Hotline 24/7
08983-08983

TTND.PGS.TS.BS Nguyễn Viết Nhung: “Ông chống lao” và sứ mệnh giành lại từng hơi thở

Trong giới y khoa Việt Nam và quốc tế, nhắc đến Thầy thuốc Nhân dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Nhung, người ta nghĩ ngay đến một biệt danh vừa mộc mạc vừa đầy sức nặng: “ông chống lao” (TB Man). Hơn bốn thập kỷ gắn bó với tấm áo blouse trắng, người thầy thuốc ấy không chỉ viết nên những kỳ tích khoa học đưa y học hô hấp nước nhà vươn tầm thế giới, mà còn bền bỉ thắp sáng niềm hy vọng sống cho hàng vạn gia đình.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc) trong một gia đình có truyền thống nhiều đời theo nghề y, tuổi thơ của cậu bé Nguyễn Viết Nhung thấm đượm mùi thuốc lá, thuốc nam và những đêm thao thức cùng cha. Hình ảnh người cha tận tụy thăm khám cho người dân không kể ngày đêm, không phân biệt giàu nghèo, từ tiêm truyền, đỡ đẻ đến cấp cứu và tuyên truyền vệ sinh phòng dịch, đã khắc sâu vào tâm trí ông ngọn lửa yêu nghề từ những ngày đầu tiên.

Năm 1985, ông tốt nghiệp xuất sắc Đại học Y Hà Nội, rồi tiếp tục hoàn thành chương trình bác sĩ nội trú chuyên ngành Lao và bệnh Phổi năm 1988. Thời điểm đó, bệnh lao vẫn còn hằn sâu trong tâm thức người đời như một trong “tứ chứng nan y” đi kèm sự kỳ thị nặng nề. Chọn dấn thân vào một chuyên ngành vừa nguy hiểm, vừa chịu nhiều định kiến, ông mỉm cười bảo đó là “cơ duyên từ vũ trụ đã chọn tôi”.

Sau nhiều năm công tác điều trị, năm 1996, ông sang Cộng hòa Séc làm nghiên cứu sinh tại Đại học Charles (Praha), bảo vệ thành công luận án tiến sĩ về ung thư phổi năm 2000 rồi trở về cống hiến cho quê hương. Bằng nền tảng chuyên môn vững vàng, khả năng ngoại ngữ lưu loát và tư duy nhạy bén, ông dần gánh vác những trọng trách lớn: Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Chủ nhiệm Chương trình Chống lao Quốc gia, Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam, Trưởng Bộ môn Lao và Bệnh phổi (Đại học Y Hà Nội) và hiện nay là Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam kiêm Trưởng Khoa Y (Đại học Y Dược - ĐHQG Hà Nội).

Biệt danh “Nhung lao” hay “TB Man - ông chống lao” ra đời từ một kỷ niệm thú vị trên trường quốc tế. Trong một bữa tiệc tối chào mừng tại Đại hội đồng Y tế Thế giới ở Geneva (Thụy Sĩ), khi ngồi cùng Giám đốc WHO khu vực Tây Thái Bình Dương Shin Young-Soo, bác sĩ Nguyễn Viết Nhung vì tranh thủ từng phút giây để vận động nguồn lực cho công tác chống lao của Việt Nam mà nói say sưa, liên tục về các giải pháp và cam kết của ngành y nước nhà. Vị cấp phó của ngài Shin khi ấy đã dí dỏm nhận xét: “Ông này họp nói về lao, đi cũng lao, ngồi cũng lao, bây giờ ăn cũng lao mọi nơi mọi lúc!” và ngài Shin thốt lên: “TB Man nào cũng thế đấy!”.

Cái tên “TB Man” gắn liền với ông từ đó. Không hề phiền lòng, ông đón nhận nó bằng niềm tự hào và xem đó như lời nhắc nhở về trọng trách trọn đời: Lúc nào cũng đau đáu với mục tiêu chấm dứt bệnh lao.

Chính từ sự tận tâm ấy, ông đã quy tụ được sức mạnh của các nhà khoa học hàng đầu thế giới từ Mỹ, Úc, Hà Lan. Những buổi trò chuyện ngắn ngủi trong giờ giải lao tại các hội nghị quốc tế đã mở ra những bước ngoặt lớn. Điển hình là nghiên cứu can thiệp ACT3 tại Cà Mau cùng GS Guy Marks và BS Greg Fox (Đại học Sydney) - một chiến dịch “vét sạch lưới trong bể” nhằm chủ động phát hiện nguồn lây trên diện rộng suốt 4 năm liên tục. Nghiên cứu thực địa này đã tạo nên tiếng vang quốc tế, chứng minh tính khả thi của mục tiêu chấm dứt bệnh lao trên toàn cầu.

Năm 2022, Cụm công trình “Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán, điều trị bệnh đường hô hấp tại Việt Nam” do PGS.TS Nguyễn Viết Nhung cùng các cộng sự thực hiện đã vinh dự nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ - giải thưởng cao quý nhất của Nhà nước.

Cụm công trình không nằm trên trang giấy mà đã trực tiếp thay đổi cục diện ngành y tế:

Chiến lược 2X (X-quang sàng lọc và xét nghiệm GeneXpert khẳng định): Trở thành mô hình kiểu mẫu được WHO khuyến cáo nhân rộng toàn cầu.

Phác đồ rút ngắn thời gian điều trị còn 4 tháng: Một đột phá y khoa sau 40 năm chờ đợi của nhân loại, mở ra cơ hội điều trị hiệu quả cho cả những thể lao đa kháng và siêu kháng thuốc.

Kéo giảm dịch tễ vượt bậc: Giúp tỷ lệ tử vong do lao tại Việt Nam giảm tới 34% (giai đoạn 2015-2020), nhanh hơn nhiều so với mức trung bình thế giới (14%), giúp hàng chục ngàn người thoát khỏi bàn tay tử thần và tiết kiệm cho ngân sách hàng nghìn tỷ đồng.

Nâng tầm ngoại khoa và hồi sức: Đặt nền móng cho ca ghép thùy phổi đầu tiên từ người cho sống tại Việt Nam, kiểm soát thành công dịch cúm A/H5N1 với tỷ lệ tử vong thấp hơn thế giới, đồng thời sáng chế các bộ dụng cụ sinh thiết phổi chính xác được cấp bằng độc quyền giải pháp hữu ích.

Những cống hiến vượt bậc đó đã mang lại cho ông danh hiệu cao quý Thầy thuốc Nhân dân vào đúng ngày 24/3/2021 - Ngày Thế giới phòng chống lao. Đến năm 2024, ông tiếp tục được Hội Chống Lao Nhật Bản trao tặng Giải thưởng chống lao toàn cầu tại Hội nghị thế giới về sức khỏe phổi lần thứ 55 ở Indonesia.

Với PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, một nền y tế nhân văn là nền y tế “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Nhìn thấu nỗi đau của những bệnh nhân lao nghèo kiệt quệ kinh tế vì bệnh tật kéo dài, tháng 3/2018, ông cùng các cộng sự thành lập Quỹ Hỗ trợ người bệnh chiến thắng bệnh lao (PASTB). Quỹ đã trở thành điểm tựa vững chãi, quyên góp hàng tỷ đồng để mua thẻ BHYT và hỗ trợ viện phí cho hàng ngàn cảnh đời khốn khó.

Ông cũng là người thổi luồng sinh khí mới vào công tác truyền thông y tế: tổ chức Ngày hội "Truyền động lực vì lá phổi khỏe mạnh" quy tụ hàng ngàn người tham gia, mời Đại sứ thiện chí đồng hành, tổ chức các cuộc thi văn hóa nghệ thuật ngành lao nhằm xóa nhòa sự mặc cảm và định kiến xã hội.

Bà Tereza Kasaeva - Giám đốc Chương trình Chống lao Toàn cầu của WHO từng khẳng định: Bác sĩ Nhung không chỉ là một nhà lãnh đạo quốc gia, mà thực tế ông là một nhà lãnh đạo toàn cầu được biết đến và kính trọng sâu sắc bởi sự tận tâm, những hoạt động đầy nhiệt huyết và là hình mẫu tuyệt vời cho các nhà lãnh đạo khác trong việc thu hút các nhà chức trách, gắn kết cộng đồng phòng chống lao và tập hợp mọi đối tác cùng vào cuộc

Bước qua tuổi 60, khi đã rời vị trí quản lý bệnh viện, bước chân của PGS.TS Nguyễn Viết Nhung vẫn chưa từng chậm lại. Tại giảng đường Trường Đại học Y Dược - ĐHQG Hà Nội, ông dành trọn tâm huyết cho sứ mệnh đào tạo. Ông trăn trở về sự thiếu hụt nhân lực chuyên ngành và luôn nhắc nhở học trò: Bác sĩ đa khoa ra trường dù không theo chuyên khoa lao cũng phải đủ năng lực phát hiện sớm ca bệnh nghi ngờ, bởi “bỏ sót một ca bệnh là kéo dài một nguồn lây”.

Vị chuyên gia từng nói, các giảng viên cần truyền lửa cho các em sinh viên y khoa thấy được ý nghĩa và trách nhiệm của việc chủ động phòng chống lao. Hãy tự hào về nghề nghiệp của mình, bởi chấm dứt bệnh lao là tránh đi cái chết của hàng chục ngàn người và mang lại hạnh phúc cho hàng trăm ngàn gia đình mỗi năm.

Bước sang chặng đường mới, với việc vừa được tín nhiệm bầu giữ trọng trách Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, tiếp nối dấu ấn trên cương vị Tổng thư ký Ban lãnh đạo Tạp chí MASEAN (Hội Y học các nước Đông Nam Á) từ năm 2025, ông tiếp tục giữ vững vai trò là nhịp cầu kết nối y học nước nhà với bạn bè quốc tế.

Ở người thầy thuốc ấy, ngọn lửa nghiên cứu chưa bao giờ tắt khi ông vẫn đang ấp ủ những hướng đi mang tính đón đầu: đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và kỹ thuật Digital PCR vào sàng lọc sớm, hay kết hợp tinh hoa y học cổ truyền trong kiểm soát nấm phổi và bệnh phổi kẽ...

Hơn 40 năm gắn chặt sự nghiệp với lá phổi người bệnh, hành trình của PGS.TS Nguyễn Viết Nhung chưa từng có khái niệm “dừng lại”. Từ những đêm trực trắng thời trẻ, những ngày lội bùn qua cầu khỉ Cà Mau cho đến các diễn đàn học thuật quốc tế, ông vẫn kiên định với một mục tiêu duy nhất: Xóa sổ bệnh lao trên dải đất hình chữ S. Với ông, chừng nào còn người bệnh cần được cứu sống, chừng đó cuộc chiến với vi khuẩn lao vẫn là mệnh lệnh của cả cuộc đời.

TTND.PGS.TS.BS Nguyễn Viết Nhung

Chức vụ hiện nay


- Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam (Nhiệm kỳ 2026 - 2031)

- Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam (từ năm 2017)

- Trưởng Khoa Y, Trường Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội (từ năm 2023)

- Trưởng Bộ môn Phổi, Trường Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội (từ năm 2019)

- Tổng thư ký Ban lãnh đạo Tạp chí Hội Y học các nước Đông Nam Á - MASEAN (từ năm 2025)

- Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Hỗ trợ người bệnh chiến thắng bệnh lao (PASTB/PASVB)

Các chức vụ, vai trò từng đảm nhiệm


- Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương (2013 - 2022)

- Chủ nhiệm Chương trình Chống lao Quốc gia (2013 - 2022)

- Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương kiêm Phó Chủ nhiệm thường trực Chương trình Chống lao Quốc gia (2007 - 2013)

- Trưởng Bộ môn Lao và Bệnh phổi, Trường Đại học Y Hà Nội (2015 - 2022)

- Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam (Khóa XVII, 2021 - 2026)

- Thành viên Hội đồng Tư vấn Chiến lược và Kỹ thuật Phòng chống Bệnh lao Toàn cầu (STAG-TB / WHO)

- Thư ký Chương trình Ung thư Phổi Quốc gia (từ năm 1991)

Giải thưởng và vinh danh tiêu biểu


- Danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân (Chủ tịch nước trao tặng năm 2021)

- Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ đợt 6 (trao tặng năm 2022) với Cụm công trình “Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán, điều trị bệnh đường hô hấp tại Việt Nam”

- Giải thưởng Chống lao Toàn cầu do Hội Chống Lao Nhật Bản trao tặng tại Hội nghị Thế giới về Sức khỏe Phổi lần thứ 55 (Indonesia, 2024)

- Bằng “Độc quyền giải pháp hữu ích” cho các bộ dụng cụ sinh thiết phổi và lưới định vị dưới chụp cắt lớp vi tính

Thông tin biên tập

Tác giả

Phòng nội dung AloBacsi
Ngày đăng: 20:20, 30/09/2026Cập nhật: 10:53, 01/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X