7 "lưu ý vàng" cho người đái tháo đường ăn Tết bình an

TS.BS Nguyễn Quang Bảy cho biết, những ngày Tết với nhiều bánh chưng, bánh tét, mứt, nước ngọt, rượu bia; lịch sinh hoạt thất thường và ít vận động… là các yếu tố làm tăng nguy cơ mất kiểm soát đường huyết. Để đón Tết an toàn, người bệnh cần chuẩn bị và tuân thủ điều trị nghiêm túc.

1. Chuẩn bị đầy đủ thuốc và dụng cụ theo dõi trước Tết

Người bệnh nên dự trù thuốc uống, insulin, kim tiêm/bút tiêm đủ dùng ít nhất 2 tuần, phòng trường hợp đi xa hoặc cơ sở y tế nghỉ lễ. Cần kiểm tra hạn sử dụng của thuốc, insulin, que thử đường huyết; chuẩn bị pin cho máy đo; mang theo sổ theo dõi hoặc ứng dụng ghi kết quả. Nên chụp ảnh đơn thuốc lưu trong điện thoại và chuẩn bị sẵn kẹo ngọt hoặc gói đường để xử trí khi hạ đường huyết.

2. Không tự ý ngưng hoặc giảm thuốc

Dù đi du xuân hay về quê, người bệnh vẫn phải dùng thuốc hoặc tiêm insulin đúng giờ, đúng liều theo chỉ định. Không “thả lỏng” kiểm soát trong dịp Tết.

3. Ăn uống có kiểm soát

Cần chia nhỏ bữa ăn, hạn chế tinh bột hấp thu nhanh như bánh kẹo, nước ngọt. Khi ăn bánh chưng, bánh tét nên giảm lượng cơm trong bữa. Tăng rau xanh, chất xơ, đạm nạc và tuyệt đối không bỏ bữa.

4. Theo dõi đường huyết thường xuyên hơn

Có thể đo 2-3 lần/ngày, trước và sau ăn. Cần đo ngay khi xuất hiện các triệu chứng như run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, khát nhiều, tiểu nhiều hoặc mệt bất thường.

Nếu đường huyết thấp (<3,9 mmol/L hoặc 70 mg/dL), cần ăn kẹo, bánh hoặc uống nước ngọt rồi đo lại sau 15 phút. Nếu đường huyết cao, nên uống thêm nước, hạn chế tinh bột và theo dõi sát.

Khi quên thuốc, nếu nhớ ra sớm có thể dùng ngay (trừ khi gần liều kế tiếp), không uống bù gấp đôi liều. Trường hợp quên tiêm insulin cần liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn theo loại insulin đang sử dụng.

5. Thận trọng với rượu bia

Rượu bia có thể gây cả hạ và tăng đường huyết. Rượu ức chế gan giải phóng glucose, có thể gây hạ đường huyết, đặc biệt ở người đang dùng insulin hoặc thuốc nhóm sulfonylurea; tình trạng này có thể xảy ra muộn vào ban đêm và dễ nhầm với say rượu. Ngược lại, nhiều loại bia, rượu ngọt, cocktail chứa nhiều đường có thể làm tăng đường huyết.

Nếu vẫn uống, cần tuân thủ nguyên tắc: không uống khi đói; không bỏ bữa chính; nam không quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ không quá 1 đơn vị (1 đơn vị tương đương khoảng 1 lon bia 330 ml hoặc 1 ly vang nhỏ); tránh rượu pha ngọt; uống chậm và xen kẽ nước lọc.

Tuyệt đối không uống khi đường huyết kiểm soát kém, có biến chứng gan, tụy, thần kinh, tim mạch hoặc đang mắc bệnh cấp tính.

6. Ngủ nghỉ và vận động hợp lý

Người bệnh nên ngủ đủ 7-8 giờ, tránh thức khuya kéo dài, hạn chế căng thẳng; duy trì vận động nhẹ như đi bộ 20-30 phút mỗi ngày.

7. Khi nào cần đi viện ngay trong dịp Tết?

TS.BS Nguyễn Quang Bảy lưu ý, không nên vì ngại ngày lễ mà trì hoãn việc đến bệnh viện khi có dấu hiệu nguy hiểm:

- Hạ đường huyết nặng: lơ mơ, co giật, bất tỉnh; đường huyết <3,0 mmol/L (54 mg/dL) hoặc không cải thiện sau 2-3 lần xử trí.

- Tăng đường huyết rất cao (≥19,0 mmol/L hoặc 350 mg/dL) kèm khát nhiều, tiểu nhiều, buồn nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở mùi trái cây, lơ mơ - có thể là nhiễm toan ceton.

- Đau ngực kéo dài trên 10 phút, lan tay trái hoặc hàm, kèm vã mồ hôi lạnh - nghi ngờ nhồi máu cơ tim.

- Yếu liệt tay chân, méo miệng, nói khó đột ngột - nghi ngờ đột quỵ não.

- Sốt cao trên 38,5°C, nhiễm trùng nặng, loét bàn chân chảy dịch.

- Nôn ói nhiều, không ăn uống được.

Theo chuyên gia, sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tuân thủ điều trị và theo dõi sát sẽ giúp người bệnh đái tháo đường đón Tết vui khỏe, tránh những tình huống cấp cứu đáng tiếc trong những ngày đầu năm.