Vì sao cây giả không ai ngó, cây thật mọi người nhìn?

Phòng nội dung - AloBacsi trả lời:

Chào bạn,

Góc làm việc của bạn nhìn xanh mát và tràn đầy sức sống thật sự! Cây trầu bà leo bám theo ô cửa sổ phối với những chiếc chậu tự chế trông rất mộc mạc, tạo cảm giác dễ chịu và có gu riêng.

Cảm giác của bạn hoàn toàn không phải là cá biệt. Việc chúng ta có sự “thiên vị” đặc biệt dành cho cây thật so với cây giả là một hiện tượng tâm lý và sinh học có thật, đã được khoa học nghiên cứu và chứng minh qua nhiều lý thuyết:

1. Thuyết “ưa sinh giới” (biophilia hypothesis)

Thuật ngữ này được nhà sinh vật học Edward O. Wilson phổ biến, chỉ ra rằng con người có một mối liên kết bẩm sinh mang tính tiến hóa với thiên nhiên và các dạng sống khác.

Kể cả khi chúng ta sống trong phòng kính, văn phòng hiện đại, bộ não vẫn giữ nguyên bản năng nguyên thủy: Nơi nào có cây cối tươi tốt, nguồn nước, nơi đó có sự sống, sự an toàn và nguồn thức ăn.

Cây giả dù giống đến 99% cũng không thể kích hoạt được “bản năng sinh tồn hạnh phúc” này vì não bộ chúng ta rất nhạy bén trong việc nhận biết dấu hiệu của sự sống thật sự.

2. Khả năng tương tác sống động (dynamic vs. static)

Lý do bạn nhìn cây giả thấy “rối mắt” nhưng nhìn cây thật lại thấy “thoải mái” nằm ở sự biến đổi liên tục:

Cây giả là trạng thái “tĩnh” (Static): Nó đứng im ngày này qua tháng nọ, bám bụi và không thay đổi. Khi nhìn vào một cụm lá chằng chịt mà không có sự sống, não bộ dễ lướt qua và có cảm giác đó là một mớ hỗn độn, chiếm không gian (gây rối mắt).

Cây thật là trạng thái “động” (dynamic): Mỗi chiếc lá có độ bóng, hướng héo, hướng đón nắng khác nhau. Bạn có thể thấy nó ra chồi mới, thấy rễ cây phát triển trong nước, hay sắc xanh thay đổi theo ngày. Sự bất đối xứng và lớn lên từng ngày của cây thật kích thích sự tò mò tích cực của não bộ.

3. Cơ chế “thu hút sự chú ý vô thức” (soft fascination)

Trong Tâm lý học môi trường có một lý thuyết nổi tiếng gọi là Thuyết phục hồi sự chú ý (attention restoration theory). Khái niệm này chia sự chú ý của con người thành hai loại:

Sự chú ý có chủ đích (directed attention): Là khi bạn và đồng nghiệp phải căng não tập trung vào màn hình máy tính, xử lý deadline, đọc báo cáo. Loại chú ý này rất tốn năng lượng và dễ gây kiệt sức thần kinh.

Sự chú ý vô thức/nhẹ nhàng (soft fascination): Xảy ra khi chúng ta nhìn vào những sự vật tự nhiên có chuyển động hoặc sự sống tinh tế (như lá cây rung rinh nhẹ, ánh sáng xuyên qua tán lá, một mầm non mới nhú).

Cây giả là một vật thể chết và bất biến, não bộ nhanh chóng xếp nó vào nhóm “rác thị giác” không có giá trị thông tin nên sẽ tự động “bật chế độ lờ đi” để tiết kiệm năng lượng. 

Ngược lại, cây thật mang năng lượng của sự sống. Hành động “thỉnh thoảng liếc nhìn một cách vô thức” của mọi người thực chất là một phản xạ tự nhiên của não bộ để tìm kiếm một khoảng nghỉ ngắn (micro-break), giúp giải tỏa bớt sự mệt mỏi của “sự chú ý có chủ đích” mà không làm họ bị xao nhãng khỏi công việc.

4. Hiệu ứng “đầu tư chăm sóc” (the ikea effect)

Góc làm việc của bạn có những bình cây thủy sinh tự chế rất khéo. Khi bạn dành thời gian thay nước, cắm cây, nhìn nó bén rễ... bạn đã gửi gắm vào đó một phần năng lượng và sự quan tâm.

Sự “thiên vị” ở đây còn là niềm tự hào ngầm khi thấy một sinh mệnh phát triển tốt dưới bàn tay chăm sóc của mình - điều mà cây nhựa mua sẵn ngoài hàng không bao giờ mang lại được.

Lợi ích tâm lý đã được chứng minh

Nhiều nghiên cứu về Tâm lý học môi trường (environmental psychology) chỉ ra rằng chỉ cần nhìn vào cây xanh thật trong 3-5 phút:

• Giảm hormone cortisol gây căng thẳng.
• Tăng khả năng tập trung lên đến 15% (thuyết phục hồi sự chú ý - attention restoration theory). Cây thật thu hút sự chú ý của chúng ta một cách nhẹ nhàng (soft fascination), giúp đầu óc được nghỉ ngơi giữa các task việc căng thẳng.
  
  

Tóm lại, sự “thiên vị” dành cho cây xanh của các bạn là hoàn toàn tự nhiên và lành mạnh. Một góc làm việc có cây xanh tự nhiên kết hợp ánh sáng cửa sổ như thế này chính là “liều thuốc bổ” tốt nhất cho tinh thần làm việc mỗi ngày đấy!