Áp lực, thiếu ngủ và hiểu lầm khiến mẹ sau sinh dễ mất sữa

1. Áp lực tâm lý có thể khiến mẹ giảm hoặc mất sữa sau sinh

Trong thực tế, nhiều mẹ cảm thấy áp lực khi so sánh lượng sữa với người khác hoặc chịu ảnh hưởng từ lời nhận xét xung quanh. Vậy căng thẳng tâm lý như vậy có ảnh hưởng đến việc tiết sữa, thậm chí gây giảm hoặc mất sữa không, thưa BS?

ThS.ĐD Võ Thị Ngọc Diệp - Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Stress là một trong những nguyên nhân có thể khiến sản phụ giảm sữa, thậm chí mất sữa tạm thời. Bên cạnh đó, tình trạng trầm cảm sau sinh cũng được ghi nhận khá phổ biến.

Các khảo sát cho thấy nhiều bà mẹ sau sinh có cảm giác “bị bỏ rơi tạm thời”. Khi em bé chào đời, sự quan tâm của gia đình thường tập trung vào trẻ, từ việc chăm sóc đến trò chuyện, quan sát những đặc điểm của bé. Trong khi đó, người mẹ lại ít được chú ý hơn, dẫn đến cảm giác cô đơn, thiếu sự sẻ chia.

Để hạn chế tình trạng này, gia đình cần quan tâm, hỏi han và đồng hành nhiều hơn với sản phụ. Đặc biệt, vai trò của người chồng là yếu tố rất quan trọng. Dù có thể chưa khéo léo trong chăm sóc, nhưng sự hiện diện và hỗ trợ của người chồng lại mang đến cảm giác an tâm và được yêu thương cho người mẹ.

Ngược lại, dù ông bà nội, ngoại có nhiều kinh nghiệm, nhưng đôi khi những góp ý hoặc cách chăm sóc chưa phù hợp có thể vô tình tạo thêm áp lực cho sản phụ trong giai đoạn nhạy cảm này.

Vì vậy, người chồng cần chủ động đồng hành, tạm gác công việc để chăm sóc và hỗ trợ vợ trong những ngày đầu sau sinh, qua đó giúp ổn định tâm lý và duy trì nguồn sữa cho trẻ.

2. Giảm áp lực thức đêm để bảo vệ sức khỏe và nguồn sữa của mẹ

Sau sinh, nếu người mẹ thường xuyên phải thức đêm chăm con, thiếu ngủ kéo dài thì có ảnh hưởng đến việc tiết sữa hay không thưa BS?

ThS.ĐD Võ Thị Ngọc Diệp trả lời: Thức đêm kéo dài, đặc biệt khi kèm theo căng thẳng, có thể khiến sản phụ rơi vào trạng thái stress và cảm giác cô đơn. Khi xung quanh mọi người đều nghỉ ngơi, chỉ một mình mẹ thức chăm con, điều này dễ gây áp lực tâm lý và ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như quá trình tiết sữa.

Từ thực tế đó, Bệnh viện Hùng Vương đã ghi nhận và triển khai các giải pháp hỗ trợ. Trong trường hợp sản phụ quá mệt mỏi, đội ngũ điều dưỡng, hộ sinh có thể hỗ trợ chăm sóc em bé trong một khoảng thời gian nhất định để mẹ được nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe. Đây là một trong những cải tiến nhằm giảm tải áp lực cho sản phụ trong giai đoạn sau sinh.

Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp hỗ trợ trong thời gian nằm viện. Khi trở về nhà, người mẹ cần chuẩn bị tâm lý cho việc chăm sóc trẻ, đặc biệt là việc cho con bú ban đêm. Đây là vai trò mà người mẹ phải đảm nhiệm.

Trong trường hợp có nhiều sữa, mẹ có thể chủ động vắt sữa trước. Khi đó, vào ban đêm, người thân như chồng hoặc ông bà có thể hỗ trợ hâm sữa và cho bé ăn bằng muỗng, giúp mẹ có thêm thời gian nghỉ ngơi, hạn chế tình trạng thiếu ngủ kéo dài.

3. Lạm dụng thực phẩm lợi sữa có thể gây hại cho mẹ sau sinh

Trong dân gian có rất nhiều cách được truyền tai nhau để “gọi sữa về” như ăn móng giò, uống nước gạo rang, uống các loại lá lợi sữa…

- Có những thực phẩm hoặc bài thuốc dân gian nào được xem là tương đối an toàn nếu sử dụng đúng cách? Và ngược lại, có những quan niệm hay phương pháp nào mà bác sĩ khuyến cáo sản phụ nên thận trọng ạ?

BS.CK2 Trương Thị Ánh Tuyết - Trưởng khoa Hậu sản A - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Theo quan niệm dân gian, việc ăn móng giò hay sử dụng các thực phẩm lợi sữa có thể giúp kích thích tiết sữa. Điều này không hoàn toàn sai, vì dinh dưỡng là một trong những yếu tố hỗ trợ quá trình tạo sữa.

Tuy nhiên, cần hiểu và áp dụng đúng. Móng giò vẫn có thể sử dụng trong chế độ ăn nếu được chế biến hợp lý và ăn với lượng vừa phải. Nếu lạm dụng, ăn liên tục trong ngày với số lượng lớn sẽ không tốt cho sức khỏe. Nguyên nhân là do hàm lượng chất béo và cholesterol cao trong móng giò có thể gây khó tiêu, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.

Thực tế, tại Bệnh viện Hùng Vương đã ghi nhận một số trường hợp sản phụ bị rối loạn tiêu hóa, thậm chí tiêu chảy do ăn quá nhiều móng giò trong các bữa ăn, thay vì sử dụng khẩu phần dinh dưỡng cân đối.

Bên cạnh đó, các loại rau xanh vẫn cần được bổ sung đầy đủ trong chế độ ăn hàng ngày, có thể chế biến dưới dạng luộc hoặc nấu canh.

Đối với các sản phẩm được quảng bá là lợi sữa, bao gồm thuốc hoặc các loại ngũ cốc, sản phụ cần thận trọng khi sử dụng. Quá trình tiết sữa chủ yếu phụ thuộc vào việc cho bé bú sớm, bú đúng cách, đủ tần suất và tâm lý người mẹ thoải mái. Dinh dưỡng và các sản phẩm hỗ trợ chỉ đóng vai trò bổ trợ.

Việc sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc, truyền miệng hoặc không có cơ sở y khoa có thể dẫn đến tác dụng phụ như rối loạn tiêu hóa, dị ứng hoặc thậm chí ngộ độc.

Do đó, chế độ dinh dưỡng cần được xây dựng cân đối giữa các nhóm chất như đạm, chất béo, vitamin và tinh bột, thay vì tập trung vào một loại thực phẩm như móng giò.

4. IVF không làm ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa sau sinh

Thưa BS, em mang thai nhờ phương pháp IVF. Em băn khoăn không biết quá trình kích thích buồng trứng trước đó có ảnh hưởng gì đến việc tiết sữa hay chất lượng sữa mẹ sau sinh hay không?

BS.CK2 Trương Thị Ánh Tuyết trả lời:Thì bây giờ tình trạng đó là Trong thực tế, nhiều phụ nữ thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) thường băn khoăn liệu phương pháp này có ảnh hưởng đến việc tiết sữa sau sinh hay không.

Tuy nhiên, cơ chế tiết sữa sau sinh vẫn diễn ra bình thường và phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó hai hormone chính là oxytocin và prolactin giữ vai trò điều hòa quá trình tạo và tống sữa.

Sau khi thai được sinh ra và nhau thai bong, cơ thể người mẹ sẽ chuyển sang giai đoạn tiết sữa theo cơ chế sinh lý tự nhiên. Quá trình này không bị ảnh hưởng bởi việc trước đó người mẹ có thực hiện IVF.

Vì vậy, nếu mẹ cho bé bú sớm, thực hiện da kề da, cho bú đúng cách, duy trì tần suất bú từ 8-12 lần mỗi ngày, đồng thời đảm bảo dinh dưỡng, nghỉ ngơi đầy đủ và giữ tâm lý thoải mái, thì nguồn sữa vẫn có thể về tốt tương tự như những trường hợp mang thai tự nhiên.

5. Kích thích đầu vú tháng thứ 8 thai kỳ có thể gây gò tử cung và sinh non

Em đang mang thai tháng thứ 8. Bà ngoại nói nên massage ngực thường xuyên thì sau sinh sữa sẽ về nhanh và nhiều. Điều này có đúng không ạ? Nếu cần massage thì nên thực hiện như thế nào cho đúng và an toàn?

TS.ĐD Võ Thị Ngọc Diệp trả lời: Trong thai kỳ, thông thường cần đủ 9 tháng để thai phát triển hoàn chỉnh. Vì vậy, ở thời điểm tháng thứ tám, việc tác động vào vùng vú, đặc biệt là quầng vú và núm vú, có thể kích thích tiết oxytocin, từ đó gây ra các cơn gò tử cung và làm tăng nguy cơ sinh non.

Do đó, việc massage bầu vú trong giai đoạn này là không nên thực hiện.

Tuy nhiên, sản phụ vẫn có thể vệ sinh đầu núm vú nhẹ nhàng trong quá trình tắm rửa hằng ngày. Việc này giúp loại bỏ các mảng bám có thể xuất hiện ở đầu núm vú, tránh tình trạng tắc tia sữa sau sinh.

Nhìn chung, trong tháng thứ tám của thai kỳ, chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng, không nên massage hoặc tác động mạnh vào vùng vú.

6. Muốn đủ sữa, cần điều chỉnh từ cách cho con bú đến giấc ngủ

Thưa BS, em sinh con được hơn 2 tuần nhưng lượng sữa vẫn ít. Em đã thử ăn móng giò, uống các loại nước lợi sữa và hút sữa nhiều lần trong ngày nhưng vẫn không cải thiện nhiều. Trong trường hợp như vậy, em nên bắt đầu điều chỉnh từ đâu để cải thiện nguồn sữa?

BS.CK2 Trương Thị Ánh Tuyết trả lời: Trong thực tế, tình trạng sữa ít trong những tuần đầu sau sinh vẫn có thể gặp, do cơ thể đang trong giai đoạn thiết lập cơ chế tiết sữa. Vì vậy, người mẹ cần điều chỉnh lại các yếu tố liên quan.

Trước hết, chế độ dinh dưỡng cần được đảm bảo đầy đủ, không nên phụ thuộc vào một loại thực phẩm như móng giò. Việc ăn uống chỉ cần cân đối các nhóm chất như đạm, vitamin, rau xanh là đã có thể hỗ trợ tốt cho quá trình tạo sữa.

Bên cạnh đó, cần kiểm tra lại việc cho bé bú đã đúng cách hay chưa. Khi bé ngậm bắt vú đúng và bú hiệu quả, sữa trong bầu vú được lấy hết thì cơ thể mới tiếp tục tạo sữa. Ngược lại, nếu bé bú không đúng cách, bú ngắt quãng, lượng sữa không được lấy hết thì quá trình tạo sữa sẽ bị ảnh hưởng.

Tần suất bú cũng là yếu tố quan trọng. Khi bé bú đủ từ 8-12 lần mỗi ngày, cơ thể sẽ được kích thích để sản xuất sữa. Nếu tần suất bú hoặc kích sữa không đủ, ví dụ chỉ 3-4 lần/ngày, thì sẽ không đủ để duy trì và tăng lượng sữa.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý cần được chú ý. Việc lo lắng về tình trạng thiếu sữa có thể gây ức chế quá trình tiết sữa. Vì vậy, người mẹ cần giữ tinh thần thoải mái.

Giấc ngủ và nghỉ ngơi cũng đóng vai trò quan trọng. Mẹ nên tranh thủ nghỉ ngơi khi bé ngủ, tránh tình trạng ban ngày làm việc, ban đêm thức chăm con kéo dài khiến cơ thể không đủ thời gian hồi phục.

Trong trường hợp đã điều chỉnh đầy đủ các yếu tố trên nhưng lượng sữa vẫn không cải thiện, sản phụ nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn cụ thể, từ đó xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

>>> Đọc thềm phần 1: Vì sao sữa về chậm sau sinh và những hiểu lầm nhiều mẹ đang mắc

>>> Đọc thêm phần 2: Bác sĩ chỉ cách “dẫn sữa” về sớm cho mẹ sau sinh

Trân trọng chảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam và Bệnh viện Hùng Vương đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.