BS Trương Hữu Khanh và nhát bẻ thuốc "vượt rào" cứu trẻ em nhiễm HIV

Trong ký ức của một đồng nghiệp gắn bó lâu năm tại Bệnh viện Nhi Đồng 1, hình mẫu người thầy thuốc lý tưởng ngày nhỏ thường gắn liền với sự nhân hậu của Bác sĩ Ai-bô-lít qua từng trang sách thiếu nhi, hay hình ảnh BS Trần Bồng Sơn - người dám đối diện với những vấn đề giới tính gai góc bằng sự tinh tế và thấu hiểu. Để rồi khi bước chân vào làm việc dưới mái nhà Nhi Đồng 1, người đồng nghiệp ấy nhận ra: tinh thần dấn thân, y đức sáng ngời ấy hiện hữu trọn vẹn ngay bên cạnh mình, nơi vị Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh: Bác sĩ Trương Hữu Khanh.

Những năm tháng gian khó, Bệnh viện Nhi Đồng 1 chỉ chừng năm sáu trăm nhân viên, thân quen như một gia đình lớn. Dưới thời cố Giám đốc - Bác sĩ Trần Tấn Trâm, sáng kiến tổ chức bữa cơm trưa tập trung dưới nhà bếp bệnh viện đã gắn kết các y bác sĩ và nhân viên lại với nhau, san sẻ bớt nhọc nhằn khi cơ sở vật chất, vật tư y tế còn thiếu thốn trăm bề.

Bác sĩ Trần Tấn Trâm luôn tâm niệm: “Thà đốt lên một que diêm còn hơn ngồi nguyền rủa bóng tối”. Vì thế, bất kỳ ý kiến, sáng kiến nào hướng đến người bệnh đều được ban giám đốc lắng nghe và ủng hộ tối đa. Trong số đó, những đề xuất từ BS Trương Hữu Khanh luôn nhận được cái gật đầu tin cậy ngay tức khắc. Ở người bác sĩ "mê con nít" này luôn toát ra nguồn năng lượng hành động quyết liệt, khiến anh em đồng nghiệp từ khối chuyên môn đến hậu cần đều sẵn lòng dốc sức đồng hành.

Là tuyến đầu tiếp nhận các ca bệnh truyền nhiễm phức tạp, năm 1997, Bệnh viện Nhi Đồng 1 ghi nhận trường hợp trẻ em nhiễm HIV đầu tiên tại Việt Nam. Không lâu sau đó, số ca nhập viện tăng nhanh, có giai đoạn Khoa Nhiễm tiếp nhận cùng lúc hàng chục bệnh nhi.

Bi kịch của trẻ nhiễm HIV thời điểm ấy là nằm viện liên miên vì đủ loại biến chứng: suy dinh dưỡng nặng, viêm phổi, nhiễm trùng da… Lúc bấy giờ chưa có thuốc ARV dành riêng cho trẻ, cũng chưa có bất kỳ phác đồ điều trị chuẩn nào. Các y bác sĩ chỉ có thể hỗ trợ dinh dưỡng, kiểm soát nhiễm trùng cơ hội rồi bất lực nhìn từng đứa trẻ lịm dần trong đau đớn.

Không đành lòng chứng kiến những cái chết được báo trước, BS Trương Hữu Khanh đã đưa ra một quyết định táo bạo. Lúc ấy Việt Nam chỉ có thuốc ARV dạng viên nén dành cho người lớn. Sau nhiều đêm miệt mài nghiên cứu tài liệu quốc tế và tính toán liều lượng theo cân nặng, ông quyết định bẻ nhỏ viên thuốc ARV người lớn để điều trị cho bệnh nhi.

Quyết định đi ngược tiền lệ này từng vấp phải không ít hoài nghi từ giới chuyên môn. Nhưng trước ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, ông kiên định khẳng định: đây là chiếc phao cứu sinh duy nhất để giữ lại mạng sống cho các em.

Phép màu lâm sàng đã đến. Từ những mẩu thuốc được chia nhỏ đầy chuẩn xác và trách nhiệm ấy, những cơ thể non nớt bắt đầu hồi phục kỳ diệu. BS Khanh sau đó đã chuẩn hóa thành bảng chia liều chi tiết theo thể trạng trẻ, phổ biến rộng rãi trong giới y khoa, mở đường cho chiến lược điều trị trẻ nhiễm HIV tại Việt Nam.

Không dừng lại ở cuộc chiến với HIV, khi dịch tay chân miệng bùng phát dữ dội vào năm 2011 do chủng EV71 gây viêm não, tổn thương tim phổi và cướp đi sinh mạng của nhiều trẻ nhỏ, BS Khanh cùng đồng sự lại thức trắng nhiều đêm bên giường bệnh để nghiên cứu, cải tiến quy trình theo dõi và điều trị. Những kinh nghiệm thực tiễn quý giá của ông đã được ghi nhận ở tầm quốc tế; đến năm 2012, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức mời ông tham gia ban chuyên gia biên soạn phác đồ điều trị bệnh tay chân miệng.

Đến khi đại dịch COVID-19 ập đến, sự điềm tĩnh và bản lĩnh của người thầy thuốc dạn dày kinh nghiệm lại một lần nữa phát huy tác dụng. Ngay cả khi bệnh viện đối mặt với nguy cơ lây nhiễm từ các ca tiếp xúc gần, quy trình khoanh vùng, kích hoạt an toàn phòng dịch do ông tham mưu vẫn giúp toàn viện giữ vững thế trận, đảm bảo công tác cấp cứu và khám chữa bệnh không hề bị gián đoạn. Không chỉ tham gia cố vấn chiến lược cho lãnh đạo TPHCM và Bộ Y tế, BS Khanh còn trở thành điểm tựa tâm lý vững vàng cho hàng triệu gia đình trên cả nước qua những lời tư vấn bình dân, khúc chiết, xoa dịu nỗi hoang mang giữa tâm dịch.

Với những cống hiến bền bỉ cho ngành y tế nước nhà, BS Trương Hữu Khanh vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu "Thầy thuốc Ưu tú". Nhưng trong mắt những người từng làm việc cùng ông, điều đáng trân quý nhất ở vị bác sĩ này không chỉ là tầm vóc chuyên môn, mà là chữ "Tình" với con người - biết đau nỗi đau của người bệnh và đặt sự an nguy của con trẻ lên trên hết.

Dù hiện nay đã hoàn thành nhiệm vụ quản lý và nghỉ hưu theo chế độ, bất cứ khi nào bệnh viện cần ý kiến cố vấn hay hội chẩn những ca bệnh hiểm nghèo, ông vẫn luôn có mặt kịp thời. Rời khỏi không khí căng thẳng của phòng bệnh, ông lại là người anh bình dị, hào sảng, một tay đàn guitar điêu luyện luôn hết mình gắn kết mọi người.

Khẩu hiệu “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” treo trang trọng trên hội trường Bệnh viện Nhi Đồng 1 suốt bao thập kỷ qua đã được hiện thực hóa trọn vẹn qua cuộc đời và sự nghiệp của Thầy thuốc Ưu tú Trương Hữu Khanh: một đời âm thầm, kiên định và trọn vẹn chữ "Tận hiến".