Whitmore, vi khuẩn hoại tử và bệnh phong: đâu mới là vi khuẩn “ăn thịt người”?

Whitmore thực chất là bệnh gì? 

Trong vài năm gần đây, mỗi khi xuất hiện ca bệnh Whitmore trên báo chí, cụm từ “vi khuẩn ăn thịt người” thường được nhắc đến. Cách gọi này gây ấn tượng mạnh nhưng cũng khiến nhiều người hiểu sai về bản chất của căn bệnh.

Trên thực tế, Whitmore không phải là “vi khuẩn ăn thịt người” theo nghĩa y học.

Whitmore là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Loại vi khuẩn này sống tự nhiên trong đất và nước ở các vùng nhiệt đới, đặc biệt phổ biến tại Đông Nam Á và Bắc Úc.

Con người có thể nhiễm bệnh khi:

• vết thương tiếp xúc với đất hoặc nước bẩn
• hít phải bụi chứa vi khuẩn
• uống nước bị nhiễm khuẩn
  
  

Bệnh Whitmore, còn gọi là Melioidosis, có thể gây nhiễm trùng ở nhiều cơ quan như phổi, da, gan hoặc máu. Trường hợp nặng có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết và tử vong.

Tuy nhiên, vi khuẩn này không “ăn thịt” theo nghĩa phá hủy mô cực nhanh như tên gọi thường thấy.

Vì sao Whitmore bị gọi nhầm là “vi khuẩn ăn thịt người”?

Một số trường hợp Whitmore có thể gây áp-xe và tổn thương mô, khiến vùng da sưng, hoại tử hoặc lan rộng. Vì hình ảnh tổn thương nặng nề này, nhiều người gán cho nó cái tên “vi khuẩn ăn thịt người”.

Thực tế, đây chỉ là cách gọi mang tính giật gân. Bản thân vi khuẩn không “ăn” mô người, mà gây tổn thương thông qua phản ứng viêm và độc tố.

Các nhà khoa học cho biết thuật ngữ “flesh-eating bacteria” (vi khuẩn ăn thịt người) thực ra không phải là tên của một loài vi khuẩn cụ thể, mà là cách mô tả một loại nhiễm trùng cực kỳ nguy hiểm gọi là viêm cân mạc hoại tử.

Loại vi khuẩn nào mới thật sự được gọi là “ăn thịt người”?

Trong y học, thuật ngữ “vi khuẩn ăn thịt người” thường dùng để chỉ những vi khuẩn gây hoại tử mô rất nhanh, phá hủy da, cơ và mô liên kết.

Phổ biến nhất là vi khuẩn Streptococcus pyogenes, còn gọi là liên cầu nhóm A. Loại này có thể gây viêm cân mạc hoại tử, một bệnh hiếm nhưng cực kỳ nguy hiểm.

Ngoài ra, một số vi khuẩn khác cũng có thể gây bệnh tương tự, chẳng hạn:

• Vibrio vulnificus - thường sống trong nước biển và hải sản
• Staphylococcus aureus - một loại tụ cầu phổ biến

Những vi khuẩn này không thật sự “ăn” thịt, nhưng chúng tiết ra độc tố khiến mô bị hoại tử và lan rộng rất nhanh.

Trong nhiều trường hợp nặng, bệnh nhân phải phẫu thuật cắt bỏ mô hoại tử, thậm chí cắt cụt chi để cứu tính mạng.

Còn vi khuẩn gây bệnh phong thì sao?

Một loại vi khuẩn khác đôi khi cũng bị hiểu nhầm là “ăn thịt người” là vi khuẩn gây bệnh phong.

Tác nhân gây bệnh phong là Mycobacterium leprae.

Tuy nhiên, cơ chế bệnh của nó hoàn toàn khác. Vi khuẩn này chủ yếu tấn công da và dây thần kinh ngoại biên.

Bệnh tiến triển rất chậm, đôi khi kéo dài nhiều năm. Khi dây thần kinh bị tổn thương, người bệnh mất cảm giác ở tay chân, dẫn đến dễ bị thương mà không biết.

Chính những vết thương lặp đi lặp lại và nhiễm trùng thứ phát mới khiến ngón tay, ngón chân bị biến dạng hoặc mất dần - chứ không phải vì vi khuẩn “ăn thịt”.

Ngày nay, bệnh phong hoàn toàn có thể điều trị bằng kháng sinh nếu phát hiện sớm.

Cẩn trọng với những cái tên gây hiểu lầm

Trong y học, nhiều thuật ngữ phổ thông được đặt ra để mô tả hiện tượng bệnh lý, nhưng đôi khi lại gây hiểu lầm.

Cụm từ “vi khuẩn ăn thịt người” là một ví dụ điển hình. Nó khiến người nghe tưởng tượng rằng vi khuẩn đang trực tiếp “ăn” cơ thể con người, trong khi thực tế là mô bị phá hủy do độc tố và phản ứng viêm.

Whitmore là bệnh nguy hiểm và cần được phát hiện sớm, nhưng gọi nó là “vi khuẩn ăn thịt người” có thể khiến cộng đồng hiểu sai.

Nói cách khác, Whitmore đáng sợ vì khả năng gây nhiễm trùng nặng - chứ không phải vì nó “ăn thịt người” như nhiều người vẫn tưởng.