Phát hiện sớm tổn thương mắt ở người tiểu đường để tránh biến chứng nặng
Tại hội thảo khoa học "Tối ưu kiểm soát biến chứng trên bệnh nhân đái tháo đường", BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương - Trưởng khoa Nội tiết - Thận, Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã trình bày bài báo cáo chuyên sâu với chủ đề "Chìa khóa trong quản lý sớm bệnh võng mạc đái tháo đường". Báo cáo không chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tầm soát sớm và sự phối hợp liên chuyên khoa, mà còn đề xuất các giải pháp điều trị hỗ trợ thiết thực nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ mất thị lực ở người bệnh.
Gánh nặng gia tăng và sự tiến triển âm thầm của biến chứng võng mạc
BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương dẫn chứng các con số thống kê đáng chú ý từ Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF). Bác sĩ chỉ ra rằng Việt Nam hiện có khoảng 7 triệu người mắc đái tháo đường, trong đó có từ 30% đến 39,5% bệnh nhân gặp biến chứng mạch máu như tổn thương mắt và thần kinh. Chuyên gia bày tỏ sự quan ngại sâu sắc khi hơn 50% số trường hợp trong cộng đồng chưa được chẩn đoán kịp thời, dẫn đến hệ quả là khi phát hiện bệnh thì các tổn thương thị lực đã tiến triển ở mức độ nghiêm trọng.
Phân tích sâu hơn về tiến trình bệnh, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương nhận định nguy cơ mắc biến chứng mắt có thể xuất hiện từ rất sớm. Ngay cả ở những bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 mới phát hiện dưới 2 năm, khoảng 12,4% đã ghi nhận tổn thương võng mạc và gần 4% phải đối mặt với nguy cơ mù lụa. Tỷ lệ tổn thương này tiếp tục gia tăng nhanh chóng theo thời gian, đặc biệt là khi bước qua mốc 5 năm diễn tiến bệnh.
Về mặt cơ chế sinh học, chuyên gia giải thích rằng việc duy trì tình trạng tăng đường huyết kéo dài sẽ kích hoạt hiện tượng stress oxy hóa cùng phản ứng viêm mãn tính, từ đó gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, làm tăng tính thấm thành mạch và thúc đẩy quá trình tân sinh mạch. Dù quá trình tổn thương diễn ra liên tục, bác sĩ lưu ý rằng ở giai đoạn đầu của bệnh võng mạc không tăng sinh, người bệnh hoàn toàn không nhận thấy bất kỳ triệu chứng lâm sàng rõ rệt nào. Chính vì vậy, bác sĩ cảnh báo rằng đến khi người bệnh nhận thấy các dấu hiệu như mờ mắt, nhìn thấy chấm đen hay giảm thị lực thì tổn thương võng mạc thường đã bước vào giai đoạn muộn.
Mối liên hệ với biến cố tim mạch và quy trình tầm soát định kỳ
Bên cạnh ảnh hưởng trực tiếp đến thị giác, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương đánh giá tổn thương võng mạc còn là chỉ dấu phản ánh nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch toàn thân. Các dữ liệu theo dõi dài hạn cho thấy bệnh nhân đái tháo đường có biến chứng võng mạc tăng sinh đối mặt với nguy cơ tử vong do tim mạch cao gấp 5 lần so với những người không mắc. Song song đó, chuyên gia cũng lưu ý thêm rằng tình trạng rối loạn lipid máu với sự gia tăng cholesterol, LDL-C hay VLDL-C làm tăng gấp đôi nguy cơ xuất huyết võng mạc.
Do tính chất tiến triển âm thầm của bệnh, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương nhấn mạnh việc thực hiện tầm soát định kỳ đóng vai trò quyết định trong toàn bộ quá trình điều trị. Bác sĩ khuyến cáo đối với người mắc đái tháo đường tuýp 1, việc khám tầm soát mắt nên bắt đầu sau 5 năm kể từ khi phát hiện bệnh.
Trái lại, đối với bệnh nhân đái tháo đường type 2, chuyên gia đề xuất quy trình tầm soát mắt cần được triển khai ngay tại thời điểm chẩn đoán. Về tần suất theo dõi, bác sĩ tư vấn nếu kết quả ban đầu hoàn toàn bình thường, người bệnh có thể lặp lại việc kiểm tra sau mỗi 1 đến 2 năm, nhưng đối với những trường hợp đã xuất hiện tổn thương hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao thì việc tái khám hằng năm là bắt buộc.
Chiến lược quản lý toàn diện và giá trị lâm sàng của Fenofibrate
Xét trên phương diện điều trị, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương khẳng định việc kiểm soát các chỉ số nền tảng như đường huyết (HbA1c) và huyết áp luôn là yêu cầu cốt lõi. Từ các nghiên cứu kinh điển cho thấy giảm 1% HbA1c giúp hạ 40% nguy cơ biến chứng võng mạc, đồng thời kiểm soát huyết áp hiệu quả giúp giảm tới 34% nguy cơ tiến triển tổn thương. Tuy nhiên, chuyên gia cũng lưu ý đến dữ liệu từ nghiên cứu Steno-2 khi chỉ ra rằng dù được can thiệp tích cực đa yếu tố, vẫn có khoảng 48% bệnh nhân tiếp tục bị tiến triển tổn thương võng mạc, từ đó đặt ra nhu cầu cấp thiết về các giải pháp can thiệp bổ sung ngay từ giai đoạn sớm.
Đánh giá cao vai trò của Fenofibrate trong chiến lược điều trị mới, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương cho biết các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn bao gồm FIELD, ACCORD Eye, ACCORDION 2 và LENS đã chứng minh rõ nét hiệu quả của hoạt chất này trong việc làm chậm tiến triển bệnh võng mạc đái tháo đường.
Cụ thể, bác sĩ nhấn mạnh việc sử dụng Fenofibrate giúp giảm từ 31% đến 37% nhu cầu can thiệp laser võng mạc lần đầu cũng như tổng số lần can thiệp, và khi được phối hợp trên nền Simvastatin sẽ giúp giảm tới 40% nguy cơ tiến triển bệnh. Hiệu quả này đạt được độc lập với mức giảm triglyceride trong máu và duy trì được lợi ích lâu dài nếu người bệnh tuân thủ điều trị liên tục. Ngoài ra, về độ an toàn khi các phân tích nhận định việc kết hợp Fenofibrate và Statin kéo dài không làm tăng có ý nghĩa thống kê các biến cố nghiêm trọng trên cơ hoặc gan.
Từ những luận cứ lâm sàng thuyết phục đó, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương thông tin rằng các tổ chức y tế uy tín trên thế giới như ADA, ESC, NICE cùng với Bộ Y tế Việt Nam trong Hướng dẫn năm 2022 đã chính thức đưa Fenofibrate ở liều 145mg đến 200mg mỗi ngày vào khuyến cáo nhằm làm chậm sự tiến triển của bệnh võng mạc đái tháo đường ở giai đoạn không tăng sinh từ nhẹ đến trung bình.
Khép lại bài báo cáo, BS.CK2 Lê Nguyễn Thụy Khương một lần nữa tái khẳng định tầm quan trọng của việc chủ động tầm soát mắt ngay từ thời điểm chẩn đoán đái tháo đường. Chuyên gia kỳ vọng rằng sự phối hợp chặt chẽ giữa chuyên khoa Nội tiết và Nhãn khoa, đi kèm việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ nền và kết hợp liệu pháp điều trị hỗ trợ như Fenofibrate đúng thời điểm, sẽ là chìa khóa then chốt giúp làm chậm tiến triển tổn thương và bảo vệ thị lực lâu dài cho người bệnh.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
