Chuyên gia y tế vạch trần nhược điểm vắc xin COVID-19 của Trung Quốc và Nga

Vắc xin của Công ty dược phẩm Trung Quốc CanSino Biologics (6185.HK) được phê duyệt để sử dụng trong quân đội ở Trung Quốc là một dạng biến thể của virus adeno loại 5 (Ad5). Công ty này hiện đang đàm phán để được thông qua khẩn cấp ở nhiều quốc gia trước khi hoàn thành một cuộc thử nghiệm lâm sàng có quy mô lớn, tạp chí Wall Street cho biết.

108 tình nguyện viên người Trung Quốc, độ tuổi từ 18 đến 60 có sức khỏe tốt được chia thành ba nhóm thử nghiệm vắc xin của Hãng CanSino hồi tháng 3/2020, mỗi người được nhận khoản hỗ trợ 112 USD và cam kết chấp nhận rủi ro. Ảnh: SCMP

Một loại vắc xin khác do Viện Gamaleya (Moscow, Nga) phát triển được phê chuẩn ở Nga vào đầu tháng 8 dù việc thử nghiệm còn hạn chế cũng dựa trên Ad5 và một loại virus Adeno thứ hai ít phổ biến hơn.

Phát triển vắc xin chống COVID-19 là việc làm quan trọng nhằm kết thúc đại dịch đã cướp đi hơn 850.000 mạng sống toàn cầu. Viện Gamaleya cho biết, phương pháp tiếp cận hai loại virus của họ sẽ giải quyết các vấn đề về miễn dịch Ad5.

Cả hai nhà phát triển vắc xin nói trên đều có nhiều năm kinh nghiệm và đã từng điều chế vắc xin chống Ebola dựa trên Ad5.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm những loại vắc xin được phát triển từ Ad5 để chống lại nhiều bệnh nhiễm trùng, nhưng không có loại nào được sử dụng rộng rãi.

Họ đã sử dụng virus vô hại như là những vector để dẫn dắt gene của virus cần tiêu diệt (trong trường hợp này là virus SARS-CoV-2) vào trong tế bào của con người, nhằm kích hoạt hệ miễn dịch phản công với virus thực sự.

Nhưng vấn đề là nhiều người đã có kháng thể chống lại Ad5, nên hệ thống miễn dịch của họ có thể tấn công virus trung gian thay vì phản ứng với virus SARS-CoV-2. Điều đó khiến các loại vắc xin này kém hiệu quả hơn. Theo các chuyên gia, ở Trung Quốc và Mỹ, khoảng 40% dân số có lượng kháng thể cao do tiếp xúc với Ad5 trước đó. Ở châu Phi, tỷ lệ này có thể là 80%.

Một số nhà nghiên cứu đã lựa chọn virus adeno khác hoặc các cơ chế khác để điều chế vắc xin. Chẳng hạn như Đại học Oxford phối hợp với công ty AstraZeneca chế tạo vắc xin COVID-19 dựa trên loại virus adeno của loài tinh tinh nhằm tránh vấp phải vấn đề Ad5. Còn vắc xin của Johnson & Johnson sử dụng Ad26, một chủng virus tương đối hiếm.

Tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm HIV

Một số nhà khoa học lo lắng vắc xin dựa theo Ad5 có thể tăng nguy cơ nhiễm HIV. Vào năm 2004, cuộc thử nghiệm vắc xin ngừa HIV dựa trên Ad5 do công ty dược phẩm Merck & Co (MRK.N) thực hiện cho thấy những người có khả năng miễn dịch từ trước, trở nên nhạy cảm hơn với HIV gây bệnh AIDS.

TS Anthony Fauci - một chuyên gia về bệnh truyền nhiễm hàng đầu của Mỹ trong một báo cáo vào năm 2015 đã nói rằng, tác dụng phụ dường như chỉ xảy ra với vắc xin HIV nhưng ông cũng lưu ý, tỷ lệ nhiễm HIV nên được theo dõi trong suốt quá trình thử nghiệm vắc xin dựa trên Ad5 ở những nhóm có rủi ro cao.

Ông Larry Corey, nhà nghiên cứu dẫn đầu thử nghiệm của Merck & Co cho biết: “Tôi lo lắng về việc sử dụng vắc xin COVID-19 được phát triển dựa trên Ad5 tại bất kỳ quốc gia nào hoặc bất cứ nhóm dân số nào có nguy cơ lây nhiễm HIV”.

Theo đó, vắc xin của Viện Gamaleya sẽ được tiêm làm 2 liều, liều thứ nhất dựa trên Ad26, tương tự như của Johnson & Johnson và liều thứ hai dựa trên Ad5.

Giám đốc của Gamaleya - Alexander Gintsburg cho biết cách tiếp cận hai vector này sẽ giải quyết các vấn đề về hệ miễn dịch. Nó có thể có tác dụng đủ tốt ở nhiều người đã phơi nhiễm một trong hai loại virus adeno.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia bày tỏ quan ngại về vắc xin của Nga sau khi chính phủ tuyên bố ý định tiêm vắc xin cho nhóm có rủi ro cao vào tháng 10 mà không đưa ra dữ liệu từ những cuộc thử nghiệm lâm sàng lớn.