PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu: Phù chân khi nào lành tính, khi nào nguy hiểm?

Tôi vừa trải qua 27 tiếng đồng hồ từ Boston về Hà Nội, tối qua nhìn xuống 2 chân thấy hơi phù cũng lo lo. Để cao chân khi ngủ, sáng nay lại thấy ngon rồi - đích thị phù chân lành tính do ngồi lâu. 

Cũng vì nguyên nhân này, ngồi cafe sáng tôi viết vào dòng chia sẻ về PHÙ CHÂN, mọi người đọc tham khảo nhé.

Trước tiên phải khẳng định PHÙ không phải là  bệnh, mà là dấu hiệu của nhiều vấn đề khác nhau trong cơ thể của chúng ta.

Về nguyên nhân tôi xin được chia làm 2 nhóm,  lành tính và nguy hiểm đến tính mạng.

Phù chân do nguyên nhân lành tính

Đây là nhóm hay gặp nhất, thường không nguy hiểm:

- Do đứng/ngồi quá lâu: Giáo viên, nhân viên văn phòng, đi máy bay đường dài. Máu tĩnh mạch ở chân về tim kém, ứ lại gây phù mềm, ấn lõm, thường hết sau khi kê cao chân qua đêm. 

- Do tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc huyết áp nhóm chẹn kênh canxi như Amlodipine, Nifedipin .., thuốc nội tiết, thuốc giảm đau có hay không có corticoid... đều có thể gây phù.

- Mang thai: Tử cung to chèn ép tĩnh mạch chủ dưới + thay đổi nội tiết. Phù sinh lý thường cả 2 chân, nhưng nếu phù đột ngột, kèm tăng huyết áp thì phải nghĩ đến nhiễm độc thai nghén.

- Ăn quá mặn hoặc thiếu vi lượng, thiếu vitamin nhóm B....  Trường hợp này thường trên lý thuyết, trong thực tế rất ít gặp do chế độ ăn phong phú hiện nay. Có chăng là những trường hợp cá biệt trong môi trường đặc biệt (hải đảo, tu hành, bị giam giữ...)

Suy tĩnh mạch chi dưới là một loại trung gian, có thể lành tính nhưng cũng có thể nguy hiểm nếu để quá muộn: tĩnh mạch chân bị giãn, van tĩnh mạch hỏng. Chân phù tăng về chiều, kèm nổi gân xanh, chuột rút đêm (tôi đã viết kỹ về bài này, các bạn có thể tham khảo ạ).

Phù chân do bệnh lý nguy hiểm

Nhóm này có những đặc điểm riêng rất cần lưu ý. Tôi lại xin chia nhóm này thành 2, đó là phù 2 chân và phù chỉ 1 chân.

Phù cả hai chân

Khi phù cả 2 chân, ấn lõm, không giảm khi để cao chân và có các dấu hiệu bất thường khác kèm theo như mệt mỏi, khó thở, đau ngực, tiểu ít hay cảm giác phù ở nhiều vị trí cơ thể (mi mắt, mặt, bụng ...) có thể là dấu hiệu của các bệnh:

- Suy tim: Tim bơm máu yếu, máu ứ ở hệ tĩnh mạch. Đặc điểm: phù tăng dần từ mắt cá lên, nặng về chiều, kèm khó thở khi gắng sức, khi nằm đầu thấp, mệt. Đây là nguyên nhân tôi hay gặp nhất ở phòng khám của mình.

- Bệnh thận: Thận mất protein qua nước tiểu hoặc suy  thận không lọc được nước. Phù thường xuất hiện đầu tiên ở mặt, mi mắt vào buổi sáng, sau đó xuống chân. Kèm mệt mỏi, tiểu ít.

- Bệnh gan: Xơ gan làm giảm albumin máu + tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Phù chân thường đi kèm cổ trướng - bụng to như cái trống, vàng da.

- Suy dinh dưỡng nặng: Thiếu đạm làm giảm áp lực keo trong lòng mạch, nước thoát ra ngoài. Hay gặp ở người già ăn uống kém, bệnh mạn tính.

Phù một bên chân

Nếu chỉ phù 1 chân, nóng, đỏ, đau có thể là một cấp cứu nguy hiểm như:

- Huyết khối tĩnh mạch sâu: cục máu đông gây tắc mạch. Rất nguy hiểm vì có thể gây thuyên tắc phổi. Hay gặp sau mổ, nằm lâu, đi máy bay dài, dùng thuốc tránh thai...

- Nhiễm trùng, viêm mô tế bào: Vùng da sưng nóng đỏ đau hay có "đường vào" tại chỗ.

- Tắc mạch bạch huyết: Sau phẫu thuật, xạ trị ung thư ..,

Phù chân có thể đơn giản như tác dụng phụ của thuốc huyết áp nhưng cũng có thể là dấu hiệu nguy hiểm của suy tim mất bù. Hãy cẩn thận cho mình và người thân của mình ạ.

Chúc chủ nhật bình an cho tất cả chúng ta.