Ngại khen, né cảm ơn: khi khoảng cách lớn nhất nằm ngay trong một mái nhà

Lý do thường được dán nhãn bằng hai chữ: “người nhà”

Dưới góc nhìn tâm lý học và văn hóa, hiện tượng này bắt nguồn sâu sắc từ nếp nghĩ truyền thống của người Á Đông. Thế hệ trước thường quan niệm rằng gia đình là một khối thống nhất, một thể gắn kết không thể tách rời. Trong khối thống nhất đó, sự hy sinh, chăm sóc lẫn nhau được coi là “nghĩa vụ đương nhiên”.

Chính vì coi đó là đương nhiên, nên khi một thành viên nói lời cảm ơn hay khen ngợi, nó vô tình tạo ra một cảm giác xa cách, như thể người đó đang tự tách mình ra thành một “người khách”. 

Cả người nói lẫn người nghe đều rơi vào trạng thái ngượng ngùng, thậm chí nghi ngờ: “Bày đặt khách sáo, chắc lại sắp nhờ vả hay làm sai cái gì rồi!”.

Bên cạnh đó, văn hóa giáo dục Á Đông vốn chuộng sự khiêm tốn và nghiêm khắc. Người xưa sợ rằng khen ngợi nhiều sẽ làm con trẻ kiêu ngạo, “thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi”. Hệ quả là, chúng ta lớn lên trong một môi trường thừa lời chê bai, phê bình nhưng lại cực kỳ khan hiếm những lời công nhận. 

Chúng ta nhìn thấy các gia đình trên phim truyền hình trò chuyện, động viên nhau thật dung dị, nhưng rồi lại tặc lưỡi: “Đó là trên phim thôi, ngoài đời ai lại thế!”.

Nhưng chúng ta quên mất rằng, sự im lặng lâu ngày chính âm thầm bào mòn các mối quan hệ dưới một mái nhà.

Làm sao để phá vỡ “tảng băng” ngượng ngùng?

Thay đổi một thói quen đã ăn sâu qua nhiều thế hệ không phải là chuyện một sớm một chiều. Nó không thể giải quyết bằng một lời kêu gọi sáo rỗng mà cần những chiến lược tâm lý tinh tế, đi từ nhỏ đến lớn:

1. Thay thế lời nói bằng hành động công nhận

Nếu việc thốt ra từ “cảm ơn” hay “con phục mẹ quá” khiến bạn thắt nghẹn ở cổ họng vì ngại, hãy bắt đầu bằng ngôn ngữ cơ thể hoặc hành động cụ thể. Một cái vỗ vai nhẹ, một ánh mắt nhìn trìu mến đầy trân trọng, hay việc bạn ăn xới thêm bát cơm thứ hai và ăn sạch sành sanh chính là lời khen ngợi tinh tế nhất dành cho người nấu.

2. Hạ thấp “tông giọng” và cụ thể hóa lời khen

Thay vì khen những câu đao to búa lớn như “Em là người vợ tuyệt vời nhất” (nghe rất “kịch” và dễ gây ngại), hãy khen vào một chi tiết cực kỳ nhỏ và cụ thể: “Hôm nay canh cá không bị tanh chút nào em ạ, ngon lắm” hoặc “Bố sửa cái quạt này chạy êm hẳn, đỡ ồn bao nhiêu”. 

Lời khen càng cụ thể, càng gắn liền với đời sống thường nhật thì mức độ chân thật càng cao và giảm bớt đi sự sáo rỗng.

3. “Bình thường hóa” lời cảm ơn bằng cách gắn vào bối cảnh vô tư

Hãy tập nói lời cảm ơn từ những việc nhỏ nhặt nhất với những đứa trẻ trong nhà trước, vì trẻ em là đối tượng dễ tiếp nhận nhất. Khi bạn nhờ con lấy hộ ly nước, hãy nói: “Cảm ơn con nhé”. Khi thế hệ trẻ trong nhà bắt đầu quen với việc này, bầu không khí gia đình sẽ mềm mại hơn, tạo bước đệm để lan tỏa năng lượng đó đến các thành viên lớn tuổi hơn.

4. Sử dụng công nghệ làm “vùng đệm”

Nếu việc nói trực tiếp quá khó khăn, hãy tận dụng các nhóm chat gia đình trên zalo, messenger. 

Một tin nhắn kèm icon dễ thương: “Cơm hôm nay mẹ nấu ngon quá, con ăn no căng bụng rồi” hay “Con cảm ơn bố mẹ đã gửi đồ ăn ở quê lên cho con nhé” sẽ dễ gửi đi hơn rất nhiều. Khoảng cách không gian của màn hình điện thoại vô tình lại là một bộ lọc giảm bớt sự ngượng ngùng cho cả hai đầu chiến tuyến.

Lời kết

Gia đình là nơi bão dừng sau cánh cửa, là nơi để ta trú ngụ chứ không phải là nơi để ta thử thách sức chịu đựng của nhau bằng sự lạnh lùng. Đừng đợi đến khi quá muộn, khi người thân không còn bên cạnh mới nuối tiếc vì chưa từng nói một câu khen ngợi hay cảm ơn đúng nghĩa.

Hãy mạnh dạn bước qua sự ngượng ngùng ban đầu, bởi người nhà của bạn xứng đáng nhận được những điều tốt đẹp nhất, chứ không chỉ riêng những người xa lạ ngoài kia.