Cẩm nang dinh dưỡng cho người bệnh loãng xương có kèm bệnh lý nền

Nguyên tắc dinh dưỡng chung

Người bệnh loãng xương cần đảm bảo lượng canxi mỗi ngày khoảng 1.000-1.200 mg, có thể lấy từ thực phẩm hoặc bổ sung. Vitamin D cũng rất quan trọng, với nhu cầu khoảng 800-1.000 IU/ngày từ thực phẩm, ánh nắng hoặc thuốc bổ sung. Protein cần cung cấp 1,0-1,2 g/kg cân nặng/ngày, ưu tiên nguồn đạm chất lượng cao như cá, trứng, sữa.

Bên cạnh đó, nên hạn chế muối, đường, chất béo bão hòa để phòng bệnh tim mạch và tăng huyết áp; tránh caffeine, rượu bia, thuốc lá vì chúng làm giảm hấp thu canxi. Quan trọng hơn, thành phần ăn uống phải được điều chỉnh linh hoạt theo từng bệnh lý nền.

Thực phẩm giàu canxi và vitamin D

Để bổ sung canxi, người bệnh có thể lựa chọn sữa và chế phẩm từ sữa ít béo như sữa tươi, sữa chua, phô mai; nếu không dung nạp lactose có thể dùng sữa không lactose hoặc sữa hạt được bổ sung canxi.

Ngoài ra, các loại cá nhỏ ăn cả xương như cá cơm, cá mòi, cá kèo; hải sản như tôm, cua, nghêu; rau xanh đậm như cải thìa, cải xoăn, bông cải xanh; hay đậu phụ, sữa đậu nành cũng là nguồn canxi dồi dào. Với vitamin D, nên tăng cường các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cùng với trứng, nấm - đây đều là thực phẩm giúp xương chắc khỏe.

Điều chỉnh theo từng bệnh lý nền

Với người bị loãng xương kèm tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch, việc kiểm soát muối dưới 5g/ngày là điều bắt buộc. Nên dùng sữa ít béo hoặc tách béo, hạn chế thịt đỏ, thay thế bằng cá, đậu, rau quả tươi và tránh thực phẩm chế biến sẵn nhiều natri.

Nếu đồng thời mắc đái tháo đường, người bệnh cần chọn thực phẩm giàu canxi nhưng ít đường, chẳng hạn như sữa hoặc sữa chua không đường. Rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, khoai lang được khuyến khích, trong khi đó các loại trái cây ngọt nhiều đường như sầu riêng, nhãn, xoài chín nên được hạn chế.

Đối với loãng xương kèm bệnh thận mạn, việc bổ sung canxi cần hết sức thận trọng và luôn theo dõi nồng độ canxi máu. Người bệnh nên tránh thực phẩm giàu phospho như nội tạng, nước ngọt có gas, thịt đỏ; đồng thời chọn nguồn đạm chất lượng cao với lượng vừa phải, theo hướng dẫn của bác sĩ. Giới hạn muối cũng rất quan trọng để tránh giữ nước và kiểm soát huyết áp.

Thực phẩm nên hạn chế

Một số loại thực phẩm có thể làm trầm trọng hơn tình trạng loãng xương, chẳng hạn nước ngọt có gas gây tăng đào thải canxi, thức ăn nhiều muối hoặc đường làm hại tim mạch, rượu bia và cà phê đậm đặc cản trở hấp thu canxi. Rau bina, củ cải đường chứa nhiều oxalat cũng không nên ăn quá nhiều vì làm giảm khả năng hấp thu canxi.

Ngoài ra, thực phẩm chế biến sẵn với nhiều natri và chất bảo quản cũng cần được loại bỏ khỏi thực đơn hàng ngày.

Gợi ý thực đơn 1 ngày cho bệnh nhân loãng xương kèm tăng huyết áp

Một ngày ăn uống cân bằng có thể bắt đầu bằng ly sữa ít béo bổ sung canxi, kèm bánh mì nguyên cám và trứng luộc. Gi bữa phụ sáng với trái cây giàu vitamin C như kiwi hoặc cam.

Bữa trưa có thể gồm cơm gạo lứt, cá hồi áp chảo, bông cải xanh hấp và canh bí đỏ. Đến buổi chiều, sữa chua không đường cùng vài lát táo sẽ là lựa chọn nhẹ nhàng. Bữa tối nên đơn giản với cháo yến mạch, ức gà luộc và salad cải thìa cùng cà chua bi.

Lưu ý quan trọng

Dinh dưỡng chỉ là một phần trong chiến lược bảo vệ xương. Người bệnh cần duy trì tập luyện thể lực đều đặn, chẳng hạn đi bộ hoặc tập sức mạnh nhẹ ít nhất 30 phút mỗi ngày. Tắm nắng vào buổi sáng khoảng 15-20 phút giúp cơ thể tổng hợp vitamin D tự nhiên.

Ngoài ra, việc tái khám định kỳ để kiểm tra mật độ xương và điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung là vô cùng cần thiết. Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng liều cao canxi hoặc vitamin D, nhất là khi có bệnh thận hoặc sỏi tiết niệu, bởi nguy cơ gây biến chứng là rất lớn.

Với chế độ ăn khoa học, kết hợp tập luyện hợp lý và theo dõi y tế định kỳ, người bệnh loãng xương hoàn toàn có thể cải thiện chất lượng xương và hạn chế nguy cơ gãy xương, ngay cả khi có bệnh lý nền đi kèm.