Bệnh thận có thể phát hiện sớm qua xét nghiệm nước tiểu

1. Albumin trong nước tiểu - Dấu hiệu sớm cảnh báo tổn thương thận

Xét nghiệm nước tiểu, đặc biệt là đạm niệu, đóng vai trò như thế nào trong việc phát hiện sớm tổn thương thận do tăng huyết áp? Và vì sao có những trường hợp xét nghiệm máu còn bình thường nhưng xét nghiệm nước tiểu đã xuất hiện dấu hiệu bất thường, thưa bác sĩ?

TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo - Trưởng khoa Nội Thận - Thận Nhân tạo, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Albumin là một chất có trong máu, bình thường sẽ được màng lọc cầu thận giữ lại và không cho thoát ra nước tiểu. Khi màng lọc này bị tổn thương, Albumin sẽ rò rỉ vào nước tiểu.

Vì vậy, sự xuất hiện của Albumin trong nước tiểu là dấu hiệu cảnh báo sớm, thậm chí xuất hiện trước khi chức năng thận suy giảm rõ rệt. Để phát hiện sớm các bệnh lý thận, đặc biệt là do tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, xét nghiệm Albumin niệu, đặc biệt là vi đạm niệu, là rất cần thiết.

2. Tần suất kiểm tra thận phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và nguy cơ

Đối với người mắc tăng huyết áp mạn tính, tần suất kiểm tra sức khỏe và chức năng thận nên thực hiện như thế nào? Việc này có thay đổi theo giới tính, độ tuổi hoặc thời gian mắc bệnh hay không?

TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo trả lời: Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận mạn cần được tầm soát chức năng thận. Sau khi thực hiện “bộ ba” xét nghiệm, bác sĩ sẽ đánh giá và xác định người bệnh đang ở giai đoạn nào.

Nếu chưa có tổn thương thận, không có Albumin niệu và chức năng thận còn bình thường, có thể tái kiểm tra định kỳ mỗi năm. Ngược lại, nếu đã xuất hiện bất thường, tần suất theo dõi sẽ phụ thuộc vào giai đoạn bệnh. Cụ thể, ở giai đoạn 2 có thể cần tái khám 2-3 lần mỗi năm, còn giai đoạn 3 có thể 3-4 lần mỗi năm. Việc theo dõi sẽ được điều chỉnh tùy theo mức độ suy giảm chức năng thận và nguyên nhân bệnh, nhằm đảm bảo kiểm soát chặt chẽ tình trạng sức khỏe.

3. Đồng mắc nhiều bệnh: Nguy cơ suy thận tiến triển nhanh hơn nếu không kiểm soát tốt

Thưa bác sĩ, ở những người mắc nhiều bệnh lý cùng lúc như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu…, việc sử dụng nhiều loại thuốc có làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận sớm hơn hay không ạ?

TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo trả lời: Những người có nhiều bệnh lý đồng mắc như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Trong thực tế, khi các bệnh này cùng tồn tại, tốc độ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối sẽ nhanh hơn so với người chỉ mắc một bệnh, do đó việc kiểm soát đồng thời các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng.

Hiện nay, có những loại thuốc không chỉ giúp kiểm soát đường huyết và huyết áp mà còn có tác dụng bảo vệ chức năng thận. Bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phác đồ phù hợp nhất, vừa điều trị bệnh vừa giảm nguy cơ tổn thương thận, có thể xem như “một mũi tên trúng nhiều mục đích”.

Đặc biệt, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, không tự ý sử dụng thuốc theo lời truyền miệng hoặc kinh nghiệm của người khác. Mỗi bệnh nhân là một trường hợp khác nhau, không thể áp dụng đơn thuốc của người khác cho bản thân.

4. Tăng huyết áp ở người trẻ có thể là dấu hiệu sớm của bệnh thận

Trong thực tế, không ít người bệnh có xu hướng tin vào kinh nghiệm của người thân, bạn bè và tự ý dùng lại đơn thuốc, thay vì tuân theo chỉ định của bác sĩ. Trong khi đó, điều trị cần được cá thể hóa cho từng người.

Bên cạnh đó, nhiều người chỉ đi khám khi đã xuất hiện các triệu chứng rõ rệt như phù, tiểu ít hoặc mệt nhiều, khi bệnh đã ở giai đoạn nặng. Vậy có những dấu hiệu sớm nào giúp phát hiện bệnh kịp thời, thưa bác sĩ?

TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo trả lời: Nếu đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám thường đã muộn, vì vậy người bệnh cần chủ động tầm soát sớm. Hiện nay, với sự phát triển của các phương tiện chẩn đoán và thuốc điều trị mới, việc kiểm soát bệnh thận mạn đã hiệu quả hơn, đồng thời cũng giúp nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc phát hiện sớm.

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là tăng huyết áp ở người trẻ thường có nguyên nhân, trong đó bệnh thận là một nguyên nhân thường gặp. Do đó, những người trẻ tuổi, khoảng 20-30 tuổi nếu bị tăng huyết áp thì cần được tầm soát bệnh thận bắt buộc.

Trên thực tế, có nhiều trường hợp chỉ dùng thuốc hạ huyết áp trong thời gian dài mà không kiểm tra nguyên nhân, đến khi phát hiện thì bệnh đã tiến triển đến giai đoạn cuối, gây nhiều tiếc nuối vì đã bỏ lỡ cơ hội điều trị sớm.

5. Phát hiện sớm có thể làm chậm, thậm chí đảo ngược tiến triển bệnh thận

Nếu phát hiện bệnh thận ở giai đoạn rất sớm, liệu có thể đảo ngược hoặc làm chậm tiến triển suy thận hay không, thưa bác sĩ?

TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo trả lời: Từ khoảng năm 2020-2022, đã có những tiến bộ trong điều trị, đặc biệt là các thuốc ức chế SGLT2, giúp thay đổi đáng kể diễn tiến bệnh nếu được phát hiện sớm. Khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn tiểu vi đạm niệu, việc điều trị có thể giúp giảm hoặc hết đạm niệu, đồng thời làm chậm tiến triển của bệnh thận mạn.

Nếu phát hiện ở giai đoạn 3, việc điều trị vẫn có thể kéo dài thời gian tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối, thậm chí có thể trì hoãn nhu cầu chạy thận nhân tạo thêm nhiều năm. Tuy nhiên, nếu đến giai đoạn 4 mới được phát hiện, thời gian tiến triển đến giai đoạn cuối thường rất nhanh, chỉ trong vài năm.

>>> Đọc thêm phần 1: Vì sao người tăng huyết áp cần xét nghiệm thận định kỳ?