Ăn uống khoa học cho người bị rối loạn lipid máu

Rối loạn lipid máu là tình trạng các chỉ số mỡ máu bất thường như cholesterol toàn phần, LDL-C (cholesterol xấu), triglyceride tăng cao hoặc HDL-C (cholesterol tốt) thấp. Đây là yếu tố nguy cơ lớn của bệnh tim mạch và nhiều rối loạn chuyển hóa khác. Ngoài thuốc điều trị, thay đổi chế độ ăn uống là giải pháp quan trọng giúp kiểm soát mỡ máu và phòng ngừa biến chứng.

Nguyên nhân thường gặp nhất của rối loạn lipid máu là chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, trans-fat, đường tự do và thực phẩm chế biến sẵn, trong khi lại thiếu rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt. Lối sống tĩnh tại, ít vận động càng làm tình trạng khó kiểm soát hơn. Một số trường hợp còn do di truyền hoặc thứ phát từ thừa cân, đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh thận mạn. Vì vậy, xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học giữ vai trò then chốt bên cạnh việc dùng thuốc.

Trong khẩu phần ăn hằng ngày, người bệnh cần hạn chế tối đa thịt đỏ nhiều mỡ, bơ, phô mai béo, đồ chiên rán nhiều lần và thực phẩm công nghiệp. Thay vào đó, nên ưu tiên dầu thực vật như dầu olive, dầu cải; ăn thêm quả bơ, các loại hạt, cá béo như cá hồi, cá thu. Chất xơ hòa tan từ rau xanh, trái cây, yến mạch, gạo lứt, đậu… có tác dụng hấp thu cholesterol dư thừa, đồng thời hỗ trợ vi khuẩn đường ruột sản sinh acid béo chuỗi ngắn giúp hạ mỡ máu. Người bệnh cũng nên hạn chế đường, tinh bột tinh chế và duy trì cân nặng hợp lý, bởi giảm cân sẽ giúp cải thiện rõ rệt triglyceride và cholesterol xấu.

Một số mô hình ăn uống đã được chứng minh hiệu quả như chế độ ăn Địa Trung Hải với nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, dầu olive, hạt, cá béo và ít thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn. Chế độ DASH, ban đầu thiết kế để kiểm soát huyết áp, cũng giúp cải thiện lipid máu nhờ tăng rau xanh, sữa ít béo, ngũ cốc nguyên hạt và giảm muối, đường tinh luyện.

Ngoài ra, chế độ Portfolio tập trung vào chất xơ hòa tan, sterol thực vật, đạm đậu nành và hạnh nhân có thể giảm LDL-C tới 30%. Chế độ ăn chay hoặc thuần thực vật, nếu được xây dựng hợp lý, cũng mang lại lợi ích nhờ giàu chất xơ, ít chất béo bão hòa và không chứa cholesterol động vật.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế năm 2020, khẩu phần cho người rối loạn lipid máu nên giảm chất béo bão hòa xuống dưới 7-10% tổng năng lượng, hạn chế cholesterol dưới 200-300mg/ngày, bổ sung ít nhất 20-30g chất xơ, giảm muối dưới 5g, đồng thời tránh rượu bia và nước ngọt có gas. Bữa ăn nên chia thành 3-5 lần trong ngày, ăn đúng giờ, hạn chế ăn tối muộn.

Khi kết hợp với hoạt động thể lực đều đặn (tối thiểu 150 phút/tuần), kiểm soát cân nặng và tuân thủ điều trị theo chỉ định bác sĩ, người bệnh sẽ đạt hiệu quả tối ưu trong kiểm soát mỡ máu.