Bác sĩ chỉ cách “dẫn sữa” về sớm cho mẹ sau sinh

1. 5 yếu tố quan trọng giúp sữa về sớm và đủ sau sinh

Theo khuyến cáo y khoa hiện nay, những biện pháp nào được xem là quan trọng nhất để giúp kích thích tuyến sữa hoạt động hiệu quả ngay từ những ngày đầu sau sinh, thưa BS?

BS.CK2 Trương Thị Ánh Tuyết - Trưởng khoa Hậu sản A - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Biện pháp y khoa để giúp sữa về sớm và đủ cho mẹ sau sinh, trước hết là thực hiện da kề da. Khi mẹ tiếp xúc trực tiếp với em bé, sẽ có cảm giác yên tâm, trìu mến, yêu thương, từ đó kích thích cơ thể tiết oxytocin, giúp tạo sữa và tống sữa ra.

Thứ hai là cần cho bé bú ngay trong một giờ đầu sau sinh. Động tác bé bú sẽ kích thích cơ thể tạo ra hai hormone chính là prolactin để tạo sữa và oxytocin để tống sữa.

Thứ ba là phải bế bé và cho bé bú đúng cách. Đây là yếu tố rất quan trọng, vì khi bé ngậm bắt vú đúng thì mới lấy được hết sữa. Khi sữa được lấy hết, cơ thể mới tiếp tục tạo sữa và duy trì nguồn sữa cho bé.

Thứ tư là người mẹ cần giữ tâm lý thoải mái, không lo lắng. Khi mẹ căng thẳng, lo lắng sẽ ức chế quá trình tiết sữa.

Thứ năm là cần đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, không nên kiêng khem. Trước đây, nhiều mẹ sau sinh chỉ ăn uống đơn giản, nhưng hiện nay cần bổ sung đầy đủ các nhóm chất như đạm, chất béo, vitamin, rau xanh và uống đủ nước.

Ngoài ra, mẹ cũng cần ngủ đủ giấc. Những yếu tố này đã được khoa học chứng minh là giúp sữa về sớm, về tốt và đủ cho em bé.

2. Nguyên tắc cho bú một bên mỗi cữ và lý do bé bú hai bên vẫn không tăng cân

Sau sinh, những trường hợp nào mẹ và bé được da kề da ngay và khi nào thì không thể thực hiện? Ngoài ra, quá trình tiết sữa của mẹ diễn ra như thế nào, và việc da kề da, cho bé bú sớm có thực sự giúp tăng tiết sữa hay không?

TS.ĐD Võ Thị Ngọc Diệp - Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Trên thực tế, khi cho em bé bú sữa mẹ, cần nhớ một nguyên tắc là mỗi cữ chỉ nên bú một bên vú. Khi bú một bên, sữa đã đầy đủ cả nước, dưỡng chất và đạm. Phần đạm giúp em bé no và đồng thời giúp lấy hết sữa của một bên vú.

Nguyên tắc thứ hai, trong quá trình bú, không nên dứt bé ra giữa chừng. Khi em bé bú no, bé sẽ tự nhả vú. Như vậy có thể đảm bảo rằng em bé đã bú đủ, không cần phải ép.

Trong những ngày đầu sau sinh, lượng sữa thường sẽ nhiều hơn nhu cầu của bé. Vì vậy, các cô điều dưỡng sẽ hướng dẫn mẹ hút hết phần sữa thừa ở bên vú đã cho bú để tái tạo lại chu kỳ tiết sữa mới. Bên vú còn lại sẽ được sử dụng cho cữ bú tiếp theo.

Để tránh nhầm lẫn, các cô thường hướng dẫn mẹ đánh dấu bên vú đã cho bú. Ví dụ, sau mỗi cữ bú, có thể dán một miếng sticker lên áo ở bên đó để ghi nhớ, từ đó ở cữ sau sẽ cho bé bú bên còn lại.

Cách thực hiện này vừa giúp đảm bảo em bé được cung cấp đầy đủ dưỡng chất, vừa giúp hai bên ngực không bị chênh lệch quá nhiều trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ, đảm bảo cả về chức năng và thẩm mỹ.

- Nhiều mẹ cho bé bú cả hai bên mỗi cữ vì nghĩ sẽ no hơn, nhưng bé vẫn chậm tăng cân, thậm chí suy dinh dưỡng. Vậy nguyên nhân do đâu và cách cho bú như vậy đã đúng chưa?

TS.ĐD Võ Thị Ngọc Diệp trả lời: Sữa đầu chủ yếu là nước, có vai trò cung cấp nước cho em bé. Khi bé bú phần sữa đầu, sữa loãng nên chảy ra nhanh hơn so với phần sữa đặc phía sau. Nếu cho bú cả hai bên trong cùng một cữ, em bé chủ yếu chỉ nhận được phần sữa đầu, tức là phần nhiều nước.

Điều này khiến em bé không nhận đủ dưỡng chất cần thiết, dẫn đến không tăng cân như mong muốn. Vì vậy, vẫn khuyến cáo nên cho bé bú một bên trong mỗi cữ để đảm bảo nhận được đầy đủ cả nước, kháng thể và chất đạm.

Đặc biệt, phần sữa cuối là phần rất quan trọng vì chứa nhiều chất béo, giúp em bé no lâu hơn. Nhờ đó, giấc ngủ của em bé sẽ sâu và kéo dài hơn.

Ngược lại, nếu cho bú hai bên trong một cữ, em bé chủ yếu bú phần sữa đầu, dễ nhanh đói. Khi đó, bé sẽ đi tiểu nhiều và nhanh thức giấc, dẫn đến tình trạng bú lắt nhắt nhiều lần nhưng chất lượng mỗi cữ bú lại không đạt.

3. Các giải pháp hỗ trợ toàn diện giúp mẹ đủ sữa sau sinh tại Bệnh viện Hùng Vương

Tại Bệnh viện Hùng Vương, hiện nay bệnh viện đang có những giải pháp nào để hỗ trợ các bà mẹ tăng tiết sữa và nuôi con bằng sữa mẹ hiệu quả, đặc biệt với những trường hợp sữa về chậm hoặc ít sữa sau sinh?

BS.CK2 Trương Thị Ánh Tuyết trả lời: Tại Bệnh viện Hùng Vương, để hỗ trợ các mẹ có đủ sữa cho bé bú, ngay từ khi đi khám thai, các mẹ đã được hướng dẫn về cách cho bé bú sau sinh, cũng như được tư vấn về lợi ích của sữa mẹ.

Khi vào phòng sinh, dù sinh thường hay sinh mổ, các mẹ đều được sử dụng áo chuyên dụng để thực hiện da kề da ngay sau sinh. Đồng thời, tại phòng sinh và phòng mổ đều có đội ngũ điều dưỡng, nữ hộ sinh túc trực, hướng dẫn các dấu hiệu bé đòi bú và hỗ trợ mẹ cho bé bú ngay trong vòng một giờ đầu sau sinh.

Sau sinh khoảng 4-6 giờ, khi mẹ chuyển lên khoa hậu sản, bác sĩ và nữ hộ sinh sẽ thăm khám mỗi ngày. Trong quá trình này, bầu vú cũng được kiểm tra để hướng dẫn mẹ cách bế bé và cho bú đúng, vì tư thế bú đúng là yếu tố quan trọng giúp kích thích tạo sữa.

Trong trường hợp mẹ vẫn gặp khó khăn về sữa, bệnh viện có các gói hỗ trợ như massage tạo sữa. Các nữ hộ sinh sẽ thực hiện massage bầu vú kết hợp massage vùng vai, cổ, gáy để giúp mẹ thư giãn, cải thiện tâm lý - yếu tố quan trọng trong quá trình tiết sữa.

Về dinh dưỡng, khoa Dinh dưỡng xây dựng khẩu phần ăn đảm bảo đủ năng lượng cho mẹ. Đồng thời, bệnh viện cũng tạo điều kiện để mẹ nghỉ ngơi tốt với các phòng riêng, phòng VIP, có ghế massage hỗ trợ thư giãn.

Việc đảm bảo nghỉ ngơi đầy đủ, dinh dưỡng hợp lý và hỗ trợ chuyên môn liên tục là những yếu tố giúp mẹ có đủ sữa cho bé. Nhờ đó, Bệnh viện Hùng Vương triển khai mô hình chăm sóc toàn diện cho cả mẹ và bé trong giai đoạn sau sinh.

4. Giảm đau sau sinh và vai trò hỗ trợ của gia đình giúp mẹ duy trì cho con bú

Nhiều mẹ lo lắng rằng sau sinh, đặc biệt khi còn đau do sinh thường hoặc sinh mổ, sẽ khó cho con bú và ảnh hưởng đến việc tiết sữa. Trong trường hợp này, bác sĩ có lời khuyên gì để các mẹ vượt qua lo lắng và duy trì việc nuôi con bằng sữa mẹ hiệu quả?

ThS.ĐD Võ Thị Ngọc Diệp trả lời: Việc lo lắng sau sinh, đặc biệt khi còn đau do sinh thường hoặc sinh mổ, sẽ khó cho con bú và ảnh hưởng đến việc tiết sữa là tình huống rất thường gặp, không chỉ là đau về thể chất mà còn kèm theo áp lực tâm lý từ gia đình, giữa những quan điểm khác nhau từ phía nội, ngoại.

Trong quá trình chăm sóc, luôn cố gắng chia sẻ và đồng hành cùng các mẹ. Với những trường hợp có điều kiện, việc tham gia các lớp học tiền sản do điều dưỡng, hộ sinh hướng dẫn sẽ giúp chuẩn bị tâm lý tốt hơn cho giai đoạn sau sinh, từ đó hạn chế cảm giác lo lắng, sợ đau.

Đối với các mẹ đã sinh và đang gặp tình trạng đau, tại Bệnh viện Hùng Vương đã có các biện pháp giảm đau tối đa. Sau phẫu thuật, sản phụ được sử dụng các phương pháp giảm đau hiệu quả nhằm giảm áp lực do vết mổ hoặc can thiệp y khoa.

Trong sinh thường, trước đây tỷ lệ cắt tầng sinh môn khá phổ biến, nhưng hiện nay đã được giảm đáng kể, với hơn 60% trường hợp được giữ nguyên tầng sinh môn. Nhờ đó, các mẹ sau sinh ít gặp tình trạng đau do vết khâu, việc ngồi dậy cho bé bú cũng thuận lợi hơn.

Trong trường hợp vẫn cần cắt và khâu tầng sinh môn, các bác sĩ cũng áp dụng các biện pháp giảm đau hiệu quả để hỗ trợ sản phụ sau sinh.

Tuy nhiên, điều quan trọng là các mẹ cần cố gắng vượt qua nỗi sợ đau. Dù không thể nói là hoàn toàn không đau, nhưng nếu có sự chia sẻ, hỗ trợ từ gia đình, đặc biệt là từ chồng và hai bên nội, ngoại, thì cảm giác đau sẽ được giảm đi đáng kể. Điều này giúp các mẹ thuận lợi hơn trong việc chăm sóc con, đặc biệt là ngồi dậy và cho bé bú sớm sau sinh.

5. Muốn đủ sữa, mẹ cần thoải mái hơn là “canh giờ”

Sau sinh, nếu gia đình chăm sóc quá kỹ, hạn chế vận động khiến mẹ ít ngồi dậy, ít đi lại thì có ảnh hưởng đến quá trình hồi phục và việc cho con bú không?

Ngoài ra, việc kích sữa theo giờ cố định có thực sự giúp tăng tiết sữa hiệu quả hay không, hay cần tuân thủ thêm những nguyên tắc khác?

BS.CK2 Trương Thị Ánh Tuyết trả lời: Việc tạo sữa phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó kích sữa đúng giờ chỉ là một yếu tố giúp duy trì lượng sữa, nên các mẹ không cần quá lo lắng hay áp lực phải thực hiện đúng giờ.

Khi mình quá chú trọng vào việc kích sữa theo giờ, chính sự lo lắng đó lại có thể ức chế quá trình tiết sữa. Vì vậy, điều quan trọng vẫn là giữ tâm lý thoải mái.

Trong trường hợp cần kích sữa, có thể thực hiện mỗi 2-3 giờ một lần bằng cách hút sữa. Tuy nhiên, việc cho bé bú trực tiếp vẫn tốt hơn, vì động tác bú của bé cùng với cảm xúc gắn kết, yêu thương sẽ giúp kích thích sữa tiết ra nhiều hơn.

Bên cạnh đó, các mẹ cũng cần ăn uống đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý, không nên chỉ tập trung vào việc kích sữa mà bỏ qua các yếu tố khác.

Vì vậy, kích sữa chỉ là một phần trong quá trình duy trì nguồn sữa. Các mẹ không nên quá căng thẳng về thời gian, mà nên giữ tinh thần thoải mái và ưu tiên cho bé bú trực tiếp.

>>> Đọc thềm phần 1: Vì sao sữa về chậm sau sinh và những hiểu lầm nhiều mẹ đang mắc

>>> Đọc thêm phần 3: Áp lực, thiếu ngủ và hiểu lầm khiến mẹ sau sinh dễ mất sữa

Trân trọng chảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam và Bệnh viện Hùng Vương đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.