Biến chủng phụ XBB xuất hiện tại TPHCM nguy hiểm thế nào, vắc xin còn hiệu quả không?

XBB là chủng phụ thế hệ tiếp theo của chủng BA.2 Omicron, còn gọi là BA.2.10. Các nhà khoa học trên thế giới nhận định đây là biến chủng phụ Omicron "tồi tệ nhất cho đến nay", bởi đặc tính lây lan nhanh hơn bất kỳ biến chủng phụ nào, trốn tránh được miễn dịch từ vắc xin, nhiễm bệnh tự nhiên và các liệu pháp kháng thể đơn dòng.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam ghi nhận biến chủng XBB. Trên thế giới, các nhà khoa học phát hiện chủng này vào tháng 8/2022, và bốn tháng qua đã lây lan ở 70 quốc gia.  Gần nhất vào tháng 11 năm 2022, đất nước nằm trong khu vực Đông Nam Á là Singapore đã bùng phát đợt dịch mới vì biến chủng XBB.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TPHCM thông tin, các biến chủng phụ XBB (thuộc biến chủng Omicron) xuất hiện từ việc tái tổ hợp của các biến chủng phụ BA.2.10.1 và BA.2.75.

Các nghiên cứu ban đầu cho thấy biến chủng này không làm tăng độc lực virus, nhưng có khả năng lẩn tránh miễn dịch một phần. Vì vậy biến chủng XBB làm tăng nguy cơ tái nhiễm COVID-19ở người đã từng nhiễm với các biến chủng COVID-19 cũ (trừ người đã bị nhiễm các chủng của Omicron).

Các vắc xin COVID-19 hiện có vẫn có bảo vệ không bị chuyển nặng hay tử vong ở các bệnh nhân bị nhiễm biến chủng XBB. Dù các biến chủng XBB có hiện tượng lẩn tránh miễn dịch nhưng khả năng xâm nhập vào tế bào bị kém hơn nên khả năng lây lan của biến chủng XBB bị giảm hơn so với các biến chủng Omicron khác.

Tuy nhiên theo chuyên gia, gần đây ở Hoa Kỳ đã xuất hiện biến chủng phụ XBB.1.5. Đây là biến chủng phụ XBB có đột biến F486P, khiến virus gia tăng khả năng xâm nhập vào tế bào, từ đó làm tăng khả năng lây lan của COVID-19. Vì vậy tính đến đầu năm 2023 ở Hoa Kỳ, 40% các trường hợp Covid-19 là do XBB.1.5.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng cũng nhận định, ở Việt Nam đã có biến chủng phụ XBB nhưng chưa rõ vi rút này có phải là XBB.1.5 hay không. Bởi, báo cáo chỉ nêu lên tỷ lệ xuất hiện của biến chủng phụ XXB là gần 6%, đây là biến chủng từ sự tái tổ hợp các biến chủng phụ BA.2.10.1 và BA.2.75, chưa giải trình tự đầy đủ để biết virus có mang đột biến F486P hay không.

Nếu chỉ là XBB chưa có đột biến F486P thì sẽ không có gia tăng đáng kể số người mắc, bởi vì nó có thể trốn tránh miễn dịch nhưng khả năng lây lan lại kém hơn.

Nếu Việt Nam đã có xuất hiện XBB.1.5, hoặc nếu chưa có thì sẽ có trong tương lai sắp tới thì số ca mắc sẽ gia tăng. Tuy nhiên điều này không đáng sợ bởi vì số ca nhập viện, số ca tử vong cũng không tăng nếu người dân tiêm ngừa vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo của ngành y tế và thực hiện đầy đủ các biện pháp chống dịch.

Các chuyên gia Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM nhận định có sự dịch chuyển theo thời gian giữa các biến chủng phụ của Omicron trên địa bàn thành phố và phù hợp với xu hướng chung của thế giới. Chủng Delta là chủng virus chiếm ưu thế tại Việt Nam và thế giới vào năm 2021, sau đó chủng Omicron dần lưu hành chính bởi khả năng lây nhiễm nhanh hơn và độc lực nhẹ hơn. Từ cuối năm 2021 đến nay, Omicron liên tục xuất hiện nhiều biến chủng phụ và cả thế hệ thứ hai, thứ ba của chủng phụ. XBB là biến chủng phụ mới nhất của Omicron.

Hiện, Bộ Y tế chưa có dữ liệu giải trình tự gene virus để đánh giá biến chủng SARS-CoV-2 đang lưu hành trên phạm vi cả nước.