghị thông điệp rõ ràng: dự phòng sớm mang lại lợi ích vượt xa điều trị, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao. Các tiến bộ như thuốc SGLT2i hay vắc xin zona, cúm, phế cầu… cần được xem như một phần của chiến lược chăm sóc toàn diện, thay vì tách biệt theo từng chuyên khoa.

TS.BS Nguyễn Văn Sĩ kết luận: “Khi lợi ích phòng ngừa vượt lên trên mục tiêu điều trị, đó chính là lúc chúng ta thay đổi được tương lai của bệnh tim mạch”.