Dinh dưỡng - “liệu pháp nền tảng” giúp làm chậm tiến triển bệnh thận mạn

Bệnh thận mạn (CKD) ảnh hưởng đến 8-16% dân số toàn cầu và đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng. Bệnh được đặc trưng bởi tình trạng tổn thương hoặc suy giảm chức năng thận kéo dài trên 3 tháng, được đánh giá qua chỉ số lọc cầu thận (eGFR) và albumin niệu (ACR). Tùy vào mức độ giảm eGFR, bệnh chia làm 5 giai đoạn, trong đó G1-G2 là giai đoạn sớm và G5 là giai đoạn suy thận nặng, cần lọc máu.

Theo ThS.BS Cao Thị Như, điểm thay đổi quan trọng trong hướng dẫn hiện nay là chuyển từ “kiêng chất” sang “ăn đúng cách”. Thay vì hạn chế cực đoan, người bệnh được khuyến khích theo đuổi chế độ ăn toàn diện, cân bằng và linh hoạt, giúp vừa bảo vệ thận, vừa đảm bảo dinh dưỡng.

Ưu tiên thực vật - giảm gánh nặng cho thận

Chế độ ăn ưu tiên thực vật (plant-predominant diet) đang trở thành xu hướng mới trong điều trị bệnh thận mạn. Người bệnh không cần ăn chay hoàn toàn, mà chỉ cần giảm thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, tăng cường ngũ cốc nguyên hạt, rau, củ, quả và các loại hạt.

Chế độ này giúp giảm toan chuyển hóa, kiểm soát phospho tốt hơn do phospho trong thực vật hấp thu kém hơn động vật, đồng thời nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, giảm sản sinh độc tố urê máu - một trong những nguyên nhân khiến thận suy yếu nhanh.

Hạn chế protein có kiểm soát - cá nhân hóa theo giai đoạn bệnh

Khuyến cáo dinh dưỡng cho người bệnh thận mạn cần được điều chỉnh theo từng giai đoạn bệnh, dựa trên mức độ suy giảm chức năng thận.

Ở giai đoạn G1-G2, mục tiêu chính là kiểm soát tốt các bệnh nền như đái tháo đường và tăng huyết áp. Người bệnh nên hạn chế muối, thịt đỏ và có thể áp dụng các mô hình ăn uống lành mạnh như DASH hoặc Địa Trung Hải để bảo vệ tim mạch và duy trì chức năng thận ổn định.

Sang giai đoạn G3-G4, khi chức năng thận bắt đầu suy giảm rõ hơn, cần duy trì lượng protein khoảng 0,8 g/kg/ngày, tránh chế độ ăn giàu đạm (>1,3 g/kg/ngày), đồng thời giảm các thực phẩm chứa nhiều phospho (đặc biệt là đồ chế biến sẵn) và hạn chế kali nếu có tăng kali máu.

Với giai đoạn G5 (chưa lọc máu), chế độ ăn nên được điều chỉnh theo hướng giảm hoặc rất thấp protein (LPD/VLPD) để làm chậm tiến triển và trì hoãn thời điểm lọc máu. Cuối cùng, ở giai đoạn G5 đang lọc máu, người bệnh cần tăng lượng protein lên 1,2-1,3 g/kg/ngày nhằm bù đắp phần protein bị mất trong quá trình lọc, đồng thời đảm bảo năng lượng đầy đủ để duy trì sức khỏe và khả năng hồi phục.

Quản lý khoáng chất thông minh - ăn ít nhưng đúng

ThS.BS Cao Thị Như cũng nhấn mạnh cách tiếp cận mới trong việc quản lý natri, kali và phospho:

- Natri: Hạn chế dưới 2g/ngày (tương đương 5g muối).

- Kali: Ưu tiên kali từ rau củ tự nhiên, tránh nguồn kali vô cơ trong thực phẩm chế biến sẵn.

- Phospho: Học cách đọc nhãn thực phẩm và tránh các thành phần có gốc “PHOS” - dấu hiệu của phụ gia phospho vô cơ gây hại cho thận.

Mô hình ăn uống được khuyến nghị

Các mô hình như DASH, Địa Trung Hải hoặc ăn ưu tiên thực vật đều mang lại lợi ích lớn cho người bệnh thận. Chúng giúp kiểm soát huyết áp, ổn định mỡ máu, giảm viêm và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch - nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân CKD.

ThS.BS Cao Thị Như nhấn mạnh, người bệnh không chỉ cần ăn đúng mà còn phải hiểu đúng. Việc tuân thủ chế độ dinh dưỡng chỉ hiệu quả khi bệnh nhân trở thành đối tác chủ động, biết vì sao cần ăn như vậy, biết đọc nhãn thực phẩm và lên kế hoạch ăn uống khoa học. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng và người bệnh chính là chìa khóa giúp bảo vệ thận lâu dài, trì hoãn lọc máu và nâng cao chất lượng sống.