Giới tính, bản dạng giới, xu hướng tính dục: Đừng nhầm lẫn

1. Giới tính khi sinh ra: Cơ thể bạn được sinh ra như thế nào?

Giới tính khi sinh ra (sex assigned at birth) là thứ bác sĩ ghi trong giấy khai sinh, dựa trên:

- Cơ quan sinh dục

- Nhiễm sắc thể

- Nội tiết tố

Phổ biến nhất là:

- Nam (male)

- Nữ (female)

Nhưng không phải ai cũng chỉ rơi vào 2 nhóm này.

Có những người sinh ra đã có đặc điểm sinh học không hoàn toàn nam hoặc nữ, gọi là liên giới tính (intersex). Tỉ lệ này không hiếm như nhiều người nghĩ: khoảng 1/2.000 ca sinh.

Vì vậy, ngày nay y học thường dùng cụm: “Giới tính khi sinh ra” thay vì nói đơn giản là “giới tính”, để tránh nhầm lẫn với các khái niệm khác.

2. Bản dạng giới: Bạn thực sự thấy mình là ai?

Bản dạng giới (gender identity) không nằm ở cơ thể, mà nằm ở cảm nhận bên trong của mỗi người. Nó là câu trả lời cho câu hỏi rất đơn giản: “Tôi cảm thấy mình là nam, là nữ, hay là một cách nào đó khác?”

Có những người:

- Sinh ra với cơ thể nam → và cũng cảm thấy mình là nam → gọi là cisgender (hợp giới)

- Sinh ra với cơ thể nam → nhưng bên trong luôn cảm thấy mình là nữ → gọi là transgender (chuyển giới)

Điều quan trọng là: Bản dạng giới không phải là sở thích. Không phải trào lưu. Và cũng không phải “bị ai đó ảnh hưởng”. Nó là cách não bộ và cảm xúc của một người tự nhận diện chính mình.

Một cách dễ hiểu:

Bạn có thể hình dung như thế này:

- Cơ thể = “cái áo” bạn mặc từ lúc sinh ra

- Bản dạng giới = “bạn thật sự thấy mình là ai ở bên trong”

Với đa số người, cái áo và con người bên trong khớp nhau, nên họ không bao giờ phải nghĩ về chuyện này. Nhưng với một số người, cảm giác bên trong và cơ thể bên ngoài không khớp. Và cảm giác đó:

- Không phải 1-2 ngày

- Không phải do tò mò

- Mà thường là tồn tại từ rất sớm, rất dai dẳng và rất thật

Nhưng đừng nhầm với: Cách thể hiện giới

Cách thể hiện giới (gender expression) là:

- Cách ăn mặc

- Kiểu tóc

- Trang điểm

- Cách nói chuyện, cử chỉ

Một người nam vẫn có thể ăn mặc mềm mại. Một người nữ vẫn có thể rất “men”. Điều đó không tự động nói lên bản dạng giới hay xu hướng tính dục của họ.

Điều quan trọng nhất: Không ai “chọn” bản dạng giới của mình. Người ta chỉ nhận ra và sống thật với nó – sớm hay muộn.

3. Xu hướng tính dục: Bạn bị thu hút bởi ai?

Xu hướng tính dục (sexual orientation) là: Bạn yêu ai, rung động với ai, bị hấp dẫn bởi ai.

Một số khái niệm quen thuộc:

- Dị tính (heterosexual): bị thu hút bởi người khác giới

- Đồng tính (homosexual): bị thu hút bởi người cùng giới

- Song tính (bisexual): bị thu hút bởi cả hai

- Toàn tính (pansexual): bị thu hút bởi con người, không quá quan trọng giới

- Vô tính (asexual): không hoặc rất ít nhu cầu tình dục, nhưng vẫn có thể yêu

Quan trọng: Xu hướng tính dục không quyết định bạn là nam hay nữ. Và cũng không quyết định bản dạng giới của bạn.

4. Giới không chỉ có hai cực

Xã hội quen nghĩ: Không nam thì nữ.

Nhưng trong khoa học hiện đại, giới được xem như một phổ (spectrum):

- Có thể nằm ở giữa

- Có thể linh hoạt

-  Có thể thay đổi theo thời gian

Những người không muốn gắn mình cố định là nam hay nữ có thể gọi mình là:

- Non-binary → Người phi nhị nguyên giới

Nghĩa là: không xem mình hoàn toàn là nam cũng không hoàn toàn là nữ.

- Genderqueer → Người có bản dạng giới linh hoạt / người vượt ra ngoài khuôn mẫu giới

Nghĩa là: không muốn bị đóng khung trong các chuẩn mực “nam phải thế này, nữ phải thế kia”.

- Genderfluid → Người có bản dạng giới linh động

Nghĩa là: cảm nhận về giới có thể thay đổi theo thời gian (lúc thấy mình nam hơn, lúc nữ hơn, lúc không nghiêng về bên nào).

Bạn không cần phải giống ai để được là chính mình. Dù bạn đang tìm hiểu bản thân hay đã rất rõ mình là ai thì cũng nhớ rằng: Con người là tổng hòa của rất nhiều yếu tố.

Và bạn xứng đáng được tôn trọng, trước cả khi được “định nghĩa”.