Các loại mỡ máu: Ai là người tốt, ai là kẻ gây rối trong cơ thể?

Mỡ máu: không phải ai cũng là “tội đồ”

Khi nghe bác sĩ nói “mỡ máu cao”, nhiều người lập tức nghĩ đến điều xấu. Nhưng thực tế, mỡ máu là một phần thiết yếu của cơ thể, giúp tạo năng lượng, xây dựng màng tế bào, sản xuất hormone.

Vấn đề chỉ xảy ra khi mất cân bằng: có loại quá nhiều, có loại quá ít.

Hãy tưởng tượng trong cơ thể chúng ta có một “khu phố mỡ máu”, nơi mỗi nhân vật giữ một vai trò riêng.

Cholesterol toàn phần - “ông tổ trưởng” dễ bị hiểu lầm

Cholesterol toàn phần giống như ông tổ trưởng khu phố, đại diện cho tổng số cholesterol đang lưu thông trong máu. Ông luôn cố gắng giữ khu phố bình yên sạch đẹp nhưng nếu khu phố có quá nhiều "thành phần bất hảo" thì nguy cơ quản lý kém, rối loạn tăng lên.

Cholesterol toàn phần cao chưa đủ để kết luận nguy hiểm, mà cần xem:

• Trong đó có bao nhiêu “người tốt”
• Bao nhiêu “kẻ gây rối”

LDL-cholesterol - “anh chàng giao hàng… hơi ẩu”

LDL thường được gọi là mỡ máu xấu, nhưng bản chất của LDL là: vận chuyển cholesterol từ gan đến các mô, giúp tế bào có nguyên liệu hoạt động.

Vấn đề là anh chàng này giao hàng khá cẩu thả. Khi LDL quá nhiều:

• Cholesterol dễ bị rơi rớt
• Bám vào thành mạch máu
• Hình thành mảng xơ vữa
  
  

LDL cao lâu ngày giống như đường ống nước bị đóng cặn, làm hẹp mạch, tăng nguy cơ: nhồi máu cơ tim, đột quỵ...

HDL-cholesterol - “người thu gom rác thầm lặng”

HDL chính là mỡ máu tốt, một nhân vật rất đáng quý.

Vai trò của HDL: Thu gom cholesterol dư thừa ở thành mạch, đưa về gan để xử lý và đào thải

Nếu LDL là người làm bẩn đường phố, thì HDL là công nhân vệ sinh âm thầm dọn dẹp.

HDL càng cao (trong giới hạn phù hợp) thì:

• Thành mạch càng sạch
• Nguy cơ tim mạch càng giảm
  
  

Đáng tiếc, nhiều người LDL cao nhưng HDL lại thấp, tức là rác nhiều mà người dọn rác lại ít.

Triglyceride - nhà kho dự trữ dễ quá tải

Triglyceride là dạng mỡ dùng để:

• Dự trữ năng lượng
• Cung cấp nhiên liệu khi cơ thể cần
  
  

Triglyceride giống như nhà kho chứa năng lượng. Ăn uống hợp lý thì kho vừa đủ. Nhưng nếu: ăn nhiều đường, uống nhiều rượu bia, ít vận động → kho bị chất đầy, triglyceride tăng cao.

Triglyceride cao liên quan đến:

• Gan nhiễm mỡ
• Viêm tụy
• Tăng nguy cơ tim mạch (đặc biệt khi đi kèm LDL cao, HDL thấp)
  
  

Non-HDL cholesterol - “danh sách những kẻ gây rối”

Non-HDL cholesterol là tổng cholesterol trừ HDL.

Hiểu đơn giản, đây là tổng hợp tất cả các loại mỡ có khả năng gây xơ vữa, bao gồm LDL và các “đồng minh” của nó.

Chỉ số này ngày càng được quan tâm vì:

• Phản ánh nguy cơ tim mạch toàn diện hơn
• Đặc biệt hữu ích ở người có triglyceride cao
  
  

Vì sao chỉ nhìn một con số là chưa đủ?

Một kết quả mỡ máu cần được nhìn như một bức tranh, không phải một điểm đơn lẻ.

Ví dụ:

• LDL hơi cao nhưng HDL tốt → nguy cơ có thể không quá lớn
• LDL cao + HDL thấp + triglyceride cao → nguy cơ tăng rõ
  
  

Vì vậy, bác sĩ luôn đánh giá tổng thể, kết hợp:

• Tuổi
• Huyết áp
• Đường máu
• Thói quen sống
  
  

Mỡ máu không phải là “kẻ thù”, mà là những nhân vật cần được quản lý đúng vai. Có người làm việc tốt, có người dễ gây rối nếu vượt quá giới hạn.

Hiểu rõ từng loại mỡ máu giúp bạn: bớt hoang mang khi đọc kết quả xét nghiệm, biết mình cần điều chỉnh ăn uống, vận động hay dùng thuốc ra sao, chủ động bảo vệ tim mạch lâu dài.