Lo ngại uống paracetamol khi mang thai: Trẻ có thật sự dễ mắc tự kỷ?

1. Uống paracetamol khi mang thai có làm tăng nguy cơ tự kỷ ở trẻ?

Thưa bác sĩ, gần đây trên mạng xã hội lan truyền thông tin rằng uống paracetamol khi mang thai có thể khiến trẻ sinh ra mắc tự kỷ và tăng động giảm chú ý (ADHD). Quan điểm của bác sĩ về vấn đề này như thế nào?

BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch thường trực Hội Truyền nhiễm TPHCM trả lời:

Trong y khoa, đã có nhiều nghiên cứu tìm hiểu nguyên nhân của chứng tự kỷ. Một số nghiên cứu gợi ý có thể tồn tại mối liên quan giữa paracetamol và tự kỷ, nhưng cũng có nhiều nghiên cứu khác không tìm thấy mối liên hệ này.

Để một kết luận được công nhận trong y học, nghiên cứu phải có độ chính xác cao, được lặp lại ở nhiều nhóm dân số và khu vực khác nhau. Hiện nay, bằng chứng khoa học chưa đủ mạnh để khẳng định rằng phụ nữ mang thai uống paracetamol sẽ khiến con bị tự kỷ hoặc tăng động.

Thực tế, có rất nhiều mẹ bầu từng dùng paracetamol mà con vẫn phát triển bình thường. Ngược lại, cũng có những trẻ mắc tự kỷ dù người mẹ không hề dùng thuốc trong thai kỳ. Vì vậy, khi tiếp nhận những thông tin như vậy, phụ huynh nên bình tĩnh và kiểm chứng cẩn thận.

2. Những yếu tố nào liên quan đến tự kỷ và ADHD?

Ngoài yếu tố thuốc men, đâu là những nguyên nhân đã được chứng minh liên quan đến tự kỷ và ADHD (di truyền, môi trường, thai kỳ…)? 

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Hai yếu tố được ghi nhận có liên quan rõ nhất là di truyền và yếu tố gia đình. Nếu trong gia đình đã có một trẻ mắc tự kỷ hoặc ADHD thì nguy cơ trẻ khác trong cùng gia đình cũng mắc bệnh sẽ cao hơn.

Ngoài ra, yếu tố gen cũng được đề cập trong nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh thì hiện nay vẫn chưa làm được.

Do đó, thay vì chỉ tập trung tìm nguyên nhân, điều quan trọng là phát hiện sớm và can thiệp kịp thời để giúp trẻ cải thiện chất lượng cuộc sống.

3. Sợ trẻ bị tự kỷ, phụ huynh tự ý cắt giảm thuốc khi mang thai liệu có đúng?

Nhiều phụ huynh nghe tin đồn thường hoang mang, cắt giảm thuốc khi mang thai. Việc tự ý không dùng thuốc hạ sốt, giảm đau có thể gây hại gì cho mẹ và thai nhi? 

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Với phụ nữ mang thai, tâm lý ổn định và sức khỏe toàn thân là vô cùng quan trọng. Nếu người mẹ bị sốt, đau đầu, mất ngủ nhưng không được điều trị, tình trạng này sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và dinh dưỡng, từ đó tác động đến thai nhi.

Nguyên tắc điều trị trong thai kỳ là hạn chế tối đa việc dùng thuốc, nhưng nếu triệu chứng nặng, ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ thì vẫn cần can thiệp. 

Vì vậy, mẹ bầu không nên tự ý bỏ thuốc, mà cần trao đổi với bác sĩ để cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ khi dùng.

4. Làm thế nào để kiểm chứng tin y tế chính xác?

BS nhận thấy hiện tượng lan truyền thông tin “chưa đủ chứng cứ” như thế nào? Phụ huynh nên kiểm chứng tin y tế trên mạng ra sao để tránh hoang mang? 

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Con người thường dễ bị thu hút bởi tin tiêu cực, dẫn đến hoang mang mà không kịp kiểm chứng. Khi nghe tin về sức khỏe, phụ huynh nên xác định xem thông tin đó có thực sự liên quan đến mình không.

Ví dụ, một người mẹ đã sinh con nhiều năm, khi mang thai từng uống paracetamol mà con hiện vẫn bình thường thì không có lý do gì để lo lắng lại.

Ngoài ra, khi gặp thông tin chưa rõ nguồn gốc, không nên làm theo hướng dẫn thiếu cơ sở. Hãy tìm hiểu từ nguồn chính thống, tài liệu khoa học uy tín hoặc hỏi ý kiến bác sĩ chuyên môn để được giải thích đúng.

5. Dấu hiệu nhận biết sớm tự kỷ và tăng động giảm chú ý ở trẻ

Khi nào thì cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để phát hiện sớm tự kỷ hoặc tăng động giảm chú ý, và can thiệp sớm đem lại lợi ích gì? 

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Bên cạnh việc chăm sóc thông thường, cha mẹ cần quan sát quá trình phát triển tinh thần, tâm lý và thể chất của trẻ. Việc phát hiện sớm dấu hiệu tự kỷ hoặc ADHD để can thiệp sớm là vô cùng quan trọng. 

Tự kỷ có thể được phát hiện từ rất sớm, khoảng 6–18 tháng tuổi. Nếu can thiệp đúng trong “giai đoạn vàng” từ sơ sinh đến 6 tuổi, trẻ có cơ hội cải thiện rõ rệt. Ngược lại, nếu phát hiện muộn, việc can thiệp sẽ kém hiệu quả.

Cha mẹ cần cảnh giác khi thấy trẻ ít giao tiếp, ít tương tác, chậm nói, hay có hành vi rập khuôn, khép kín. Hoặc nếu trẻ quá hiếu động, khó tập trung, khó dạy bảo thì cũng nên sớm đưa trẻ đi khám.

Bất cứ thời điểm nào có dấu hiệu bất thường, cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm để được hướng dẫn can thiệp kịp thời.

6. Khi nào nên dùng paracetamol trong thai kỳ để an toàn?

BS có lời khuyên nào cho các bà mẹ mang thai về việc dùng thuốc, đặc biệt là paracetamol, để vừa an toàn cho mẹ vừa không lo ảnh hưởng thai nhi?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thứ nhất, cần tham khảo hướng dẫn sử dụng hoặc dược thư khi dùng thuốc trong thai kỳ. Thuốc được chia thành hai nhóm: chống chỉ định (tuyệt đối không dùng) và cần thận trọng (có thể dùng nếu đúng liều và có chỉ định).

Thứ hai, nên lựa chọn thuốc từ các thương hiệu uy tín, vì hiện nay thị trường có rất nhiều loại thuốc chất lượng khác nhau.

Thứ ba, cần đi khám để xác định rõ triệu chứng, xem có thật sự cần thuốc hay không và mức độ nào thì phải điều trị.

Đến nay thuốc hạ sốt, giảm đau paracetamol vẫn được xem là an toàn nếu sử dụng đúng liều, khi cần thiết trong thai kỳ. Riêng với ibuprofen, không nên dùng khi thai đã trên 27 tuần.

Tóm lại, trong suốt thai kỳ, mẹ bầu nên theo dõi sát và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào.

7. Bảo vệ sức khỏe tinh thần cho trẻ như thế nào?

Để bảo vệ sức khỏe tinh thần của trẻ, gia đình nên chú trọng những yếu tố nào ngoài việc tránh tin đồn thất thiệt - chẳng hạn dinh dưỡng, môi trường, giao tiếp?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Cha mẹ phải thật sự “để mắt” đến con. Trong cuộc sống hiện đại, nhiều phụ huynh vì quá bận rộn công việc mà ít dành thời gian trò chuyện, tương tác với trẻ, thay vào đó để trẻ tiếp xúc nhiều với điện thoại, tivi. Điều này khiến trẻ thiếu sự gắn kết tinh thần cần thiết.

Để chăm sóc toàn diện, ngoài dinh dưỡng và sức khỏe thể chất, cha mẹ cần quan tâm sát sao sự phát triển tâm lý và hành vi của con, thường xuyên trò chuyện, thủ thỉ, chơi cùng con. 

Đây là nền tảng để phát hiện sớm những bất thường về tâm lý, tự kỷ hay ADHD. Nuôi dạy con không chỉ là chăm sóc thể chất mà còn là hành trình học hỏi liên tục để hiểu và đồng hành cùng con.