Đồ uống "không đường" có thực sự tốt cho sức khỏe?

Vì sao chất tạo ngọt ngày càng phổ biến?

Đường được xem là một trong những yếu tố góp phần làm gia tăng béo phì, gan nhiễm mỡ và đái tháo đường type 2. Vì vậy, nhiều chất tạo ngọt như aspartame, sucralose, saccharin, stevia, erythritol hay xylitol được sử dụng để tạo vị ngọt nhưng chứa rất ít hoặc gần như không có calo.

Trong ngắn hạn, việc thay thế đường bằng các chất tạo ngọt có thể giúp giảm lượng năng lượng nạp vào cơ thể, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và đường huyết. Đây cũng là lý do các sản phẩm "ít đường", "không đường" hay "diet" ngày càng được ưa chuộng.

"Không đường" không đồng nghĩa với vô hại

Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, nhiều người có tâm lý cho rằng đồ uống không đường có thể sử dụng thoải mái mà không lo ảnh hưởng sức khỏe. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy một số chất tạo ngọt có thể tác động đến quá trình chuyển hóa của cơ thể.

Khi não bộ cảm nhận được vị ngọt nhưng cơ thể lại không nhận được năng lượng tương ứng, cơ chế điều hòa cảm giác đói - no có thể bị ảnh hưởng. Điều này khiến một số người có xu hướng thèm ăn hoặc ăn bù nhiều hơn sau đó. Vì vậy, việc sử dụng sản phẩm "zero sugar" không đồng nghĩa chắc chắn sẽ giúp giảm cân.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy các chất tạo ngọt như saccharin, sucralose hoặc aspartame có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột. Đây là hệ thống vi khuẩn có lợi đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa, miễn dịch và kiểm soát đường huyết. Khi hệ vi sinh vật bị mất cân bằng, nguy cơ đề kháng insulin, tăng đường huyết và viêm mạn tính có thể gia tăng.

Một số nghiên cứu gần đây cũng đặt ra câu hỏi về mối liên quan giữa erythritol và nguy cơ huyết khối hoặc các biến cố tim mạch. Dù cần thêm nhiều bằng chứng để khẳng định chắc chắn, các chuyên gia cho rằng điều này cho thấy chất tạo ngọt không hoàn toàn "trung tính" với cơ thể như nhiều người vẫn nghĩ.

Có nên sử dụng chất tạo ngọt?

Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, chất tạo ngọt vẫn có thể hữu ích đối với những người đang cố gắng giảm lượng đường tiêu thụ hoặc kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, đây chỉ nên được xem là giải pháp hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp chứ không phải lựa chọn thay thế hoàn toàn cho một chế độ ăn lành mạnh.

Điều quan trọng nhất vẫn là giảm dần khẩu vị ngọt. Trên thực tế, vị giác có thể thích nghi theo thời gian. Sau vài tuần cắt giảm đồ ngọt, nhiều người sẽ cảm nhận rõ vị ngọt tự nhiên từ trái cây và không còn phụ thuộc quá nhiều vào nước ngọt hay trà sữa.

Bên cạnh đó, nên ưu tiên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép. Trái cây nguyên quả chứa chất xơ, vitamin và nhiều hoạt chất có lợi giúp làm chậm hấp thu đường. Trong khi đó, nước ép trái cây dù là 100% tự nhiên vẫn có thể chứa lượng đường khá cao và làm tăng đường huyết nhanh hơn.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên quá tin tưởng vào các sản phẩm gắn nhãn "ăn kiêng", "diet" hay "zero sugar". Nhiều sản phẩm trong số này vẫn là thực phẩm chế biến sẵn, chứa nhiều phụ gia và có thể khiến chúng ta duy trì thói quen ăn ngọt.

Trong số các chất tạo ngọt hiện nay, stevia được đánh giá là có triển vọng thuận lợi hơn về mặt chuyển hóa theo các dữ liệu hiện có. Tuy nhiên, ngay cả với stevia, các nghiên cứu dài hạn vẫn còn hạn chế, vì vậy nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là sử dụng ở mức vừa phải.

Điều quan trọng vẫn là thay đổi lối sống

TS.BS Nguyễn Quang Bảy nhấn mạnh, giảm đường là điều cần thiết cho sức khỏe, nhưng thay thế đường bằng các chất tạo ngọt không phải là "lá chắn hoàn hảo". Thay vì tìm kiếm một sản phẩm "thần kỳ", mỗi người nên tập giảm dần khẩu vị ngọt, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, tăng cường rau xanh và trái cây nguyên quả, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh.

Chuyên gia nhấn mạnh, sức khỏe không đến từ một sản phẩm “thần kỳ”, mà đến từ những thay đổi nhỏ nhưng bền vững trong thói quen hằng ngày