Trào ngược dạ dày - thực quản và trào ngược họng - thanh quản: hai bệnh dễ nhầm

Nhiều người thấy nóng rát cổ, ho khan hoặc khàn tiếng liền nghĩ “chắc bị trào ngược dạ dày”. Thật ra, có hai dạng trào ngược khác nhau: trào ngược dạ dày - thực quản (GERD) và trào ngược họng - thanh quản (LPR). Chúng có liên quan mật thiết, nhưng cơ chế, triệu chứng và cách điều trị lại khác nhau.

Khi axit “đi lạc” khỏi dạ dày

Bình thường, thức ăn xuống dạ dày qua một van cơ gọi là cơ thắt thực quản dưới. Van này đóng mở nhịp nhàng để ngăn dịch axit trào ngược lên.

Khi van yếu, mở không đúng lúc hoặc áp lực ổ bụng tăng (do ăn no, béo phì, mang thai, nằm ngay sau ăn…), dịch dạ dày có thể trào ngược lên thực quản - gây trào ngược dạ dày - thực quản (GERD).

Trong một số trường hợp, dịch axit đi cao hơn, vượt qua vùng thực quản, chạm đến họng và thanh quản - đó là trào ngược họng - thanh quản (LPR). Vì thanh quản rất nhạy cảm, chỉ cần một lượng nhỏ axit cũng gây viêm, ho, khàn tiếng hoặc nghẹn vướng kéo dài.

Việc phân biệt trào ngược dạ dày - thực quản (GERD) và trào ngược họng - thanh quản (LPR) rất quan trọng để điều trị hiệu quả, tránh “đánh nhầm mục tiêu”

Bảng so sánh hai dạng trào ngược

Đặc điểm	Trào ngược dạ dày - thực quản (GERD)	Trào ngược họng - thanh quản (LPR)
Vị trí bị ảnh hưởng	Thực quản, dạ dày	Họng, thanh quản, đôi khi mũi xoang
Cơ chế	Axit trào từ dạ dày lên thực quản	Axit và men tiêu hóa trào cao hơn, chạm đến vùng họng - thanh quản
Triệu chứng điển hình	Nóng rát ngực (ợ nóng), ợ chua, đầy hơi, đau vùng thượng vị, khó nuốt	Khàn tiếng, ho khan kéo dài, cảm giác có đàm ở cổ, vướng nghẹn, hắng giọng thường xuyên
Thời điểm dễ xảy ra	Sau bữa ăn no, nằm ngay sau ăn, về đêm	Bất cứ lúc nào, kể cả ban ngày; thường không rõ mối liên hệ với bữa ăn
Tổn thương có thể thấy khi nội soi	Viêm, loét niêm mạc thực quản	Niêm mạc họng, dây thanh phù nề, viêm thanh quản mạn
Nguy cơ biến chứng	Barrett thực quản, ung thư thực quản	Viêm thanh quản mạn, u hạt dây thanh, mất giọng
Điều trị đặc hiệu	Giảm tiết axit, điều chỉnh lối sống	Giảm axit + bảo vệ niêm mạc họng, trị viêm thanh quản kèm theo

Vì sao dễ nhầm?

Vì nhiều bệnh nhân LPR không có ợ nóng hay đau ngực - triệu chứng “kinh điển” của GERD. Họ chỉ thấy ho, khàn tiếng, nghẹn cổ, nên thường đến khám tai mũi họng thay vì tiêu hóa.

Ngược lại, bệnh nhân GERD có thể viêm thực quản nặng mà không ho hoặc khàn tiếng. Hai bệnh có thể cùng tồn tại ở một người, khiến chẩn đoán phức tạp hơn.

Các bác sĩ thường phối hợp nội soi tiêu hóa và nội soi tai mũi họng, hoặc đo pH thực quản - họng, để xác định chính xác loại trào ngược.

Điều trị - không chỉ dựa vào thuốc

Dù là GERD hay LPR, việc thay đổi lối sống đóng vai trò rất lớn:

Ăn uống đúng cách:

Ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá no.
Tránh thức ăn nhiều dầu mỡ, chua cay, cà phê, rượu, nước có gas, chocolate.
Không nằm hoặc cúi thấp người trong vòng 2-3 giờ sau ăn.
Kiểm soát cân nặng - béo bụng làm tăng áp lực ổ bụng, khiến axit dễ trào ngược.
Kê cao đầu giường 10-15cm nếu hay trào ngược về đêm.
Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia, vì các chất này làm yếu cơ thắt thực quản.

Điều trị phối hợp:

GERD: dùng thuốc ức chế bơm proton (PPI), kháng H2, thuốc trung hòa axit.
LPR: ngoài thuốc giảm axit, có thể thêm thuốc bao niêm mạc, kháng viêm hoặc tập phục hồi giọng nói khi dây thanh bị tổn thương.

Khi nào cần đi khám?

Đau hoặc nóng rát ngực kéo dài hơn 2 tuần, không giảm khi dùng thuốc dạ dày thông thường.
Ho khan, khàn tiếng, cảm giác vướng cổ dai dẳng.
Sụt cân, khó nuốt, nôn ra máu hoặc phân đen.

Những dấu hiệu này cần được kiểm tra sớm, vì trào ngược mạn tính có thể gây biến chứng nghiêm trọng, thậm chí ung thư vùng thực quản - họng nếu kéo dài mà không kiểm soát.

Kết luận

Trào ngược dạ dày - thực quản và trào ngược họng - thanh quản tuy cùng “họ” nhưng khác nhau về vị trí, triệu chứng và hướng điều trị. Việc nhận diện đúng giúp bác sĩ điều trị chính xác và người bệnh chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt.

Nếu bạn thường xuyên “nghẹn cổ, khàn giọng, ho không dứt” hoặc “nóng rát ngực sau ăn”, đừng chủ quan - đó có thể là tín hiệu cầu cứu từ hệ tiêu hóa và thanh quản của bạn.