Lời tâm sự của vị bác sĩ 30 năm "khoác áo chì"
13/10/2026 - kỷ niệm 30 năm "ông" khoác áo chì - PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
3 thập kỷ, với ông là con số hàng chục nghìn ca can thiệp (hoặc nhiều hơn thế vì ông không có thói quen đếm hay ghi sổ), nhưng một cảm giác luôn theo ông suốt thời gian đó: sự hồi hộp trước mỗi ca bệnh.

Sáng sớm, phòng can thiệp tim mạch (Cathlab) mở cửa. Người đến đầu tiên bật đèn là chị nhân viên vệ sinh, người thứ hai bước vào thường là ông. Bữa sáng hầu như luôn bị bỏ quên, bởi ngay từ khoảnh khắc thức giấc, trong đầu ông chỉ hiện lên danh sách những ca khó đang nằm đợi.

Khi chữ "Thất bại" vẫn tồn tại trong mọi phương án
Hôm nay, lịch can thiệp của vị phó giáo sư vẫn đặc kín những thử thách nghẹt thở.
Ca đầu tiên là một cụ ông lớn tuổi cần thay van động mạch chủ qua da. Bác sĩ thắt lòng khi nhận thấy động mạch vành trái hẹp ngay thân chung và xuất phát cực thấp. Vừa kết thúc ca bệnh chưa kịp thở phào, lồng ngực lại đập dồn dập trước ca tiếp theo: một em bé Myanmar 6 tuổi, nặng vỏn vẹn 11kg nhưng lỗ thông liên thất lên tới 24mm. Rồi ca thứ ba, thứ tư nối tiếp...
Người ngoài thường nghĩ bác sĩ tay nghề càng cao, mổ càng nhiều thì trái tim càng trở nên chai sạn và lạnh lùng. Nhưng PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu thẳng thắn chỉ ra một sự thật: Bác sĩ càng nhiều kinh nghiệm càng hiểu rõ một ca mổ không bao giờ có 100% an toàn. Dù tỷ lệ rủi ro chỉ là một phần nghìn, thì trong mọi phương án dự phòng, hai chữ “THẤT BẠI” vẫn luôn hiện diện.
Dưới góc nhìn khoa học, sự hồi hộp ấy không phải là thiếu tự tin. Đó là thời điểm hệ thần kinh giao cảm kích hoạt trạng thái tỉnh thức cao độ, adrenaline tiết ra đẩy nhịp tim nhanh hơn, tầm nhìn và sự tập trung hẹp lại vào một hướng duy nhất.
Theo quy luật Yerkes-Dodson trong tâm lý học, hiệu suất làm việc của con người đạt mức tối ưu ở trạng thái kích hoạt vừa phải, chứ tuyệt đối không phải lúc thờ ơ, chủ quan.
"Hồi hộp với tôi là tốt, dù chính bản thân tôi cũng ghét cảm giác này. Nó ngăn thói quen làm ẩu và buộc tôi kiểm tra lại từng bước. Lo lắng lành mạnh khiến bác sĩ xem lại phim chụp, dự trù phương án B dự phòng, chuẩn bị dư dả đồ nghề... Chúng tôi được dạy để "chữa người" chứ không phải chỉ "chữa bệnh"". - PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu viết.


Lằn ranh mong manh giữa "tỉnh thức" và "lo âu bệnh lý"
Cảm giác hồi hộp là vũ khí sắc bén, nhưng chỉ khi người cầm dao mổ làm chủ được nó.
Khi vượt ngưỡng, hồi hộp sẽ chuyển thành lo âu bệnh lý: đôi bàn tay run rẩy, đầu óc trắng xóa, quyết định chậm trễ hoặc né tránh, và cái giá phải trả là sự kiệt sức kéo dài.
Với những bác sĩ lớn tuổi, cơ thể nhạy cảm hơn với adrenaline nên cảm giác hồi hộp thậm chí rõ rệt hơn. Nhưng bản lĩnh và kinh nghiệm qua năm tháng giúp họ biến nó thành một "nghi thức": một nhịp thở sâu, một lần kiểm tra lại danh mục dụng cụ, một vài câu trao đổi ngắn gọn và dứt khoát cùng ê-kíp.
Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, nếu người nhà bệnh nhân nhìn thấy vị bác sĩ có vẻ hồi hộp nhưng bàn tay vẫn vững vàng, lời nói rành mạch, ê-kíp xung quanh bình tĩnh phối hợp - thì đó chính là kiểu hồi hộp đáng tin cậy nhất. Đó là tâm thế của người đang dồn trọn tâm can và sinh lực để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Ngược lại, tín hiệu báo động xuất hiện khi phẫu thuật viên bắt đầu luống cuống, lặp lại những lời trấn an chung chung, né tránh ánh mắt, hoặc phòng mổ trở nên hỗn loạn, ồn ào. Nếu bác sĩ nhận thấy mình rơi vào vùng cảm xúc tiêu cực ấy quá thường xuyên, đó là lời cảnh báo cơ thể cần nghỉ ngơi, tập thở, mô phỏng lại ca mổ hoặc tìm kiếm sự tham vấn từ đồng nghiệp đi trước.

"Gọi viện binh", "đổi tay" và sự đồng hành của Telehealth
Trong y khoa, biết thừa nhận giới hạn và lùi lại một bước đúng lúc cũng là một biểu hiện của y đức.
Từ thuở sơ khai của ngành y, hai cụm từ kinh điển đã cứu sống hàng triệu ca bệnh hiểm nghèo chính là: "Gọi viện binh" và "Đổi tay". Khi cái tôi được gạt sang một bên để nhường chỗ tuyệt đối cho sự an toàn của bệnh nhân, nỗi lo âu tiêu cực sẽ được triệt tiêu.
Đặc biệt trong những giây phút căng thẳng ấy, PGS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh vai trò của người nhà người bệnh: Tuyệt đối không nên "đổ dầu vào lửa". Sự lắng nghe, tin tưởng và một lời động viên gửi gắm vào phòng mổ chính là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất cho ê-kíp can thiệp.
Bước vào kỷ nguyên số, người thầy thuốc bước vào phòng Cathlab hôm nay không còn phải đơn độc đối mặt với lằn ranh sinh tử. "Viện binh" giờ đây không chỉ là đồng nghiệp đứng kế bên, mà còn là các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế được kết nối tức thì qua Y học từ xa (Telehealth), cùng sự hỗ trợ chuẩn xác của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Robot phẫu thuật.
Nhiều ca can thiệp nghẹt thở xuyên biên giới đã thành công nhờ những hội chẩn tức thời ngay trên bàn mổ qua màn hình Telehealth.


30 năm khoác chiếc áo chì nặng nề, điều giữ chân vị bác sĩ tim mạch giàu kinh nghiệm không phải là con số hàng vạn ca bệnh thành công, mà là sự khiêm nhường và cẩn trọng đến tận cùng trước từng sinh mệnh.
Và có lẽ, lời nhắn gửi hóm hỉnh mà thấm thía nhất của ông sau ba thập kỷ cầm kim chọc mạch vẫn luôn là: "Mong được gặp lại quý vị ở những hội nghị, ngoài giảng đường hay đời thường... chứ đừng hẹn gặp nhau trong phòng can thiệp tim mạch của chúng tôi".
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
