Vì sao vết loét ở người tiểu đường "ngâm" 6 tháng không lành?

Khi làm xét nghiệm, chỉ số đường máu và HbA1c của bệnh nhân này đều cao chót vót. Đây chính là câu trả lời cho lý do vì sao một tổn thương tưởng chừng đơn giản lại trở thành một vết loét mạn tính khó điều trị.

Một vết thương muốn lành cần nhiều điều kiện: máu phải đưa đủ oxy và dưỡng chất đến vùng tổn thương; bạch cầu phải đến kịp để kiểm soát vi khuẩn; phản ứng viêm phải diễn ra vừa đủ rồi chuyển sang giai đoạn tái tạo; nguyên bào sợi phải tạo collagen; mô hạt phải mọc; mạch máu mới phải hình thành; lớp da mới phải bò qua để che phủ vết thương. Bác sĩ ví quá trình này giống kiểu cơ thể phải biết dọn dẹp chiến trường rồi xây lại ngôi nhà.

Tuy nhiên, khi cơ thể người bệnh bị "ngâm" trong môi trường đường máu cao kéo dài, toàn bộ chuỗi quy trình này bị phá vỡ ở nhiều tầng.

5 nguyên nhân cốt lõi khiến vết thương người tiểu đường "cứng đầu"

Theo BS.CK2 Dương Minh Tuấn, có 5 lý do sinh lý bệnh giải thích vì sao đường huyết cao ngăn chặn quá trình liền sẹo:

1. Hệ miễn dịch suy yếu, tăng nguy cơ nhiễm trùng

Đường máu cao làm suy giảm chức năng của bạch cầu. Các tế bào miễn dịch này không thể di chuyển, bắt giữ và tiêu diệt vi khuẩn hiệu quả như bình thường. Vết thương dễ nhiễm trùng, và một khi nhiễm trùng dai dẳng, quá trình liền thương sẽ bị đình trệ.

2. Vết thương bị "mắc kẹt" ở giai đoạn viêm

Bình thường, viêm là phản ứng cần thiết để huy động lực lượng xử lý tổn thương. Nhưng ở người tiểu đường, phản ứng viêm bị kéo dài vô thời hạn, khiến vết thương không thể chuyển sang giai đoạn tăng sinh mô hạt và tái tạo. Hệ quả là vết loét luôn trong tình trạng đỏ, ướt, rỉ dịch, mô hạt xấu, vừa se lại đã trợt loét, đóng miệng rồi lại bung ra.

3. Tổn thương hệ mạch máu, thiếu hụt nguồn nuôi dưỡng

Bệnh lý đái tháo đường lâu năm gây tổn thương cả mạch máu lớn và mạch máu nhỏ (biến chứng mạch máu). Khi dòng máu đến vết thương kém đi, lượng oxy, dưỡng chất và tế bào miễn dịch bị sụt giảm nghiêm trọng. Ngay cả khi bệnh nhân có sử dụng kháng sinh, thuốc cũng khó tiếp cận được vùng tổn thương để phát huy tác dụng.

4. Rối loạn khả năng tân sinh mạch máu

Để nuôi dưỡng mô hạt và làm liền vết thương, cơ thể bắt buộc phải tạo ra các mao mạch mới. Tuy nhiên, tình trạng tăng đường huyết kéo dài gây rối loạn chức năng tế bào nội mô, tăng stress oxy hóa và tích tụ các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs). Điều này làm triệt tiêu khả năng hình thành mạch máu mới - một yếu tố then chốt đối với các vết loét mạn tính.

5. Chất lượng collagen và mô sẹo kém

Collagen đóng vai trò như kết cấu khung giàn giáo để vết thương liền chắc. Khi đường huyết kiểm soát kém, các nguyên bào sợi hoạt động kém hiệu quả, giảm tổng hợp collagen. Đồng thời, lượng collagen ít ỏi này còn bị glycat hóa, khiến cấu trúc mô sửa chữa rất lỏng lẻo. Vết thương nhìn bề ngoài tưởng đã đóng miệng nhưng thực chất rất dễ nứt toác và tái loét.

Theo bác sĩ Tuấn, với các vết thương ở chân, câu chuyện còn nặng hơn vì thường đi kèm biến chứng thần kinh ngoại biên. Người bệnh giảm cảm giác đau, nóng, lạnh, tì đè nên nhiều khi vết thương đã nặng lên mà không biết. Một vết xước nhỏ ở bàn chân, nếu cộng thêm đường máu cao, thiếu máu nuôi, nhiễm khuẩn và tiếp tục bị tì đè mỗi ngày, có thể trở thành vết loét sâu, nhiễm trùng lan rộng, thậm chí phải cắt cụt chi.

Điều trị vết thương ở bệnh nhân đái tháo đường không chỉ là rửa, bôi, đắp, thay băng mà cần đánh giá toàn diện: đường máu hiện tại ra sao, HbA1c bao nhiêu, có nhiễm trùng không, có ổ mủ hay mô hoại tử không, tưới máu vùng tổn thương có tốt không, dinh dưỡng thế nào, chức năng thận ra sao, có thiếu máu không, có đang dùng thuốc ảnh hưởng đến miễn dịch hay không... Với vết thương mạn tính, nhiều khi phải phối hợp nội tiết, ngoại khoa, chăm sóc vết thương, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và kiểm soát nhiễm khuẩn.

Một cơ thể ngâm lâu trong môi trường đường máu cao giống như một công trường mà công nhân yếu đi, vật liệu kém đi, đường vận chuyển bị tắc, chỉ huy rối loạn, còn bên ngoài thì vi khuẩn liên tục tấn công. Trong hoàn cảnh đó, một vết thương nhỏ cũng có thể trở thành câu chuyện kéo dài nhiều tháng.

BS.CK2 Dương Minh Tuấn nhấn mạnh: với người bệnh đái tháo đường, tuyệt đối không  chủ quan với bất kỳ vết thương nào lâu liền, nhất là khi có các dấu hiệu như sưng, nóng, đỏ, đau, rỉ dịch, mùi hôi, mô đen, sốt, hoặc vết loét lan rộng. Đường máu càng được kiểm soát tốt, cơ thể càng có cơ hội liền thương tốt hơn. Ngược lại, đường máu cao kéo dài không chỉ làm chậm lành vết thương, mà còn có thể biến một tổn thương tưởng nhỏ thành một biến chứng lớn.