Dơi bay vào nhà, dơi bay ngoài trời có lây bệnh được không?

Dơi mang những virus gì?

Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy dơi có thể mang hàng trăm loại virus khác nhau. Phần lớn không gây bệnh cho người, hoặc chưa có bằng chứng lây sang người. Tuy nhiên, một số virus nổi bật đã được xác định có khả năng lây nhiễm, bao gồm:

Virus dại (Rabies và các lyssavirus liên quan)

Đây là bệnh nguy hiểm nhất liên quan trực tiếp đến dơi. Một số loài dơi có thể mang virus dại và truyền sang người.

Virus corona

Dơi được xem là vật chủ tự nhiên của nhiều chủng virus corona. Trong đó, một số chủng đã tiến hóa hoặc lây gián tiếp sang người.

Virus Nipah và Hendra

Thường lưu hành ở dơi ăn quả, có thể lây sang người qua vật chủ trung gian (như heo, ngựa).

Virus Ebola và Marburg

Một số bằng chứng cho thấy dơi là ổ chứa tự nhiên của các virus này ở châu Phi.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh: dơi mang virus không có nghĩa là chúng luôn truyền bệnh cho người. Virus chỉ gây bệnh khi có đường lây phù hợp.

Dơi lây bệnh cho người bằng cách nào?

1. Vết cắn hoặc vết trầy xước (đường lây quan trọng nhất)

Virus dại và các virus tương tự lây qua nước bọt của dơi

Khi dơi cắn, cào, hoặc nước bọt dơi tiếp xúc với vết thương hở, vết xước, niêm mạc (mắt, mũi, miệng), virus có thể xâm nhập

Đáng lưu ý là vết cắn của dơi rất nhỏ, đôi khi không đau và dễ bị bỏ qua, đặc biệt khi đang ngủ.

2. Tiếp xúc trực tiếp với dơi chết hoặc bị thương

• Bắt, cầm nắm dơi bằng tay trần
• Sơ cứu hoặc xử lý dơi bị thương mà không có bảo hộ
  
  

3. Phân và nước tiểu dơi (hiếm hơn)

Một số virus có thể tồn tại trong phân dơi khô, khi bị khuấy lên thành bụi và hít phải (đã ghi nhận với virus Marburg, Histoplasma - là nấm)

Tình huống này thường gặp ở hang dơi, hầm kín, không phổ biến trong sinh hoạt hằng ngày.

Dơi bay vào nhà hoặc bay ngoài trời có lây bệnh không?

Đây là câu hỏi khiến nhiều người lo lắng, nhưng câu trả lời là:

Nguy cơ rất thấp nếu KHÔNG tiếp xúc trực tiếp.

• Dơi bay trong không khí, bay ngoài trời, bay ngang khu dân cư không làm lây virus
• Virus không lây qua không khí xa, không “rơi từ trên trời xuống”
• Phân dơi rơi xuống sàn nhà thông thường không đủ điều kiện để lây bệnh nếu không chạm vào vết thương hở
  
  

Tuy nhiên, cần thận trọng trong các tình huống:

• Dơi bay vào nhà và va chạm trực tiếp vào người
• Dơi rơi xuống đất, bị thương, trẻ em hoặc người lớn bắt lên chơi
• Dơi xuất hiện trong phòng ngủ, đặc biệt nếu có người đang ngủ say
  
  

Trong các trường hợp này, không nên tự xử lý bằng tay trần, và nên liên hệ y tế nếu có nghi ngờ tiếp xúc.

Trong quá khứ, có những dịch bệnh nào liên quan đến dơi?

Có. Một số dịch bệnh lớn trong lịch sử y học có liên quan đến dơi, chủ yếu qua vật chủ trung gian:

• Dịch SARS (2002-2003): virus corona có nguồn gốc từ dơi, lây sang người qua cầy hương.
• MERS: liên quan đến dơi, lây sang người qua lạc đà.
• Dịch Ebola: nhiều đợt bùng phát ở châu Phi được cho là liên quan đến tiếp xúc với dơi hoặc động vật hoang dã.
• Dịch Nipah: lây từ dơi sang người thông qua thực phẩm bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu dơi.
  
  

Điểm chung của các dịch này là: không phải do dơi bay ngang mà lây, mà do ăn uống, tiếp xúc gần, săn bắt hoặc nuôi nhốt động vật trung gian.

Làm gì để phòng ngừa an toàn?

• Không bắt, không chạm tay trần vào dơi
• Tránh để trẻ em chơi gần dơi hoặc phân dơi
• Nếu bị dơi cắn/cào, dù rất nhỏ → rửa ngay vết thương bằng xà phòng và nước sạch ít nhất 15 phút, rồi đi khám
• Khi dơi bay vào nhà: mở cửa cho dơi tự bay ra, tránh xua đuổi bằng tay
  
  

Dơi không phải “ổ dịch di động”, nhưng cũng không phải loài vô hại tuyệt đối. Hiểu đúng đường lây giúp chúng ta vừa tôn trọng tự nhiên, vừa bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.