Bổ sung canxi đúng cách - Hiểu rõ sự khác biệt giữa thuốc và thực phẩm bổ sung

I. Hiện trạng bổ sung canxi và những hạn chế trong hấp thu

1. Thiếu canxi - vấn đề sức khỏe mang tính toàn cầu

Nhiều nghiên cứu cho thấy thiếu canxi là vấn đề sức khỏe mang tính toàn cầu, không chỉ xảy ra ở các quốc gia đang phát triển mà ngay cả ở những nước có mức sống cao. Các ước tính y khoa cho thấy hơn một nửa dân số thế giới không đạt mức hấp thu canxi tối thiểu thông qua chế độ ăn uống hằng ngày, dù khẩu phần ăn ngày càng đa dạng và giàu năng lượng.

Tại Việt Nam, theo dõi xu hướng tiêu dùng thực phẩm của người dân giai đoạn 1985-2020 cho thấy bữa ăn đã có nhiều thay đổi theo hướng phong phú và cân đối hơn. Các gia đình tăng tiêu thụ thịt và thực phẩm giàu chất béo, đồng thời giảm dần gạo và các loại khoai củ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, sự thay đổi này không đồng nghĩa với việc khẩu phần canxi được cải thiện. Ngược lại, chế độ ăn theo xu hướng tăng protein - đặc biệt là protein động vật - thường đi kèm với tăng phospho, chứ không làm tăng lượng canxi tương ứng.

Thực tế, khẩu phần canxi trung bình của người Việt Nam hiện chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu khuyến nghị. Đáng lưu ý, lượng canxi vốn đã thấp này còn bị đào thải nhiều hơn do các thói quen ăn uống phổ biến như ăn quá nhiều đạm và ăn mặn. Người Việt được ghi nhận tiêu thụ muối cao gấp khoảng 3 lần mức khuyến cáo, với hơn 15g muối mỗi ngày, làm tăng thải canxi qua nước tiểu.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, khẩu phần canxi thấp dưới 600 mg/ngày có liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe như tăng huyết áp và ung thư đại trực tràng. Thiếu canxi kéo dài còn làm tăng nhạy cảm thần kinh, gây mệt mỏi, ớn lạnh, chuột rút, đồng thời làm gia tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương về lâu dài.

Một nguyên nhân khác đến từ cách lựa chọn và sử dụng thực phẩm giàu canxi. Canxi trong tôm nhỏ chỉ được cung cấp đáng kể khi ăn cả vỏ; cá nhỏ cần ăn cả xương; với cua, lượng canxi tập trung chủ yếu ở mai và yếm, nếu loại bỏ các phần này thì hàm lượng canxi trong thịt cua giảm đi rất nhiều. Trong khi đó, sữa và các chế phẩm từ sữa vẫn chưa được xem là thực phẩm thiết yếu trong khẩu phần ăn hằng ngày của nhiều gia đình Việt, dẫn đến việc cung cấp canxi qua đường ăn uống tiếp tục không đáp ứng đủ nhu cầu sinh lý.

2. Ai có nguy cơ thiếu canxi?

Phụ nữ, trẻ em đang tăng trưởng, người cao tuổi và các cộng đồng thu nhập thấp ở châu Á - trong đó có Việt Nam - là những nhóm có nguy cơ thiếu canxi cao do khẩu phần ăn thường thấp hơn mức khuyến nghị và hấp thu kém.

Việc hấp thu canxi từ thực phẩm hoặc từ các sản phẩm bổ sung không đơn giản:

- Hấp thu canxi bằng đường tiêu hóa thường thấp - trung bình khoảng 30% hoặc ít hơn - và có thể giảm đi khi thiếu vitamin D.

- Một số thực phẩm chứa phytate và oxalate (như rau giàu chất xơ) có thể ức chế hấp thu canxi.

Chính vì vậy, mặc dù nhiều người bổ sung canxi hằng ngày nhưng khả năng hấp thu vẫn chưa được tối ưu, dẫn đến tình trạng bổ sung mà hiệu quả không tương xứng với nhu cầu sinh lý.

II. Thuốc canxi và thực phẩm bổ sung canxi - Điểm khác biệt quan trọng

Trước thực tế canxi từ chế độ ăn khó đáp ứng đủ nhu cầu sinh lý trong thời gian dài, nhiều người lựa chọn bổ sung canxi thông qua các sản phẩm bên ngoài như một giải pháp hỗ trợ. Đây là xu hướng dễ hiểu, nhất là trong bối cảnh thiếu canxi không còn là vấn đề cá biệt mà đã trở thành một nguy cơ sức khỏe phổ biến, kéo dài qua nhiều giai đoạn của cuộc đời.

Tuy nhiên, điều đáng nói là không ít người bổ sung canxi nhưng vẫn không đạt được hiệu quả như mong đợi. Một phần nguyên nhân đến từ việc chưa hiểu đúng bản chất của các sản phẩm canxi đang sử dụng, dẫn đến lựa chọn chưa phù hợp với nhu cầu của cơ thể. Trên thực tế, thị trường hiện nay tồn tại song song hai nhóm sản phẩm hoàn toàn khác nhau: thuốc canxi và thực phẩm bổ sung canxi - nhưng lại thường bị gọi chung và sử dụng lẫn lộn.

1. Thuốc canxi là gì?

Thuốc canxi là các chế phẩm được dùng với mục đích điều trị hoặc phòng ngừa bệnh lý liên quan đến thiếu canxi, như thiếu hụt rõ rệt, loãng xương hay các tình trạng rối loạn chuyển hóa canxi. Trước khi được cấp phép lưu hành, thuốc canxi phải trải qua quy trình nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt, chứng minh hiệu quả, độ an toàn, liều dùng phù hợp cũng như các tác dụng không mong muốn có thể gặp.

2. Thực phẩm bổ sung canxi có gì khác biệt?

Trong khi đó, thực phẩm bổ sung canxi có vai trò bổ sung dinh dưỡng, hỗ trợ cơ thể duy trì cân bằng khoáng chất trong sinh hoạt hằng ngày. Nhóm sản phẩm này được quản lý theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, không yêu cầu chứng minh hiệu quả điều trị bệnh, và thường phù hợp với người khỏe mạnh hoặc các nhóm nguy cơ cần bổ sung canxi lâu dài để phòng ngừa thiếu hụt.

III. Khi nào cần ưu tiên thuốc canxi thay vì chỉ dùng thực phẩm bổ sung?

1. Thuốc canxi - lựa chọn khi cơ thể cần can thiệp rõ ràng và hiệu quả

Thuốc canxi được ưu tiên trong các tình huống cơ thể đã có dấu hiệu thiếu canxi hoặc nguy cơ cao, khi việc bổ sung không còn đơn thuần mang tính phòng ngừa. Các trường hợp thường cần đến thuốc canxi bao gồm:

- Người có biểu hiện thiếu canxi kéo dài như chuột rút, đau mỏi xương khớp, tê bì, mệt mỏi…

- Người được chẩn đoán loãng xương, giảm mật độ xương hoặc có nguy cơ gãy xương.

- Phụ nữ mang thai, sau sinh hoặc phụ nữ tiền mãn kinh có nhu cầu canxi tăng cao.

- Người cao tuổi, khi khả năng hấp thu canxi tự nhiên suy giảm theo tuổi tác.

Điểm khác biệt của thuốc canxi là được cấp phép lưu hành với dữ liệu rõ ràng về hiệu quả, liều dùng và độ an toàn, giúp việc bổ sung canxi mang tính can thiệp có kiểm soát.

2. Thực phẩm bổ sung canxi - vai trò hỗ trợ trong các trường hợp nhẹ

Thực phẩm bổ sung canxi phù hợp hơn với những người khỏe mạnh, chưa có biểu hiện thiếu hụt rõ ràng, hoặc sử dụng với mục đích hỗ trợ dinh dưỡng hằng ngày. Nhóm này thường có liều nhẹ, dễ dùng lâu dài, nhưng không thay thế được thuốc canxi trong các trường hợp cần can thiệp rõ ràng cho sức khỏe xương.

Trong thực tế, không ít người sử dụng thực phẩm bổ sung canxi trong thời gian dài nhưng tình trạng thiếu hụt vẫn không cải thiện, do liều không đủ, dạng canxi kém hấp thu hoặc không đáp ứng nhu cầu sinh lý đang tăng cao.

3. Vì sao trong nhiều trường hợp, thuốc canxi là lựa chọn phù hợp hơn?

Khi cơ thể đã rơi vào trạng thái thiếu canxi hoặc có nguy cơ loãng xương, ưu tiên thuốc canxi giúp đảm bảo 3 yếu tố quan trọng:

- Hàm lượng canxi được nghiên cứu cho mục tiêu điều trị hoặc hỗ trợ điều trị.

- Dạng canxi và công thức đã được đánh giá về sinh khả dụng.

- Việc sử dụng có thể theo dõi và điều chỉnh dựa trên đáp ứng của cơ thể.

Đây cũng là lý do trong thực hành y khoa, thuốc canxi thường được khuyến nghị sớm ở các nhóm nguy cơ, thay vì chờ đến khi biến chứng xương khớp xuất hiện.

IV. Chọn canxi đúng cách - Những nguyên tắc cơ bản

Khi đã xác định cần thuốc canxi để đáp ứng nhu cầu thiếu hụt hoặc nguy cơ loãng xương, câu hỏi tiếp theo là nên chọn dạng canxi nào để cơ thể hấp thu và sử dụng hiệu quả nhất. Trên thực tế, không phải tất cả các dạng canxi đều giống nhau về sinh khả dụng và khả năng dung nạp.

1. Hạn chế của nhiều dạng canxi thường dùng

Một số dạng canxi vô cơ phổ biến có thể gặp hạn chế về độ tan và khả năng hấp thu. Khi canxi không được hấp thu hết tại ruột, phần tồn dư có thể gây rối loạn tiêu hóa, táo bón, đồng thời làm giảm hiệu quả bổ sung. Với những người cần dùng canxi trong thời gian dài - như phụ nữ mang thai, sau sinh hay người lớn tuổi - yếu tố dung nạp và hấp thu càng trở nên quan trọng.

2. MCHA - dạng canxi hữu cơ gần với cấu trúc xương người

Canxi hữu cơ MCHA (Microcrystalline Hydroxyapatite) được xem là một trong những dạng canxi có cơ sở sinh học vững chắc. Đây là dạng canxi chiết xuất từ xương, có cấu trúc vi tinh thể tự nhiên, cung cấp canxi và phospho ở với tỷ lệ 2:1 tương đồng với cấu trúc xương người.

Nhờ sự tương đồng này, MCHA cho thấy sinh khả dụng cao, giúp canxi được cơ thể nhận diện và sử dụng hiệu quả hơn trong quá trình khoáng hóa xương. MCHA còn chứa nhiều chất khoáng cần thiết cho xương như magie, mangan, kẽm và sắt… giúp cơ thể sử dụng canxi hiệu quả hơn.

3. Lợi thế của MCHA trong thực hành bổ sung canxi dài hạn

Các dữ liệu khoa học cho thấy, canxi dạng MCHA có khả năng dung nạp tốt, ít gây tồn dư trong đường ruột khi dùng đúng liều, từ đó giảm nguy cơ khó chịu tiêu hóa so với một số dạng canxi khác. Đây là ưu điểm đặc biệt quan trọng với những đối tượng cần bổ sung canxi kéo dài và đều đặn.

Nhờ khả năng hấp thu hiệu quả và phù hợp với sinh lý xương, MCHA được đánh giá là lựa chọn phù hợp cho nhiều đối tượng, đặc biệt hỗ trợ tăng trưởng chiều cao ở trẻ em, phụ nữ mang thai và sau sinh, phụ nữa sau mãn kinh, phòng ngừa và phối hợp điều trị  loãng xương ở người lớn.

Bổ sung canxi đúng cách là lựa chọn một giải pháp phù hợp với sinh lý xương và nhu cầu thực tế của cơ thể. Khi đã hiểu rõ sự khác biệt giữa thuốc canxi và thực phẩm bổ sung, cũng như vai trò của các dạng canxi có sinh khả dụng cao, việc chăm sóc xương sẽ trở nên chủ động, hiệu quả và bền vững hơn - cho hiện tại và cả tương lai.

XEM THÊM: Mang thai mà bị chuột rút liên tục: bình thường hay cảnh báo thiếu canxi?