Bữa nhậu lớn tấn công tụy ra sao?

Tụy - cơ quan nhỏ nhưng đầy “quyền lực”

Để hiểu vì sao tụy lại “kêu cứu” sau các bữa nhậu lớn, cần hiểu rõ tụy hoạt động như thế nào.

Tụy là một tuyến nằm sâu trong ổ bụng, phía sau dạ dày, có hai vai trò cực kỳ quan trọng:

• Ngoại tiết: tiết ra men tiêu hóa (amylase, lipase, protease…) giúp tiêu hóa tinh bột, chất béo và chất đạm.
• Nội tiết: tiết hormone insulin và glucagon để điều hòa đường huyết.

Bình thường, các men tiêu hóa của tụy được tiết ra ở dạng chưa hoạt hóa, chỉ “thức dậy” khi đến ruột non. Nhờ vậy, tụy tự bảo vệ mình, không bị chính men tiêu hóa “ăn ngược”.

Vấn đề là, trong một số tình huống, cơ chế an toàn này bị phá vỡ.

Tụy gánh hậu quả gì sau bữa nhậu lớn?

1. Rượu bia kích hoạt viêm tụy theo nhiều cách

Rượu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm tụy cấp. Khi uống nhiều rượu trong thời gian ngắn:

• Rượu làm tăng tiết men tụy, trong khi lại gây co thắt cơ vòng Oddi (nơi men tụy đổ vào ruột).
• Dòng men bị ứ lại trong tụy, dễ bị hoạt hóa sớm ngay trong mô tụy.
• Các men này bắt đầu “tiêu hóa chính tụy”, gây viêm, phù nề, thậm chí hoại tử.
  
  

2. Món nhậu nhiều mỡ khiến tụy quá tải

Các bữa tiệc thường đi kèm: thịt đỏ; nội tạng (lòng gà vịt, lòng heo...); món chiên xào nhiều dầu mỡ... Chất béo là “kẻ khó chiều” nhất với tụy, vì cần rất nhiều men lipase để tiêu hóa.

Khi vừa ăn nhiều mỡ, vừa uống rượu, tụy phải làm việc ở cường độ cao, trong khi đường thoát men lại bị cản trở.

Kết quả là tụy bị quá tải và tổn thương.

3. Ngộ độc rượu và viêm tụy thường đi cùng nhau

Ở các ca nhậu nặng, bác sĩ thường gặp tình huống “kép”:

1. Ngộ độc rượu: nôn ói, rối loạn ý thức, tụt huyết áp, hạ đường huyết.
2. Viêm tụy cấp: đau bụng dữ dội, men tụy tăng cao.
   
   

Hai tình trạng này làm nặng lẫn nhau, khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào nguy hiểm nếu đến bệnh viện muộn.

Dấu hiệu viêm tụy - khi nào phải đi bệnh viện ngay?

Sau một bữa nhậu lớn, không phải cơn đau bụng nào cũng là “đau do ăn nhiều”. Cần đặc biệt cảnh giác nếu có các dấu hiệu sau:

• Đau bụng dữ dội vùng trên rốn hoặc lệch trái, đau lan ra sau lưng
• Đau liên tục, không giảm khi nghỉ ngơi
• Buồn nôn, nôn nhiều, nôn không đỡ
• Bụng chướng, sốt, mệt lả
• Cảm giác đau tăng lên khi nằm ngửa

Đây là những dấu hiệu phải đi bệnh viện ngay, không nên chờ “ngủ một giấc cho khỏe”. Viêm tụy cấp có thể tiến triển rất nhanh, gây suy hô hấp, suy thận, sốc nhiễm trùng nếu không được điều trị kịp thời.

Vì sao bác sĩ luôn dặn: “Đừng chủ quan với tụy”?

Không giống dạ dày - nơi có khả năng “chịu đòn” khá tốt, tụy là cơ quan rất nhạy cảm. Một đợt viêm tụy cấp nặng có thể để lại hậu quả lâu dài:

• Đái tháo đường do tổn thương tế bào tiết insulin
• Viêm tụy mạn tính
• Đau bụng kéo dài, rối loạn tiêu hóa

Đặc biệt, viêm tụy do rượu có xu hướng tái phát nếu người bệnh tiếp tục uống.

Cuộc vui có thể kéo dài vài giờ, nhưng một cơn viêm tụy có thể theo bạn suốt đời

Không ai cấm ăn mừng hay tụ họp, nhưng tụy sẽ “dễ thở” hơn nếu:

• Không uống rượu dồn dập, tránh ép uống
• Ăn xen rau, món luộc - hấp
• Không nhậu khi bụng đói
• Người từng viêm tụy, mỡ máu cao, tiểu đường nên hạn chế rượu tối đa
  
  

Nhìn lại, những ca viêm tụy dịp lễ Tết không phải là chuyện hiếm, mà là cái giá âm thầm của những bữa nhậu quá đà. Lắng nghe cơ thể, dừng đúng lúc, chính là cách giữ cho tụy - và cả cuộc vui - không kết thúc trong phòng cấp cứu.