Mẹ mắc giang mai có thể lây qua thai nhi, hậu quả nặng nề

1. Giang mai có thể lây sang thai nhi ở mọi giai đoạn thai kỳ

Thưa bác sĩ, giang mai có thể lây từ mẹ sang con trong những giai đoạn nào của thai kỳ? Nguy cơ lây truyền cao nhất xảy ra khi nào?

BS Trương Hữu Khanh - Phó chủ tịch thường trực LCH Truyền nhiễm TPHCM trả lời: Giang mai có thể lây truyền trong tất cả các giai đoạn của thai kỳ, nhưng chỉ lây sang thai nhi trong bụng mẹ, không lây sau khi trẻ đã được sinh ra. Vì vậy, ở bất kỳ thời điểm nào trong thai kỳ, nguy cơ lây truyền vẫn có thể xảy ra.

Do đó, điều quan trọng nhất là phải tầm soát cho người mẹ. Cần đảm bảo người mẹ không mắc bệnh giang mai, hoặc nếu có mắc thì phải được điều trị dứt điểm, hoặc đang điều trị thì phải điều trị đến khi khỏi hoàn toàn.

2. Giang mai bẩm sinh có thể bị bỏ sót và gây tổn thương đa cơ quan ở trẻ

Nếu người mẹ mắc giang mai nhưng không biết hoặc chưa được điều trị trong lúc mang thai, thai nhi có thể gặp những ảnh hưởng gì?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Đối với người mẹ không biết mình mắc giang mai và không được xét nghiệm, nếu chẳng may bị nhiễm bệnh thì có thể có nhiều giai đoạn lây truyền sang thai nhi, và thậm chí trẻ sinh ra có thể bị bỏ sót không được phát hiện.

Trường hợp điển hình là giang mai bẩm sinh muộn. Ví dụ, nếu người mẹ nhiễm bệnh từ sớm và lây sang con, trẻ sinh ra có thể bị bong tróc da nhiều, thậm chí tổn thương răng, ảnh hưởng đến cấu trúc răng, hoặc tổn thương xương, khung xương ngay từ khi mới chào đời. Đây là những hậu quả rất nặng nề đối với trẻ.

Trong một số trường hợp, nếu lây ở giai đoạn muộn hơn, tổn thương ban đầu có thể chưa rõ ràng. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện, bệnh sẽ tiến triển dần và gây tổn thương nhiều cơ quan như gan to, lách to, vàng da và nhiều biến chứng khác.

3. Không tầm soát từ mẹ, phát hiện ở trẻ thường đã muộn

Khi trẻ sinh ra bị giang mai bẩm sinh, những dấu hiệu nào có thể giúp bác sĩ nhận biết sớm tình trạng này?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Thực tế, tốt nhất là nên xét nghiệm cho người mẹ. Khi đã xét nghiệm, cần đánh giá xem việc điều trị của người mẹ có hiệu quả hay không để tiếp tục theo dõi trẻ sau sinh. Nếu chờ đến khi trẻ xuất hiện triệu chứng mới tiến hành xử trí thì có thể đã trễ.

Thông thường, trẻ bị giang mai bẩm sinh khi sinh ra có thể có các biểu hiện như tổn thương da dạng bóng nước, bong tróc, kèm theo gan to, lách to. Đây là những dấu hiệu cần đặc biệt chú ý. Tuy nhiên, nếu chỉ đợi đến khi xuất hiện các biểu hiện này mới phát hiện thì đã là muộn.

Vì vậy, cách tốt nhất là tầm soát ngay từ khi phụ nữ mang thai hoặc thậm chí từ giai đoạn tiền hôn nhân để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Bởi khi đã mang thai, nguy cơ lây truyền sang thai nhi là rất cao.

4. Giang mai bẩm sinh có thể âm thầm nhưng điều trị sai một liều phải làm lại từ đầu

Có trường hợp trẻ nhiễm giang mai bẩm sinh nhưng lúc mới sinh chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Vì sao lại có hiện tượng này và việc theo dõi sau sinh cần thực hiện như thế nào?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Giang mai bẩm sinh là bệnh có diễn tiến phức tạp và phụ thuộc vào từng giai đoạn. Có những trường hợp trẻ sinh ra hoàn toàn bình thường và bệnh có thể âm thầm tiến triển theo thời gian mà không được phát hiện.

Vì vậy, điều quan trọng nhất là phải phát hiện sớm. Ngay cả khi trẻ trông hoàn toàn bình thường, vẫn cần có phác đồ điều trị đầy đủ. Liệu trình điều trị giang mai bẩm sinh khá nghiêm ngặt, ví dụ phải tiêm thuốc liên tục từ 10 đến 14 ngày, và chỉ cần sai một liều thì phải bắt đầu lại từ đầu.

Do đó, giang mai bẩm sinh cần được hết sức cảnh giác. Càng phát hiện trễ, hậu quả để lại cho trẻ càng nặng nề. Ngược lại, nếu được điều trị đúng và đầy đủ, trẻ có thể phát triển gần như bình thường.

5. Giang mai âm thầm phá hủy nội tạng dù bên ngoài khó nhận biết

Trong những trường hợp phát hiện muộn, giang mai bẩm sinh có thể gây ra những biến chứng nào về xương, răng, mắt hoặc hệ thần kinh của trẻ?

 BS Trương Hữu Khanh trả lời: Giang mai có thể gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Bệnh có thể tác động đến hệ thần kinh, gây tổn thương mắt, ảnh hưởng đến xương và răng, đồng thời khiến trẻ chậm phát triển và xuất hiện các tổn thương trên da.

Đây là một loại vi khuẩn có khả năng tồn tại âm thầm trong cơ thể và tấn công dần vào các cơ quan nội tạng. Càng để lâu, mức độ tổn thương nội tạng càng nặng, trong khi các biểu hiện bên ngoài lại rất khó nhận biết.

6. Mọi thai phụ phải tầm soát giang mai để chặn lây từ mẹ sang con

Hiện nay, việc điều trị giang mai bẩm sinh ở trẻ được thực hiện ra sao? Nếu điều trị sớm thì khả năng khỏi bệnh hoàn toàn có cao không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Tại Việt Nam, cũng như theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới, mục tiêu đến năm 2030 là loại trừ ba bệnh lây truyền từ mẹ sang con, gồm viêm gan siêu vi B, HIV và giang mai bẩm sinh. Vì vậy, trong chương trình chăm sóc thai kỳ, tất cả phụ nữ mang thai đều phải được tầm soát để xác định có mang mầm bệnh giang mai hay không. Nếu một cơ sở y tế không thực hiện xét nghiệm này thì được xem là thiếu sót trong quy trình chăm sóc.

Khi phát hiện người mẹ nhiễm bệnh, trước hết phải điều trị đúng và đủ liều cho mẹ. Tuy nhiên, ngay cả khi người mẹ đã được điều trị đầy đủ, trẻ sinh ra vẫn cần được theo dõi sát và làm các xét nghiệm cần thiết. Nếu kết quả cho thấy có nguy cơ lây truyền sang trẻ, cần tiến hành điều trị cho trẻ ngay.

Sau khi điều trị, trẻ cần được tái khám và theo dõi trong khoảng một năm để đánh giá tình trạng an toàn. Việc điều trị giang mai tương đối phức tạp, thường phải nhập viện để tiêm thuốc trong 10-14 ngày, tùy theo mức độ bệnh và việc vi khuẩn đã ảnh hưởng đến hệ thần kinh hay chưa. Mỗi trường hợp sẽ có phác đồ điều trị cụ thể.

Do đó, việc xử trí giang mai bẩm sinh cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chuyên khoa sản và nhi để đảm bảo hiệu quả điều trị và theo dõi lâu dài cho trẻ.

7. Chưa tổn thương thần kinh vì giang mai, trẻ có thể hồi phục bình thường

Nếu trẻ được điều trị đúng và đủ ngay từ nhỏ, bệnh có thể khỏi hẳn hay vẫn tồn tại nguy cơ tái phát hoặc để lại di chứng lâu dài?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Nếu trẻ bị giang mai nhưng trong giai đoạn bào thai chưa có tổn thương ở hệ thần kinh, cũng chưa có tổn thương đáng kể ở gan hay lách, thì khi được điều trị, trẻ có thể hồi phục và phát triển gần như bình thường.

Ngược lại, nếu đã xuất hiện tổn thương ở hệ thần kinh thì dù điều trị, trẻ vẫn có thể để lại một số di chứng. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, nếu được điều trị tốt và đầy đủ, trẻ vẫn có khả năng phát triển gần như bình thường.

8. Điều trị dứt điểm, giang mai sẽ không còn lây

Khi trẻ mắc giang mai bẩm sinh lớn lên đến tuổi trưởng thành, liệu các em có nguy cơ lây bệnh cho bạn tình hay không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Nếu đã điều trị khỏi hoàn toàn thì vi khuẩn giang mai sẽ được loại bỏ khỏi cơ thể và không còn khả năng lây truyền. Vì vậy, điều quan trọng nhất là phải điều trị dứt điểm.

9. Phải tầm soát giang mai từ trước khi mang thai và điều trị dứt điểm

Đối với phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai, việc tầm soát giang mai nên thực hiện vào thời điểm nào để phòng ngừa nguy cơ lây sang con?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Việc tầm soát nên được thực hiện ở tất cả các thời điểm. Ngay từ khi khám thai lần đầu, trước khi lập gia đình hoặc khi chuẩn bị có con, đều nên tầm soát ba bệnh gồm viêm gan B, giang mai và HIV.

Trong quá trình mang thai, nếu có nghi ngờ về nguy cơ lây nhiễm, người mẹ cũng cần xét nghiệm lại để đảm bảo an toàn. Nếu không may phát hiện nhiễm bệnh, cần giữ bình tĩnh vì giang mai có thể điều trị khỏi, nhưng phải điều trị đúng và đủ.

Nếu điều trị không dứt điểm, người bệnh có thể tưởng rằng đã khỏi, nhưng thực tế vi khuẩn vẫn tồn tại trong cơ thể và có thể kéo dài suốt đời, tiếp tục lây truyền nếu không được kiểm soát.