Chăm sóc người cao tuổi: Làm sao để không áp lực, không kiệt sức?

1. Stress kéo dài ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe thể chất của người chăm sóc

Từ góc độ y khoa, việc người chăm bị stress kéo dài có thể dẫn đến những bệnh lý nào (tim mạch, tiêu hóa, tâm lý…)?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu - Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 trả lời: Stress kéo dài kích hoạt trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận, làm nồng độ cortisol và adrenalin trong máu luôn ở mức cao. Tình trạng này gây co mạch kéo dài, dẫn đến tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và làm tăng nguy cơ đột quỵ ở những người đã có bệnh nền tim mạch. Các yếu tố này giống như "giọt nước tràn ly", thúc đẩy biến cố xảy ra sớm hơn.

Ở người chăm sóc bệnh nhân, căng thẳng kéo dài còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành gấp đôi so với người bình thường. Nguy cơ tử vong sớm cũng cao hơn tới 63% so với những người không phải đảm nhận vai trò chăm sóc.

Không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, stress kéo dài còn tác động đến hệ tiêu hóa. Việc thường xuyên lo lắng cho người bệnh khiến trục não - ruột bị rối loạn, làm tăng nguy cơ mắc hội chứng ruột kích thích và trào ngược dạ dày thực quản. Nhiều người xuất hiện các triệu chứng như đau dạ dày, ăn vào là muốn đi vệ sinh, khó tiêu, đầy hơi, chướng bụng, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Stress kéo dài cũng làm suy giảm hệ miễn dịch thông qua cơ chế ức chế tế bào lympho T - loại tế bào có vai trò tạo đáp ứng miễn dịch khi cơ thể bị vi khuẩn, vi rút xâm nhập. Hậu quả là khả năng chống lại vi rút, vi khuẩn và tế bào ung thư suy giảm. Người chăm sóc vì vậy dễ mắc các bệnh cảm cúm, nhiễm trùng và có xu hướng chậm lành vết thương.

Các nghiên cứu ở mức độ phân tử còn cho thấy đầu mút nhiễm sắc thể của những người chịu stress kéo dài ngắn đi nhanh hơn, khiến quá trình lão hóa sinh học diễn ra sớm hơn từ 4 - 8 năm so với tuổi thật.

2. Người chăm sóc cần học cách giảm áp lực và vượt qua cảm giác tội lỗi

Nhờ BS có thể gợi ý một số cách chăm sóc tinh thần cho người dang chăm sóc người cao tuổi, đặc biệt là con cái hoặc người thân ruột thịt?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Tham gia các nhóm hỗ trợ là một trong những cách giúp người chăm sóc giảm áp lực tâm lý. Đây có thể là những nhóm kết nối trực tiếp hoặc các cộng đồng trực tuyến, nơi những người có cùng hoàn cảnh chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau và cùng tìm cách giải quyết các khó khăn trong quá trình chăm sóc người bệnh. Sự đồng cảm và đồng hành từ những người cùng cảnh ngộ giúp người chăm sóc bớt cảm giác cô đơn, lẻ loi và áp lực.

Đối với những người chăm sóc bệnh nhân Alzheimer, áp lực tinh thần thường rất lớn. Việc liên tục theo sát người bệnh, xử lý những tình huống phát sinh hằng ngày có thể khiến bản thân người chăm sóc rơi vào trạng thái căng thẳng, rối trí, hay quên và kiệt sức. Vì vậy, việc được chia sẻ, lắng nghe và học hỏi kinh nghiệm từ những người có hoàn cảnh tương tự mang lại nhiều giá trị thiết thực.

Người chăm sóc cũng cần học cách chấp nhận sự vừa đủ thay vì theo đuổi sự hoàn hảo. Thay vì đặt mục tiêu phải chăm sóc hoàn hảo, nên hướng đến việc chăm sóc đầy đủ và phù hợp. Đồng thời, cần chấp nhận rằng bệnh tật của cha mẹ hoặc người thân là hệ quả của lão hóa, cơ địa và bệnh lý, không phải lỗi của người chăm sóc. Khi bệnh tiến triển nặng hơn, điều quan trọng là hiểu rằng bản thân đã cố gắng hết sức trong khả năng của mình.

Để giảm căng thẳng tinh thần, người chăm sóc có thể thực hành thiền chánh niệm hoặc các bài tập thở sâu mỗi ngày khoảng 10 - 15 phút. Những phương pháp này giúp giảm nồng độ cortisol, ổn định nhịp tim, từ đó mang lại cảm giác thư thái, nhẹ nhàng và giảm căng thẳng.

Bên cạnh đó, người chăm sóc cần học cách quản lý cảm giác tội lỗi - một trong những gánh nặng tâm lý lớn nhất. Nhiều người thường xuyên tự hỏi liệu mình đã chăm sóc đủ tốt hay chưa, vì sao người thân vẫn cáu gắt, vẫn không ghi nhận những nỗ lực của mình. Thay vì dằn vặt bản thân, cần chấp nhận rằng mình cũng là một con người bình thường, có cảm xúc và không thể tránh khỏi những sai sót trong quá trình chăm sóc.

Quan trọng hơn, cần thay đổi cách nhìn nhận về vai trò chăm sóc. Thay vì xem đó là một gánh nặng, hãy xem đây là cơ hội để báo đáp tình yêu thương mà người thân đã dành cho mình, đồng thời là dịp để tạo nên những kết nối sâu sắc và ý nghĩa với người thân trong chặng đường còn lại của cuộc đời.

3. Ứng dụng công nghệ giúp chăm sóc người cao tuổi hiệu quả và an toàn hơn

Với những trường hợp người thân của người cao tuổi ở xa hoặc đi làm, có thể ứng dụng công nghệ hay thiết bị nào để hỗ trợ chăm sóc người già tại nhà hiệu quả hơn?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Các thiết bị công nghệ thông minh có thể hỗ trợ đáng kể cho việc chăm sóc người cao tuổi. Trong đó, camera giám sát có đàm thoại hai chiều giúp người thân không chỉ quan sát mà còn trao đổi trực tiếp với người lớn tuổi từ xa. So với camera một chiều chỉ cho phép theo dõi hình ảnh, tính năng đàm thoại hai chiều giúp việc giao tiếp thuận tiện và kịp thời hơn.

Nhiều thiết bị thông minh hiện nay còn có khả năng theo dõi nhịp tim, SpO2, giấc ngủ liên tục và gửi dữ liệu về điện thoại của người thân. Một số thiết bị có thể phát hiện, cảnh báo té ngã, giúp gia đình nhanh chóng nắm bắt tình huống để hỗ trợ người cao tuổi khi cần thiết.

Bên cạnh đó, hộp chia thuốc thông minh là giải pháp hữu ích giúp hạn chế tình trạng quên thuốc. Thiết bị có thể được cài đặt để tự động nhả thuốc đúng giờ, đồng thời phát tín hiệu âm thanh hoặc ánh sáng nhắc nhở người lớn tuổi đến thời điểm dùng thuốc.

Việc xây dựng hồ sơ chăm sóc sức khỏe điện tử cũng mang lại nhiều lợi ích. Thông qua các ứng dụng lưu trữ đơn thuốc, lịch sử khám bệnh và những thông tin sức khỏe liên quan, các thành viên trong gia đình có thể dễ dàng theo dõi tình trạng của người cao tuổi. Khi thay phiên chăm sóc, người tiếp nhận có thể nhanh chóng nắm được những vấn đề đã xảy ra, những nội dung cần tiếp tục theo dõi và duy trì sự kết nối liên tục giữa các thành viên trong nhóm chăm sóc.

4. Thay đổi góc nhìn để tìm thấy niềm vui trong hành trình chăm sóc người thân

Bác sĩ có thể gửi thông điệp đến những ngươi đang ngày đêm chăm sóc cha mẹ, ông bà, làm sao để họ luôn có sức khỏe, lòng kiên nhẫn và niềm vui trong hành trình ấy?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Người cao tuổi cũng cần được yêu thương, quan tâm và hỗ trợ trong nhiều sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, tắm rửa, đi lại hay vệ sinh cá nhân. Ở nhiều khía cạnh, nhu cầu chăm sóc của người già có những điểm tương đồng với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, nếu việc chăm sóc một đứa trẻ thường mang lại niềm vui và cảm giác háo hức thì việc chăm sóc người cao tuổi lại dễ khiến nhiều người cảm thấy nặng nề và áp lực.

Một trong những nguyên nhân là khi chăm sóc trẻ nhỏ, người chăm sóc có thể nhìn thấy sự phát triển và tiến bộ từng ngày. Ngược lại, sức khỏe của người cao tuổi thường suy giảm dần theo thời gian. Điều này khiến nhiều người cảm thấy áy náy, cho rằng mình chưa chăm sóc đủ tốt hoặc chưa làm tròn trách nhiệm. Áp lực kéo dài dễ dẫn đến mệt mỏi, cáu gắt và xem việc chăm sóc như một gánh nặng.

Để duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần trong quá trình chăm sóc người thân, người chăm sóc cần trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết và biết cách chăm sóc chính bản thân mình. Khi có đủ năng lực và sức khỏe, việc chăm sóc sẽ trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Điều quan trọng là hãy nhìn cha mẹ, ông bà và người thân lớn tuổi bằng tình yêu thương như khi chăm sóc một đứa trẻ, nhưng đồng thời phải dành cho họ sự kính trọng. Bởi những người thân yêu ấy đã dành cả tuổi thanh xuân để nuôi dưỡng, chăm sóc và dạy dỗ chúng ta trưởng thành. Khi nhớ đến những hy sinh đó, mỗi người sẽ dễ cảm nhận được giá trị của sự chăm sóc và đồng hành cùng người thân trong những năm tháng tuổi già.

Thay vì xem chăm sóc là trách nhiệm nặng nề, hãy xem đó là cơ hội để bày tỏ tình yêu thương và lòng biết ơn. Mỗi ngày còn được chăm sóc cha mẹ, ông bà là một ngày đáng trân trọng. Khi thay đổi được góc nhìn này, người chăm sóc sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn, kiên nhẫn hơn và tìm thấy niềm vui trong hành trình đồng hành cùng người thân.

Bên cạnh đó, những người đang đảm nhận vai trò chăm sóc người cao tuổi, người bệnh trong gia đình cũng rất cần sự cảm thông, chia sẻ và hỗ trợ từ các thành viên khác. Sự đoàn kết, yêu thương cùng việc không ngừng nâng cao kiến thức, kỹ năng chăm sóc sẽ góp phần xây dựng một môi trường gia đình ấm áp, nơi các thế hệ luôn đồng hành, quan tâm và yêu thương lẫn nhau.

>>> Chăm sóc người già không đúng cách, nhiều người dễ rơi vào cảnh “kiệt pin”