Chênh lệch lớn nhiệt độ ngày - đêm làm tăng đến 40% nguy cơ biến cố tim mạch

Trong vài thập niên gần đây, y học môi trường đã ghi nhận chênh lệch nhiệt độ trong ngày (Diurnal Temperature Range - DTR), tức sự khác biệt giữa nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm, là một yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe tim mạch.

Ở các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam, hiện tượng ban ngày nắng nóng nhưng ban đêm mát hoặc lạnh nhanh khá phổ biến. Đặc biệt vào mùa đông - xuân ở miền Bắc, DTR thường xuyên đạt 8 - 15 độ C. Những dao động nhiệt độ lớn trong thời gian ngắn này tạo ra một dạng “stress sinh lý”, buộc cơ thể, nhất là hệ tim mạch, phải liên tục thích nghi.

Các nghiên cứu dịch tễ học lớn tại châu Âu, Mỹ và Úc cho thấy mối liên quan rõ ràng giữa DTR và các biến cố tim mạch. Khi DTR tăng thêm chỉ 1 độ C, nguy cơ nhập viện do bệnh tim mạch nói chung tăng khoảng 1 - 2%, trong khi nguy cơ đột quỵ ở người cao tuổi có thể tăng tới 4 - 5%.

Những ảnh hưởng này không chỉ giới hạn ở đột quỵ mà còn bao gồm nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp tim và tử vong do tim mạch. Đáng chú ý, nguy cơ không tăng cao nhất khi trời nóng hay lạnh nhất, mà lại tăng mạnh khi nhiệt độ thay đổi nhanh giữa ngày và đêm.

Với điều kiện khí hậu Việt Nam, vào những ngày DTR đạt 8 - 10 độ C, nguy cơ các biến cố tim mạch trong cộng đồng có thể tăng từ 10 - 40% so với những ngày thời tiết ổn định.

Hiện chưa có báo cáo dịch tễ toàn diện tại Việt Nam về mối liên quan giữa DTR và bệnh tim mạch. Tuy nhiên, một số ghi nhận tại bệnh viện cho thấy tỷ lệ nhập viện do bệnh tim mạch có xu hướng tăng theo chu kỳ mùa, đặc biệt trong thời kỳ giao mùa, khi chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm tăng cao.

Cách phòng ngừa tác hại của chênh lệch nhiệt độ

Phòng ngừa tác hại của DTR đang trở thành một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tim mạch. Người dân, đặc biệt là người có bệnh tim, cần nhận thức rằng DTR cao nguy hiểm không kém nắng nóng hay rét đậm.

Trong những ngày ban ngày trên 32 độ C nhưng ban đêm xuống dưới 24 độ C, nguy cơ tim mạch tăng rõ rệt. Việc giữ nhiệt độ môi trường sống ổn định, nhất là phòng ngủ, đóng vai trò quan trọng. Thay vì tắt hoàn toàn máy lạnh, nên duy trì ở mức 26–28 độ C và kết hợp quạt để tránh giảm nhiệt đột ngột.

Buổi sáng sớm, khi nhiệt độ còn thấp, người bệnh tim mạch nên tránh tắm nước lạnh, tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột và không tập thể dục gắng sức ngoài trời gió lạnh.

Với người tăng huyết áp, việc đo huyết áp vào buổi sáng sau những ngày có DTR cao là rất quan trọng, vì đây là thời điểm huyết áp dễ tăng vọt và nguy cơ đột quỵ cao nhất. Nếu huyết áp cao hơn bình thường, cần nghỉ ngơi, dùng thuốc đúng chỉ định và tránh hoạt động nặng.

Những người từng bị đột quỵ, đã đặt stent mạch vành hoặc bị suy tim càng phải chú ý hơn. Với nhóm này, mỗi đợt chênh lệch nhiệt độ lớn có thể đồng nghĩa với nguy cơ tái phát tăng lên, đòi hỏi theo dõi sát và điều chỉnh sinh hoạt kịp thời.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết ngày càng khó lường, chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm không còn là yếu tố thời tiết đơn thuần mà đang trở thành mối đe dọa thầm lặng đối với sức khỏe tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.