Men gạo đỏ thật sự có tác dụng giảm mỡ máu, ngăn ngừa đột quỵ?

Có đến 93% bệnh nhân đột quỵ não có tiền sử rối loạn mỡ máu. Dù căn bệnh này không gây tử vong ngay lập tức nhưng mang tính chất tích lũy. Bị mỡ máu cao đồng nghĩa với nguy cơ gặp “tử thần” đột quỵ gấp 3-5 lần người bình thường. Nếu một người vừa bị cao huyết áp vừa bị tăng mỡ máu thì càng làm gia tăng nguy cơ xảy ra biến chứng, nếu không được điều trị kịp thời.

• Vậy tăng huyết áp, tăng mỡ máu đến mức độ nào có thể gây đột quỵ?

• Trước khi xảy ra đột quỵ, liệu có dấu hiệu nào cảnh báo trước 1 tuần hoặc 30 ngày?

• Người mắc song hành 2 căn bệnh này làm sao phòng ngừa đột quỵ?

Để tiếp nỗi chuỗi chuyên đề, AloBacsi đã mời TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông - Chủ tịch Hội đột quỵ Việt Nam - Nguyên GĐ Trung tâm đột quỵ - Bệnh viện 108 tham gia chương trình giao lưu trực tuyến với chủ đề “Người tăng mỡ máu, cao huyết áp: Cẩn trọng với đột quỵ mùa lạnh”.

1. Vì sao tăng mỡ máu và cao huyết áp "song hành" gây hại cho cả tim lẫn não?

Thưa GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông, cao huyết áp và tăng mỡ máu có sợi dây liên kết với nhau thế nào? Vì sao trên một người mắc song hành cả 2 bệnh tăng mỡ máu và cao huyết áp lại có nguy cơ ảnh hưởng cả tim lẫn não?

TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông trả lời: Trong các yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa lipid máu (tăng mỡ máu) là 2 nguy cơ tương đối phổ biến. Trong đó, tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ.

Câu hỏi đặt ra là, liệu hai vấn đề này có mối liên hệ với nhau? Câu trả lời là có.

Tăng huyết áp dẫn đến tổn thương thành mạch khiến thành mạch dày lên, sẽ kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ làm tăng sinh lòng mạch, từ đó các thành phần lưu hành trong máu như cholesterol, triglycerides, LDL-C sẽ bám vào gây hẹp lòng mạch, khi đó cung lượng máu không đủ lên não dẫn đến thiếu máu não. Ngoài ra, ở mảng xơ vữa những thành phần hữu hình trong máu như bạch cầu, tiểu cầu bám vào tạo thành cục huyết khối. Đây là những nguyên nhân gây tắc mạch, dẫn đến đột quỵ nhồi máu não.

Một vấn đề nữa, tăng huyết áp làm tăng độ quánh của máu, khi cholesterol hoặc các thành phần khác trong máu bám càng nhiều thì càng làm tốc độ dòng máu giảm đi, khiến sự trao đổi tuần hoàn vi thể giữa máu và các cơ quan khác cũng giảm, điều này làm tổn thương các cơ quan trong cơ thể. Tăng huyết áp còn làm thành mạch kém bền vững, vỡ mạch và chảy máu não.

Điều quan trọng là tăng mỡ máu và tăng huyết áp huyết áp có mối liên quan nguyên nhân và hậu quả với nhau. Khi tăng mỡ máu sẽ làm vữa xơ thành mạch, nếu kèm theo một cơn tăng huyết áp có thể dẫn đến vỡ mạch, xuất huyết não.

Người ta thấy rằng khi trời chuyển lạnh sẽ khiến chỉ số huyết áp “nhảy nhót” biến thiên nhiều lần. Tương tự, mỡ máu có chịu sự tác động của thay đổi thời tiết không thưa BS?

TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông trả lời: Tăng mỡ máu là quá trình lâu dài làm vữa xơ thành mạch, hình thành cục máu đông, hẹp động mạch… còn tăng huyết áp có thể thay đổi đột ngột, tăng hoặc giảm dẫn đến máu lên não không đủ khiến thiếu máu não hoặc cung lượng máu quá mức có thể làm vỡ mạch, chảy máu não. Tóm lại, huyết áp là là nguyên nhân trực tiếp nhất dẫn đến đột quỵ, còn tăng mỡ máu là quá trình, làm nền cho tăng huyết áp.

2. Cao huyết áp, tăng mỡ máu đến mức nào có thể gây đột quỵ?

Tăng huyết áp, tăng mỡ máu đến mức độ nào có thể gây đột quỵ ạ? Trước khi xảy ra đột quỵ, có dấu hiệu nào cảnh báo trước 1 tuần hoặc trước 30 ngày không ạ?

TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông trả lời: Theo tôi, tăng huyết áp, tăng mỡ máu không có con số chỉ tiêu nào có thể dẫn đến đột quỵ cả. Có người tăng huyết áp đến 180mmHG nhưng vẫn chưa xảy ra đột quỵ, ngược lại có người mới mấp mé 140, 150mmHG đã có thể dẫn đến tình trạng nguy hiểm này. Tùy từng người, từng cơ địa khác nhau sẽ có phản ứng khác nhau.

Tuy nhiên, chúng ta cần biết rằng, chỉ số huyết áp bình thường là từ dưới 130/80mmHG, như vậy khi trên trị số này đều là yếu tố nguy cơ của đột quỵ.

Tương tự, đối với tăng mỡ máu cũng vậy. Như đã nói ở trên, tăng mỡ máu là diễn tiến cả quá trình trong thời gian dài nên không có dấu hiệu cảnh báo đột quỵ trước 1 tuần hay 30 ngày nào cả, chỉ cần một cơn tăng huyết áp bùng lên trên nền tăng mỡ máu thì đột quỵ có thể xảy ra bất kỳ lúc nào.

Vì vậy, chúng ta cần biết rằng, cả tăng mỡ máu và tăng huyết áp đều là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đột quỵ. Do đó, cần có biện pháp dự phòng, duy trì, bảo vệ sức khỏe, đừng để đến khi cơ thể “lên tiếng” báo hiệu mới bắt đầu tìm giải pháp.

3. Người cao huyết áp, tăng mỡ máu cần làm gì để phòng ngừa đột quỵ?

Mùa lạnh, người tăng huyết áp và mỡ máu cao cần nhớ những nguyên tắc nào trong sinh hoạt thưa BS? Chế độ dinh dưỡng cần lưu ý những gì để kiểm soát mỡ máu, huyết áp?

TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông trả lời: Trước tiên người bệnh cần phải giảm các yếu tố nguy cơ bằng cách loại bỏ các thói quen xấu, ví dụ như đồ ăn nhanh, nhiều dầu mỡ, ăn quá mặn… thay vào đó là tăng cường ăn rau xanh, hoa quả chín để mang cholesterol tự do ra ngoài. Ngoài ra, người bệnh cũng cần tránh lạm dụng rượu, thuốc lá, đây đều là những nguyên nhân dẫn đến tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid máu.

Cùng với đó là kết hợp với chế độ tập luyện, không cần phải có các bài tập lớn lao, mỗi ngày chỉ cần tập aerobic 30-40 là tốt rồi, trong khi tập cần chú ý hít thở, thở sâu sẽ giúp hạ huyết áp, mỡ máu. Lưu ý không có bài tập nào chung cho tất cả mọi người, hãy lắng nghe cơ thể, nếu sau quá trình tập luyện 30 phút huyết áp tăng lên 15mmHG là tập đúng, không nên tập luyện quá sức khiến cơ thể mệt mỏi. Đồng thời, xây dựng chế độ sinh hoạt hợp lý, nên sắp xếp thời gian làm việc - nghỉ ngơi để não hồi phục, tránh căng thẳng, stress - một nguyên nhân gây tăng huyết áp rất đáng lưu ý.

Ngoài ra, nếu có yếu tố nguy cơ như tăng mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường thì cần kiểm soát một cách chặt chẽ bằng thuốc theo chỉ định. Nếu dùng thuốc Tây Y trong thời gian dài, nhận thấy tác dụng phụ của thuốc như chóng mặt, phù nề, mạch nhanh, ban dị ứng… thì có thể kết hợp với dạng thực phẩm chức năng hoặc thảo dược để giảm các tác dụng phụ không mong muốn này.

Như GS đã nói, một người vừa bị tăng huyết áp vừa bị tăng mỡ máu thì hậu quả rất nặng nề, vậy làm thế nào để 2 căn bệnh này đừng song hành với nhau?

TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông trả lời: Như đã nói ở trên, tăng huyết áp sẽ dẫn đến rối loạn chuyển hóa lipid máu và ngược lại. Để phòng ngừa chúng ta cần phải dự phòng song hành cả tăng huyết áp và mỡ máu, không tách biệt được. Hiện nay, nền y học ngày càng hiện đại, người bệnh có thể dùng cả thuốc huyết áp và thuốc mỡ máu để điều chỉnh 2 vấn đề này.

4. Nghiên cứu nào chứng minh công dụng của men gạo đỏ?

Thưa BS, nhiều bạn đọc AloBacsi bị tăng mỡ máu cùng thắc mắc, họ tìm hiểu thấy men gạo đỏ rất tốt cho người gặp phải bệnh lý này. Song còn đang ngần ngại, không biết liệu có nghiên cứu nào chứng minh công dụng của men gạo đỏ hay chưa? Nếu không dùng trực tiếp, họ có thể thay thế bằng sản phẩm chứa loại thực phẩm này không ạ?

TTND.GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông trả lời: Đã có các nghiên cứu chứng minh men gạo đỏ có tác dụng giảm mỡ máu, từ đó giúp giảm huyết áp, phòng ngừa đột quỵ.

Đầu tiên, men gạo đỏ đã được biết đến và sử dụng hàng nghìn năm. Đến năm 1970, Nhật Bản đã nghiên cứu và xác định rằng, gạo đỏ (hiện có trong NattoEnzym Red Rice) khi được lên men với một loài nấm men được gọi là Monascus purpeus có thành phần ức chế enzym HMG-CoA reductase - đây là men ở gan gây kích thích, chuyển hóa thành cholesterol xấu, từ đó giúp giảm mỡ máu.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nó còn có tác dụng làm tăng HDL-C (cholesterol tốt) làm chuyển hóa các mỡ tự do ra ngoài cơ thể. Không chỉ ở Nhật Bản, sau này trường Đại học Harvard cũng đã xác định trong men gạo đỏ chứa một sản phẩm tương tự như thuốc mỡ máu Lovastatin, có công dụng giúp hạ cholesterol.

Trân trọng cảm ơn sự đồng hành của Bộ sản phẩm hỗ trợ phòng ngừa đột quỵ do cục máu đông. Nguyên liệu Nhật Bản: NattoEnzym, NattoEnzym 1000, NattoEnzym Red Rice của DHG pharma.