Vì sao nghe thấy người khác nói nhưng không hiểu họ đang nói gì?

Nghe thấy âm thanh và hiểu lời nói là hai quá trình khác nhau

Theo các chuyên gia thính học, tai và não bộ đảm nhiệm hai nhiệm vụ hoàn toàn khác nhau trong quá trình nghe.

Tai có vai trò tiếp nhận và phát hiện âm thanh từ môi trường. Đây cũng là chức năng được phản ánh tương đối chính xác qua các kết quả đo thính lực (Audiogram).

Trong khi đó, não bộ chịu trách nhiệm xử lý thông tin nghe được, bao gồm phân tích các âm lời nói, nhận diện phụ âm, ghép thành từ, hiểu ngữ cảnh và ghi nhớ nội dung vừa tiếp nhận.

Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi xử lý này hoạt động kém hiệu quả, người bệnh có thể rơi vào tình trạng "nghe được tiếng nhưng không hiểu hết lời".

Vì sao lời nói trở nên khó nghe và khó hiểu?

Một trong những nguyên nhân thường gặp là giảm thính lực ở tần số cao. Những phụ âm như /s/, /f/, /sh/, /th/ tuy có cường độ nhỏ nhưng lại chứa nhiều thông tin giúp phân biệt từ ngữ. Khi khả năng nghe ở vùng tần số cao suy giảm, người bệnh vẫn nghe được giọng nói nhưng bỏ lỡ các chi tiết quan trọng, khiến lời nói trở nên mơ hồ.

Bên cạnh đó, tiếng ồn nền cũng là một thách thức lớn đối với hệ thống thính giác. Trong các môi trường như quán cà phê, lớp học, nhà hàng hoặc nơi đông người, não bộ phải liên tục lọc lời nói khỏi các âm thanh xung quanh. Quá trình này đòi hỏi nhiều nguồn lực nhận thức và có thể làm giảm đáng kể khả năng nghe hiểu.

Ngoài ra, tuổi tác cũng ảnh hưởng đến khả năng xử lý thính giác trung ương. Ở nhiều người lớn tuổi, khả năng tách lời nói khỏi tiếng ồn và xử lý thông tin âm thanh theo thời gian có thể suy giảm, ngay cả khi mức độ giảm thính lực không quá nghiêm trọng.

Cùng một kết quả đo thính lực nhưng khả năng giao tiếp có thể rất khác nhau

Những cơ chế trên giải thích vì sao có người nghe điện thoại khá tốt nhưng lại gặp khó khăn khi tham gia các cuộc họp hoặc trò chuyện trong môi trường đông người.

Không ít người mô tả rằng họ vẫn nghe được tiếng nói nhưng phải "đoán" rất nhiều để hiểu được nội dung cuộc trò chuyện.

Trên thực tế, hai người có kết quả đo thính lực tương tự nhau vẫn có thể có khả năng giao tiếp hoàn toàn khác biệt do năng lực xử lý lời nói của não bộ không giống nhau.

Mục tiêu không chỉ là nghe thấy mà còn phải nghe hiểu

Theo quan điểm của thính học hiện đại, mục tiêu của việc chăm sóc sức khỏe thính giác không chỉ dừng lại ở việc giúp người bệnh nghe được âm thanh.

Điều quan trọng hơn là giúp họ hiểu được lời nói trong các tình huống giao tiếp thực tế như trò chuyện với người thân, tham gia lớp học, họp nhóm hoặc sinh hoạt trong môi trường nhiều tiếng ồn.

Nói cách khác, thính lực chỉ là một phần của câu chuyện. Khả năng xử lý và hiểu lời nói của não bộ mới là yếu tố quyết định chất lượng giao tiếp và cuộc sống hằng ngày của mỗi người.