Trẻ dưới 12 tuổi dùng điện thoại nhiều có hại gì?

Theo BS.CK2 Dương Minh Tuấn - Bệnh viện Bạch Mai, nhiều khuyến cáo y tế gần đây đã chuyển trọng tâm từ câu hỏi “trẻ được xem màn hình bao lâu?” sang việc đánh giá chất lượng sử dụng thiết bị điện tử trong đời sống hằng ngày của trẻ.

American Academy of Pediatrics cũng nhấn mạnh không có một con số “an toàn tuyệt đối” áp dụng cho mọi trẻ. Điều quan trọng là cha mẹ cần xây dựng kế hoạch sử dụng thiết bị điện tử trong gia đình, đặt giới hạn rõ ràng và bảo vệ những hoạt động thiết yếu như ngủ, học tập, vận động, vui chơi và giao tiếp trực tiếp.

Chậm phát triển ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn mầm non và đầu tiểu học, não bộ phát triển mạnh thông qua các tương tác hai chiều như nhìn nét mặt, nghe giọng nói thật, hỏi đáp, chơi cùng người thân và khám phá môi trường xung quanh.

Khi màn hình thay thế quá nhiều cho tương tác thật, trẻ có thể ít trò chuyện hơn, giảm khả năng đọc cảm xúc, khó học cách chờ đợi, chia sẻ và hợp tác với người khác.

Theo World Health Organization, trẻ dưới 5 tuổi cần giảm thời gian ngồi trước màn hình, ngủ đủ và tăng vận động vì đây là nền tảng quan trọng cho phát triển thể chất lẫn trí não.

Rối loạn giấc ngủ và ảnh hưởng khả năng tập trung

Điện thoại trước giờ ngủ không chỉ khiến trẻ thức khuya hơn. Ánh sáng màn hình, video ngắn, trò chơi và các thông báo liên tục có thể khiến não bộ khó thư giãn để đi vào giấc ngủ.

Một cảnh báo từ U.S. Surgeon General cho thấy thời gian màn hình quá mức có liên quan đến rối loạn giấc ngủ, giảm vận động, kết quả học tập kém hơn và nhiều nguy cơ sức khỏe khác ở trẻ em, thanh thiếu niên.

Thiếu ngủ kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung, điều hòa cảm xúc, miễn dịch và nguy cơ thừa cân.

Dễ cáu gắt, khó kiên nhẫn

Nhiều ứng dụng hiện nay được thiết kế để giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt với video ngắn, phần thưởng tức thì, âm thanh kích thích và nội dung thay đổi liên tục.

Theo các chuyên gia, khi não trẻ quen với nhịp kích thích nhanh, trẻ có thể khó tập trung vào các hoạt động cần sự kiên nhẫn hơn như đọc sách, học bài hay nghe giảng.

Điều này khiến một số trẻ dễ cáu gắt, khó kiểm soát hành vi hoặc nhanh chán với các hoạt động đời thực.

Tăng nguy cơ thừa cân và lối sống ít vận động

Thời gian ngồi trước màn hình kéo dài thường đi kèm với việc ít vận động, ăn vặt nhiều hơn và giảm thời gian hoạt động thể chất.

Một tổng quan y văn năm 2023 ghi nhận thời gian màn hình quá mức ở trẻ có liên quan đến béo phì, các yếu tố nguy cơ tim mạch chuyển hóa, chế độ ăn kém lành mạnh và cả sức khỏe tâm thần.

Theo BS.CK2 Dương Minh Tuấn, điện thoại không trực tiếp gây béo phì nhưng có thể chiếm mất khoảng thời gian đáng lẽ dành cho vận động, ngủ đủ và giao tiếp gia đình.

Nguy cơ tiếp xúc nội dung không phù hợp

Trẻ dưới 12 tuổi chưa đủ trưởng thành để hiểu đầy đủ về quảng cáo, nội dung bạo lực, thử thách nguy hiểm hay thông tin sai lệch trên mạng.

Chỉ vài lần lướt mạng không kiểm soát cũng có thể khiến trẻ tiếp cận những nội dung vượt quá khả năng xử lý cảm xúc của lứa tuổi.

Đặc biệt với mạng xã hội, trẻ có thể đối mặt với nguy cơ bị bắt nạt trực tuyến, so sánh bản thân, bị người lạ tiếp cận hoặc bị cuốn vào các xu hướng không phù hợp.

U.S. Surgeon General từng cảnh báo mạng xã hội có cả mặt lợi và mặt hại, nhưng hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định đây là môi trường an toàn cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Ảnh hưởng mắt và hệ cơ xương

Việc sử dụng điện thoại ở khoảng cách gần trong thời gian dài, đặc biệt trong phòng tối hoặc ít nghỉ ngơi, có thể khiến trẻ mỏi mắt, khô mắt, nhức đầu và giảm tần suất chớp mắt.

Ngoài ra, tư thế cúi cổ kéo dài cũng dễ gây đau cổ, đau vai và gù lưng chức năng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở việc “có dùng điện thoại hay không”, mà ở thời lượng sử dụng, tư thế, ánh sáng và việc trẻ thiếu hoạt động ngoài trời.

Cha mẹ nên làm gì?

Theo BS.CK2 Dương Minh Tuấn, không nhất thiết phải cấm tuyệt đối điện thoại, nhưng cũng không nên cho trẻ sở hữu thiết bị quá sớm như một vật dụng cá nhân.

Với trẻ dưới 12 tuổi, cha mẹ nên ưu tiên một số nguyên tắc như:

- Không dùng điện thoại như “bảo mẫu” kéo dài

- Không để điện thoại trong phòng ngủ của trẻ

- Không sử dụng màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ

- Không vừa ăn vừa xem điện thoại

- Không để trẻ tự do lướt mạng xã hội hoặc video ngắn mà không giám sát

- Cài đặt giới hạn thời gian và kiểm soát nội dung phù hợp

Quan trọng hơn, cha mẹ nên cùng xem, cùng trò chuyện và giải thích cho trẻ thay vì chỉ đơn thuần cấm đoán.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, trẻ mỗi ngày cần có thời gian vận động, chơi ngoài trời, đọc sách và giao tiếp trực tiếp với gia đình. Đồng thời, người lớn cũng cần làm gương vì rất khó yêu cầu trẻ rời điện thoại nếu cha mẹ liên tục sử dụng thiết bị trước mặt con.

Theo các bác sĩ, điều trẻ nhỏ thực sự cần không phải là màn hình sắc nét hơn, mà là giấc ngủ sâu hơn, đôi mắt được nhìn xa hơn, đôi chân được chạy nhiều hơn và những cuộc trò chuyện thật nhiều hơn với người thân.